Parva.Adhyaya 7.96

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

जित्वा यवनकाम्बोजान्युयुधानस्ततोऽर्जुनम्जगाम तव सैन्यस्य मध्येन रथिनां वरः

jitvā yavanakāmbojānyuyudhānastato'rjunamjagāma tava sainyasya madhyena rathināṃ varaḥ

शरदंष्ट्रो नरव्याघ्रो विचित्रकवचच्छविःमृगान्व्याघ्र इवाजिघ्रंस्तव सैन्यमभीषयत्

śaradaṃṣṭro naravyāghro vicitrakavacacchaviḥmṛgānvyāghra ivājighraṃstava sainyamabhīṣayat

स रथेन चरन्मार्गान्धनुरभ्रामयद्भृशम्रुक्मपृष्ठं महावेगं रुक्मचन्द्रकसंकुलम्

sa rathena caranmārgāndhanurabhrāmayadbhṛśamrukmapṛṣṭhaṃ mahāvegaṃ rukmacandrakasaṃkulam

रुक्माङ्गदशिरस्त्राणो रुक्मवर्मसमावृतःरुक्मध्वजवरः शूरो मेरुशृङ्ग इवाबभौ

rukmāṅgadaśirastrāṇo rukmavarmasamāvṛtaḥrukmadhvajavaraḥ śūro meruśṛṅga ivābabhau

सधनुर्मण्डलः संख्ये तेजोभास्वररश्मिवान्शरदीवोदितः सूर्यो नृसूर्यो विरराज ह

sadhanurmaṇḍalaḥ saṃkhye tejobhāsvararaśmivānśaradīvoditaḥ sūryo nṛsūryo virarāja ha

वृषभस्कन्धविक्रान्तो वृषभाक्षो नरर्षभःतावकानां बभौ मध्ये गवां मध्ये यथा वृषः

vṛṣabhaskandhavikrānto vṛṣabhākṣo nararṣabhaḥtāvakānāṃ babhau madhye gavāṃ madhye yathā vṛṣaḥ

मत्तद्विरदसंकाशं मत्तद्विरदगामिनम्प्रभिन्नमिव मातङ्गं यूथमध्ये व्यवस्थितम्व्याघ्रा इव जिघांसन्तस्त्वदीयाभ्यद्रवन्रणे

mattadviradasaṃkāśaṃ mattadviradagāminamprabhinnamiva mātaṅgaṃ yūthamadhye vyavasthitamvyāghrā iva jighāṃsantastvadīyābhyadravanraṇe

द्रोणानीकमतिक्रान्तं भोजानीकं च दुस्तरम्जलसंधार्णवं तीर्त्वा काम्बोजानां च वाहिनीम्

droṇānīkamatikrāntaṃ bhojānīkaṃ ca dustaramjalasaṃdhārṇavaṃ tīrtvā kāmbojānāṃ ca vāhinīm

हार्दिक्यमकरान्मुक्तं तीर्णं वै सैन्यसागरम्परिवव्रुः सुसंक्रुद्धास्त्वदीयाः सात्यकिं रथाः

hārdikyamakarānmuktaṃ tīrṇaṃ vai sainyasāgaramparivavruḥ susaṃkruddhāstvadīyāḥ sātyakiṃ rathāḥ

दुर्योधनश्चित्रसेनो दुःशासनविविंशतीशकुनिर्दुःसहश्चैव युवा दुर्मर्षणः क्रथः

duryodhanaścitraseno duḥśāsanaviviṃśatīśakunirduḥsahaścaiva yuvā durmarṣaṇaḥ krathaḥ

अन्ये च बहवः शूराः शस्त्रवन्तो दुरासदाःपृष्ठतः सात्यकिं यान्तमन्वधावन्नमर्षिताः

anye ca bahavaḥ śūrāḥ śastravanto durāsadāḥpṛṣṭhataḥ sātyakiṃ yāntamanvadhāvannamarṣitāḥ

अथ शब्दो महानासीत्तव सैन्यस्य मारिषमारुतोद्धूतवेगस्य सागरस्येव पर्वणि

atha śabdo mahānāsīttava sainyasya māriṣamārutoddhūtavegasya sāgarasyeva parvaṇi

तानभिद्रवतः सर्वान्समीक्ष्य शिनिपुंगवःशनैर्याहीति यन्तारमब्रवीत्प्रहसन्निव

tānabhidravataḥ sarvānsamīkṣya śinipuṃgavaḥśanairyāhīti yantāramabravītprahasanniva

इदमेति समुद्धूतं धार्तराष्ट्रस्य यद्बलम्मामेवाभिमुखं तूर्णं गजाश्वरथपत्तिमत्

idameti samuddhūtaṃ dhārtarāṣṭrasya yadbalammāmevābhimukhaṃ tūrṇaṃ gajāśvarathapattimat

नादयन्वै दिशः सर्वा रथघोषेण सारथेपृथिवीं चान्तरिक्षं च कम्पयन्सागरानपि

nādayanvai diśaḥ sarvā rathaghoṣeṇa sārathepṛthivīṃ cāntarikṣaṃ ca kampayansāgarānapi

