Parva.Adhyaya 8.23

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

पुत्रस्तव महाराज मद्रराजमिदं वचःविनयेनोपसंगम्य प्रणयाद्वाक्यमब्रवीत्

putrastava mahārāja madrarājamidaṃ vacaḥvinayenopasaṃgamya praṇayādvākyamabravīt

सत्यव्रत महाभाग द्विषतामघवर्धनमद्रेश्वर रणे शूर परसैन्यभयंकर

satyavrata mahābhāga dviṣatāmaghavardhanamadreśvara raṇe śūra parasainyabhayaṃkara

श्रुतवानसि कर्णस्य ब्रुवतो वदतां वरयथा नृपतिसिंहानां मध्ये त्वां वरयत्ययम्

śrutavānasi karṇasya bruvato vadatāṃ varayathā nṛpatisiṃhānāṃ madhye tvāṃ varayatyayam

तस्मात्पार्थविनाशार्थं हितार्थं मम चैव हिसारथ्यं रथिनां श्रेष्ठ सुमनाः कर्तुमर्हसि

tasmātpārthavināśārthaṃ hitārthaṃ mama caiva hisārathyaṃ rathināṃ śreṣṭha sumanāḥ kartumarhasi

अस्याभीशुग्रहो लोके नान्योऽस्ति भवता समःस पातु सर्वतः कर्णं भवान्ब्रह्मेव शंकरम्

asyābhīśugraho loke nānyo'sti bhavatā samaḥsa pātu sarvataḥ karṇaṃ bhavānbrahmeva śaṃkaram

पार्थस्य सचिवः कृष्णो यथाभीशुग्रहो वरःतथा त्वमपि राधेयं सर्वतः परिपालय

pārthasya sacivaḥ kṛṣṇo yathābhīśugraho varaḥtathā tvamapi rādheyaṃ sarvataḥ paripālaya

भीष्मो द्रोणः कृपः कर्णो भवान्भोजश्च वीर्यवान्शकुनिः सौबलो द्रौणिरहमेव च नो बलम्एषामेव कृतो भागो नवधा पृतनापते

bhīṣmo droṇaḥ kṛpaḥ karṇo bhavānbhojaśca vīryavānśakuniḥ saubalo drauṇirahameva ca no balameṣāmeva kṛto bhāgo navadhā pṛtanāpate

नैव भागोऽत्र भीष्मस्य द्रोणस्य च महात्मनःताभ्यामतीत्य तौ भागौ निहता मम शत्रवः

naiva bhāgo'tra bhīṣmasya droṇasya ca mahātmanaḥtābhyāmatītya tau bhāgau nihatā mama śatravaḥ

वृद्धौ हि तौ नरव्याघ्रौ छलेन निहतौ च तौकृत्वा नसुकरं कर्म गतौ स्वर्गमितोऽनघ

vṛddhau hi tau naravyāghrau chalena nihatau ca taukṛtvā nasukaraṃ karma gatau svargamito'nagha

तथान्ये पुरुषव्याघ्राः परैर्विनिहता युधिअस्मदीयाश्च बहवः स्वर्गायोपगता रणेत्यक्त्वा प्राणान्यथाशक्ति चेष्टाः कृत्वा च पुष्कलाः

tathānye puruṣavyāghrāḥ parairvinihatā yudhiasmadīyāśca bahavaḥ svargāyopagatā raṇetyaktvā prāṇānyathāśakti ceṣṭāḥ kṛtvā ca puṣkalāḥ

कर्णो ह्येको महाबाहुरस्मत्प्रियहिते रतःभवांश्च पुरुषव्याघ्र सर्वलोकमहारथःतस्मिञ्जयाशा विपुला मम मद्रजनाधिप

karṇo hyeko mahābāhurasmatpriyahite rataḥbhavāṃśca puruṣavyāghra sarvalokamahārathaḥtasmiñjayāśā vipulā mama madrajanādhipa

पार्थस्य समरे कृष्णो यथाभीशुवरग्रहःतेन युक्तो रणे पार्थो रक्ष्यमाणश्च पार्थिवयानि कर्माणि कुरुते प्रत्यक्षाणि तथैव ते

pārthasya samare kṛṣṇo yathābhīśuvaragrahaḥtena yukto raṇe pārtho rakṣyamāṇaśca pārthivayāni karmāṇi kurute pratyakṣāṇi tathaiva te

