Parva.Adhyaya 7.72

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

तथा तस्मिन्प्रवृत्ते तु संग्रामे लोमहर्षणेकौरवेयांस्त्रिधाभूतान्पाण्डवाः समुपाद्रवन्

tathā tasminpravṛtte tu saṃgrāme lomaharṣaṇekauraveyāṃstridhābhūtānpāṇḍavāḥ samupādravan

जलसंधं महाबाहुर्भीमसेनो न्यवारयत्युधिष्ठिरः सहानीकः कृतवर्माणमाहवे

jalasaṃdhaṃ mahābāhurbhīmaseno nyavārayatyudhiṣṭhiraḥ sahānīkaḥ kṛtavarmāṇamāhave

किरन्तं शरवर्षाणि रोचमान इवांशुमान्धृष्टद्युम्नो महाराज द्रोणमभ्यद्रवद्रणे

kirantaṃ śaravarṣāṇi rocamāna ivāṃśumāndhṛṣṭadyumno mahārāja droṇamabhyadravadraṇe

ततः प्रववृते युद्धं त्वरतां सर्वधन्विनाम्कुरूणां सोमकानां च संक्रुद्धानां परस्परम्

tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tvaratāṃ sarvadhanvināmkurūṇāṃ somakānāṃ ca saṃkruddhānāṃ parasparam

संक्षये तु तथा भूते वर्तमाने महाभयेद्वंद्वीभूतेषु सैन्येषु युध्यमानेष्वभीतवत्

saṃkṣaye tu tathā bhūte vartamāne mahābhayedvaṃdvībhūteṣu sainyeṣu yudhyamāneṣvabhītavat

द्रोणः पाञ्चालपुत्रेण बली बलवता सहविचिक्षेप पृषत्कौघांस्तदद्भुतमिवाभवत्

droṇaḥ pāñcālaputreṇa balī balavatā sahavicikṣepa pṛṣatkaughāṃstadadbhutamivābhavat

पुण्डरीकवनानीव विध्वस्तानि समन्ततःचक्राते द्रोणपाञ्चाल्यौ नृणां शीर्षाण्यनेकशः

puṇḍarīkavanānīva vidhvastāni samantataḥcakrāte droṇapāñcālyau nṛṇāṃ śīrṣāṇyanekaśaḥ

विनिकीर्णानि वीराणामनीकेषु समन्ततःवस्त्राभरणशस्त्राणि ध्वजवर्मायुधानि च

vinikīrṇāni vīrāṇāmanīkeṣu samantataḥvastrābharaṇaśastrāṇi dhvajavarmāyudhāni ca

तपनीयविचित्राङ्गाः संसिक्ता रुधिरेण चसंसक्ता इव दृश्यन्ते मेघसंघाः सविद्युतः

tapanīyavicitrāṅgāḥ saṃsiktā rudhireṇa casaṃsaktā iva dṛśyante meghasaṃghāḥ savidyutaḥ

कुञ्जराश्वनरान्संख्ये पातयन्तः पतत्रिभिःतालमात्राणि चापानि विकर्षन्तो महारथाः

kuñjarāśvanarānsaṃkhye pātayantaḥ patatribhiḥtālamātrāṇi cāpāni vikarṣanto mahārathāḥ

असिचर्माणि चापानि शिरांसि कवचानि चविप्रकीर्यन्त शूराणां संप्रहारे महात्मनाम्

asicarmāṇi cāpāni śirāṃsi kavacāni caviprakīryanta śūrāṇāṃ saṃprahāre mahātmanām

उत्थितान्यगणेयानि कबन्धानि समन्ततःअदृश्यन्त महाराज तस्मिन्परमसंकुले

utthitānyagaṇeyāni kabandhāni samantataḥadṛśyanta mahārāja tasminparamasaṃkule

गृध्राः कङ्का वडाः श्येना वायसा जम्बुकास्तथाबहवः पिशिताशाश्च तत्रादृश्यन्त मारिष

gṛdhrāḥ kaṅkā vaḍāḥ śyenā vāyasā jambukāstathābahavaḥ piśitāśāśca tatrādṛśyanta māriṣa