एतद्बलार्णवं तात वारयिष्ये महारणेपौर्णमास्यामिवोद्धूतं वेलेव सलिलाशयम्

etadbalārṇavaṃ tāta vārayiṣye mahāraṇepaurṇamāsyāmivoddhūtaṃ veleva salilāśayam

पश्य मे सूत विक्रान्तमिन्द्रस्येव महामृधेएष सैन्यानि शत्रूणां विधमामि शितैः शरैः

paśya me sūta vikrāntamindrasyeva mahāmṛdheeṣa sainyāni śatrūṇāṃ vidhamāmi śitaiḥ śaraiḥ

निहतानाहवे पश्य पदात्यश्वरथद्विपान्मच्छरैरग्निसंकाशैर्विदेहासून्सहस्रशः

nihatānāhave paśya padātyaśvarathadvipānmaccharairagnisaṃkāśairvidehāsūnsahasraśaḥ

इत्येवं ब्रुवतस्तस्य सात्यकेरमितौजसःसमीपं सैनिकास्ते तु शीघ्रमीयुर्युयुत्सवःजह्याद्रवस्व तिष्ठेति पश्य पश्येति वादिनः

ityevaṃ bruvatastasya sātyakeramitaujasaḥsamīpaṃ sainikāste tu śīghramīyuryuyutsavaḥjahyādravasva tiṣṭheti paśya paśyeti vādinaḥ

तानेवं ब्रुवतो वीरान्सात्यकिर्निशितैः शरैःजघान त्रिशतानश्वान्कुञ्जरांश्च चतुःशतान्

tānevaṃ bruvato vīrānsātyakirniśitaiḥ śaraiḥjaghāna triśatānaśvānkuñjarāṃśca catuḥśatān

स संप्रहारस्तुमुलस्तस्य तेषां च धन्विनाम्देवासुररणप्रख्यः प्रावर्तत जनक्षयः

sa saṃprahārastumulastasya teṣāṃ ca dhanvināmdevāsuraraṇaprakhyaḥ prāvartata janakṣayaḥ

मेघजालनिभं सैन्यं तव पुत्रस्य मारिषप्रत्यगृह्णाच्छिनेः पौत्रः शरैराशीविषोपमैः

meghajālanibhaṃ sainyaṃ tava putrasya māriṣapratyagṛhṇācchineḥ pautraḥ śarairāśīviṣopamaiḥ

प्रच्छाद्यमानः समरे शरजालैः स वीर्यवान्असंभ्रमं महाराज तावकानवधीद्बहून्

pracchādyamānaḥ samare śarajālaiḥ sa vīryavānasaṃbhramaṃ mahārāja tāvakānavadhīdbahūn

आश्चर्यं तत्र राजेन्द्र सुमहद्दृष्टवानहम्न मोघः सायकः कश्चित्सात्यकेरभवत्प्रभो

āścaryaṃ tatra rājendra sumahaddṛṣṭavānahamna moghaḥ sāyakaḥ kaścitsātyakerabhavatprabho

रथनागाश्वकलिलः पदात्यूर्मिसमाकुलःशैनेयवेलामासाद्य स्थितः सैन्यमहार्णवः

rathanāgāśvakalilaḥ padātyūrmisamākulaḥśaineyavelāmāsādya sthitaḥ sainyamahārṇavaḥ

संभ्रान्तनरनागाश्वमावर्तत मुहुर्मुहुःतत्सैन्यमिषुभिस्तेन वध्यमानं समन्ततःबभ्राम तत्र तत्रैव गावः शीतार्दिता इव

saṃbhrāntanaranāgāśvamāvartata muhurmuhuḥtatsainyamiṣubhistena vadhyamānaṃ samantataḥbabhrāma tatra tatraiva gāvaḥ śītārditā iva

पदातिनं रथं नागं सादिनं तुरगं तथाअविद्धं तत्र नाद्राक्षं युयुधानस्य सायकैः

padātinaṃ rathaṃ nāgaṃ sādinaṃ turagaṃ tathāaviddhaṃ tatra nādrākṣaṃ yuyudhānasya sāyakaiḥ

न तादृक्कदनं राजन्कृतवांस्तत्र फल्गुनःयादृक्क्षयमनीकानामकरोत्सात्यकिर्नृपअत्यर्जुनं शिनेः पौत्रो युध्यते भरतर्षभ

na tādṛkkadanaṃ rājankṛtavāṃstatra phalgunaḥyādṛkkṣayamanīkānāmakarotsātyakirnṛpaatyarjunaṃ śineḥ pautro yudhyate bharatarṣabha

ततो दुर्योधनो राजा सात्वतस्य त्रिभिः शरैःविव्याध सूतं निशितैश्चतुर्भिश्चतुरो हयान्

tato duryodhano rājā sātvatasya tribhiḥ śaraiḥvivyādha sūtaṃ niśitaiścaturbhiścaturo hayān