भक्षयन्तः स्म मांसानि पिबन्तश्चापि शोणितम्विलुम्पन्तः स्म केशांश्च मज्जाश्च बहुधा नृप

bhakṣayantaḥ sma māṃsāni pibantaścāpi śoṇitamvilumpantaḥ sma keśāṃśca majjāśca bahudhā nṛpa

आकर्षन्तः शरीराणि शरीरावयवांस्तथानराश्वगजसंघानां शिरांसि च ततस्ततः

ākarṣantaḥ śarīrāṇi śarīrāvayavāṃstathānarāśvagajasaṃghānāṃ śirāṃsi ca tatastataḥ

कृतास्त्रा रणदीक्षाभिर्दीक्षिताः शरधारिणःरणे जयं प्रार्थयन्तो भृशं युयुधिरे तदा

kṛtāstrā raṇadīkṣābhirdīkṣitāḥ śaradhāriṇaḥraṇe jayaṃ prārthayanto bhṛśaṃ yuyudhire tadā

असिमार्गान्बहुविधान्विचेरुस्तावका रणेऋष्टिभिः शक्तिभिः प्रासैः शूलतोमरपट्टिशैः

asimārgānbahuvidhānvicerustāvakā raṇeṛṣṭibhiḥ śaktibhiḥ prāsaiḥ śūlatomarapaṭṭiśaiḥ

गदाभिः परिघैश्चान्ये व्यायुधाश्च भुजैरपिअन्योन्यं जघ्निरे क्रुद्धा युद्धरङ्गगता नराः

gadābhiḥ parighaiścānye vyāyudhāśca bhujairapianyonyaṃ jaghnire kruddhā yuddharaṅgagatā narāḥ

रथिनो रथिभिः सार्धमश्वारोहाश्च सादिभिःमातङ्गा वरमातङ्गैः पदाताश्च पदातिभिः

rathino rathibhiḥ sārdhamaśvārohāśca sādibhiḥmātaṅgā varamātaṅgaiḥ padātāśca padātibhiḥ

क्षीबा इवान्ये चोन्मत्ता रङ्गेष्विव च चारणाःउच्चुक्रुशुस्तथान्योन्यं जघ्नुरन्योन्यमाहवे

kṣībā ivānye conmattā raṅgeṣviva ca cāraṇāḥuccukruśustathānyonyaṃ jaghnuranyonyamāhave

वर्तमाने तथा युद्धे निर्मर्यादे विशां पतेधृष्टद्युम्नो हयानश्वैर्द्रोणस्य व्यत्यमिश्रयत्

vartamāne tathā yuddhe nirmaryāde viśāṃ patedhṛṣṭadyumno hayānaśvairdroṇasya vyatyamiśrayat

ते हया साध्वशोभन्त विमिश्रा वातरंहसःपारावतसवर्णाश्च रक्तशोणाश्च संयुगेहयाः शुशुभिरे राजन्मेघा इव सविद्युतः

te hayā sādhvaśobhanta vimiśrā vātaraṃhasaḥpārāvatasavarṇāśca raktaśoṇāśca saṃyugehayāḥ śuśubhire rājanmeghā iva savidyutaḥ

धृष्टद्युम्नश्च संप्रेक्ष्य द्रोणमभ्याशमागतम्असिचर्माददे वीरो धनुरुत्सृज्य भारत

dhṛṣṭadyumnaśca saṃprekṣya droṇamabhyāśamāgatamasicarmādade vīro dhanurutsṛjya bhārata

चिकीर्षुर्दुष्करं कर्म पार्षतः परवीरहाईषया समतिक्रम्य द्रोणस्य रथमाविशत्

cikīrṣurduṣkaraṃ karma pārṣataḥ paravīrahāīṣayā samatikramya droṇasya rathamāviśat