सात्यकिं च त्रिभिर्विद्ध्वा पुनर्विव्याध सोऽष्टभिःदुःशासनः षोडशभिर्विव्याध शिनिपुंगवम्

sātyakiṃ ca tribhirviddhvā punarvivyādha so'ṣṭabhiḥduḥśāsanaḥ ṣoḍaśabhirvivyādha śinipuṃgavam

शकुनिः पञ्चविंशत्या चित्रसेनश्च पञ्चभिःदुःसहः पञ्चदशभिर्विव्याधोरसि सात्यकिम्

śakuniḥ pañcaviṃśatyā citrasenaśca pañcabhiḥduḥsahaḥ pañcadaśabhirvivyādhorasi sātyakim

उत्स्मयन्वृष्णिशार्दूलस्तथा बाणैः समाहतःतानविध्यन्महाराज सर्वानेव त्रिभिस्त्रिभिः

utsmayanvṛṣṇiśārdūlastathā bāṇaiḥ samāhataḥtānavidhyanmahārāja sarvāneva tribhistribhiḥ

गाढविद्धानरीन्कृत्वा मार्गणैः सोऽतितेजनैःशैनेयः श्येनवत्संख्ये व्यचरल्लघुविक्रमः

gāḍhaviddhānarīnkṛtvā mārgaṇaiḥ so'titejanaiḥśaineyaḥ śyenavatsaṃkhye vyacarallaghuvikramaḥ

सौबलस्य धनुश्छित्त्वा हस्तावापं निकृत्य चदुर्योधनं त्रिभिर्बाणैरभ्यविध्यत्स्तनान्तरे

saubalasya dhanuśchittvā hastāvāpaṃ nikṛtya caduryodhanaṃ tribhirbāṇairabhyavidhyatstanāntare

चित्रसेनं शतेनैव दशभिर्दुःसहं तथादुःशासनं च विंशत्या विव्याध शिनिपुंगवः

citrasenaṃ śatenaiva daśabhirduḥsahaṃ tathāduḥśāsanaṃ ca viṃśatyā vivyādha śinipuṃgavaḥ

अथान्यद्धनुरादाय स्यालस्तव विशां पतेअष्टभिः सात्यकिं विद्ध्वा पुनर्विव्याध पञ्चभिः

athānyaddhanurādāya syālastava viśāṃ pateaṣṭabhiḥ sātyakiṃ viddhvā punarvivyādha pañcabhiḥ

दुःशासनश्च दशभिर्दुःसहश्च त्रिभिः शरैःदुर्मुखश्च द्वादशभी राजन्विव्याध सात्यकिम्

duḥśāsanaśca daśabhirduḥsahaśca tribhiḥ śaraiḥdurmukhaśca dvādaśabhī rājanvivyādha sātyakim

दुर्योधनस्त्रिसप्तत्या विद्ध्वा भारत माधवम्ततोऽस्य निशितैर्बाणैस्त्रिभिर्विव्याध सारथिम्

duryodhanastrisaptatyā viddhvā bhārata mādhavamtato'sya niśitairbāṇaistribhirvivyādha sārathim

तान्सर्वान्सहिताञ्शूरान्यतमानान्महारथान्पञ्चभिः पञ्चभिर्बाणैः पुनर्विव्याध सात्यकिः

tānsarvānsahitāñśūrānyatamānānmahārathānpañcabhiḥ pañcabhirbāṇaiḥ punarvivyādha sātyakiḥ

ततः स रथिनां श्रेष्ठस्तव पुत्रस्य सारथिम्आजघानाशु भल्लेन स हतो न्यपतद्भुवि

tataḥ sa rathināṃ śreṣṭhastava putrasya sārathimājaghānāśu bhallena sa hato nyapatadbhuvi

पातिते सारथौ तस्मिंस्तव पुत्ररथः प्रभोवातायमानैस्तैरश्वैरपानीयत संगरात्

pātite sārathau tasmiṃstava putrarathaḥ prabhovātāyamānaistairaśvairapānīyata saṃgarāt

ततस्तव सुता राजन्सैनिकाश्च विशां पतेराज्ञो रथमभिप्रेक्ष्य विद्रुताः शतशोऽभवन्

tatastava sutā rājansainikāśca viśāṃ paterājño rathamabhiprekṣya vidrutāḥ śataśo'bhavan

विद्रुतं तत्र तत्सैन्यं दृष्ट्वा भारत सात्यकिःअवाकिरच्छरैस्तीक्ष्णै रुक्मपुङ्खैः शिलाशितैः

vidrutaṃ tatra tatsainyaṃ dṛṣṭvā bhārata sātyakiḥavākiraccharaistīkṣṇai rukmapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ

विद्राव्य सर्वसैन्यानि तावकानि समन्ततःप्रययौ सात्यकी राजञ्श्वेताश्वस्य रथं प्रति

vidrāvya sarvasainyāni tāvakāni samantataḥprayayau sātyakī rājañśvetāśvasya rathaṃ prati

तं शरानाददानं च रक्षमाणं च सारथिम्आत्मानं मोचयन्तं च तावकाः समपूजयन्

taṃ śarānādadānaṃ ca rakṣamāṇaṃ ca sārathimātmānaṃ mocayantaṃ ca tāvakāḥ samapūjayan