अतिष्ठद्युगमध्ये स युगसंनहनेषु चजघानार्धेषु चाश्वानां तत्सैन्यान्यभ्यपूजयन्

atiṣṭhadyugamadhye sa yugasaṃnahaneṣu cajaghānārdheṣu cāśvānāṃ tatsainyānyabhyapūjayan

खड्गेन चरतस्तस्य शोणाश्वानधितिष्ठतःन ददर्शान्तरं द्रोणस्तदद्भुतमिवाभवत्

khaḍgena caratastasya śoṇāśvānadhitiṣṭhataḥna dadarśāntaraṃ droṇastadadbhutamivābhavat

यथा श्येनस्य पतनं वनेष्वामिषगृद्धिनःतथैवासीदभीसारस्तस्य द्रोणं जिघांसतः

yathā śyenasya patanaṃ vaneṣvāmiṣagṛddhinaḥtathaivāsīdabhīsārastasya droṇaṃ jighāṃsataḥ

ततः शरशतेनास्य शतचन्द्रं समाक्षिपत्द्रोणो द्रुपदपुत्रस्य खड्गं च दशभिः शरैः

tataḥ śaraśatenāsya śatacandraṃ samākṣipatdroṇo drupadaputrasya khaḍgaṃ ca daśabhiḥ śaraiḥ

हयांश्चैव चतुःषष्ट्या शराणां जघ्निवान्बलीध्वजं छत्रं च भल्लाभ्यां तथोभौ पार्ष्णिसारथी

hayāṃścaiva catuḥṣaṣṭyā śarāṇāṃ jaghnivānbalīdhvajaṃ chatraṃ ca bhallābhyāṃ tathobhau pārṣṇisārathī

अथास्मै त्वरितो बाणमपरं जीवितान्तकम्आकर्णपूर्णं चिक्षेप वज्रं वज्रधरो यथा

athāsmai tvarito bāṇamaparaṃ jīvitāntakamākarṇapūrṇaṃ cikṣepa vajraṃ vajradharo yathā

तं चतुर्दशभिर्बाणैर्बाणं चिच्छेद सात्यकिःग्रस्तमाचार्यमुख्येन धृष्टद्युम्नममोचयत्

taṃ caturdaśabhirbāṇairbāṇaṃ ciccheda sātyakiḥgrastamācāryamukhyena dhṛṣṭadyumnamamocayat

सिंहेनेव मृगं ग्रस्तं नरसिंहेन मारिषद्रोणेन मोचयामास पाञ्चाल्यं शिनिपुंगवः

siṃheneva mṛgaṃ grastaṃ narasiṃhena māriṣadroṇena mocayāmāsa pāñcālyaṃ śinipuṃgavaḥ

सात्यकिं प्रेक्ष्य गोप्तारं पाञ्चाल्यस्य महाहवेशराणां त्वरितो द्रोणः षड्विंशत्या समर्पयत्

sātyakiṃ prekṣya goptāraṃ pāñcālyasya mahāhaveśarāṇāṃ tvarito droṇaḥ ṣaḍviṃśatyā samarpayat

ततो द्रोणं शिनेः पौत्रो ग्रसन्तमिव सृञ्जयान्प्रत्यविध्यच्छितैर्बाणैः षड्विंशत्या स्तनान्तरे

tato droṇaṃ śineḥ pautro grasantamiva sṛñjayānpratyavidhyacchitairbāṇaiḥ ṣaḍviṃśatyā stanāntare

ततः सर्वे रथास्तूर्णं पाञ्चाला जयगृद्धिनःसात्वताभिसृते द्रोणे धृष्टद्युम्नममोचयन्

tataḥ sarve rathāstūrṇaṃ pāñcālā jayagṛddhinaḥsātvatābhisṛte droṇe dhṛṣṭadyumnamamocayan