पूर्वं न समरे ह्येवमवधीदर्जुनो रिपून्अहन्यहनि मद्रेश द्रावयन्दृश्यते युधि

pūrvaṃ na samare hyevamavadhīdarjuno ripūnahanyahani madreśa drāvayandṛśyate yudhi

भागोऽवशिष्टः कर्णस्य तव चैव महाद्युतेतं भागं सह कर्णेन युगपन्नाशयाहवे

bhāgo'vaśiṣṭaḥ karṇasya tava caiva mahādyutetaṃ bhāgaṃ saha karṇena yugapannāśayāhave

सूर्यारुणौ यथा दृष्ट्वा तमो नश्यति मारिषतथा नश्यन्तु कौन्तेयाः सपाञ्चालाः ससृञ्जयाः

sūryāruṇau yathā dṛṣṭvā tamo naśyati māriṣatathā naśyantu kaunteyāḥ sapāñcālāḥ sasṛñjayāḥ

रथानां प्रवरः कर्णो यन्तॄणां प्रवरो भवान्संनिपातः समो लोके भवतोर्नास्ति कश्चन

rathānāṃ pravaraḥ karṇo yantṝṇāṃ pravaro bhavānsaṃnipātaḥ samo loke bhavatornāsti kaścana

यथा सर्वास्ववस्थासु वार्ष्णेयः पाति पाण्डवम्तथा भवान्परित्रातु कर्णं वैकर्तनं रणे

yathā sarvāsvavasthāsu vārṣṇeyaḥ pāti pāṇḍavamtathā bhavānparitrātu karṇaṃ vaikartanaṃ raṇe

त्वया सारथिना ह्येष अप्रधृष्यो भविष्यतिदेवतानामपि रणे सशक्राणां महीपतेकिं पुनः पाण्डवेयानां मातिशङ्कीर्वचो मम

tvayā sārathinā hyeṣa apradhṛṣyo bhaviṣyatidevatānāmapi raṇe saśakrāṇāṃ mahīpatekiṃ punaḥ pāṇḍaveyānāṃ mātiśaṅkīrvaco mama

दुर्योधनवचः श्रुत्वा शल्यः क्रोधसमन्वितःत्रिशिखां भ्रुकुटीं कृत्वा धुन्वन्हस्तौ पुनः पुनः

duryodhanavacaḥ śrutvā śalyaḥ krodhasamanvitaḥtriśikhāṃ bhrukuṭīṃ kṛtvā dhunvanhastau punaḥ punaḥ

क्रोधरक्ते महानेत्रे परिवर्त्य महाभुजःकुलैश्वर्यश्रुतिबलैर्दृप्तः शल्योऽब्रवीदिदम्

krodharakte mahānetre parivartya mahābhujaḥkulaiśvaryaśrutibalairdṛptaḥ śalyo'bravīdidam

अवमन्यसे मां गान्धारे ध्रुवं मां परिशङ्कसेयन्मां ब्रवीषि विस्रब्धं सारथ्यं क्रियतामिति

avamanyase māṃ gāndhāre dhruvaṃ māṃ pariśaṅkaseyanmāṃ bravīṣi visrabdhaṃ sārathyaṃ kriyatāmiti

अस्मत्तोऽभ्यधिकं कर्णं मन्यमानः प्रशंससिन चाहं युधि राधेयं गणये तुल्यमात्मना

asmatto'bhyadhikaṃ karṇaṃ manyamānaḥ praśaṃsasina cāhaṃ yudhi rādheyaṃ gaṇaye tulyamātmanā

आदिश्यतामभ्यधिको ममांशः पृथिवीपतेतमहं समरे हत्वा गमिष्यामि यथागतम्

ādiśyatāmabhyadhiko mamāṃśaḥ pṛthivīpatetamahaṃ samare hatvā gamiṣyāmi yathāgatam

अथ वाप्येक एवाहं योत्स्यामि कुरुनन्दनपश्य वीर्यं ममाद्य त्वं संग्रामे दहतो रिपून्

atha vāpyeka evāhaṃ yotsyāmi kurunandanapaśya vīryaṃ mamādya tvaṃ saṃgrāme dahato ripūn

न चाभिकामान्कौरव्य विधाय हृदये पुमान्अस्मद्विधः प्रवर्तेत मा मा त्वमतिशङ्किथाः

na cābhikāmānkauravya vidhāya hṛdaye pumānasmadvidhaḥ pravarteta mā mā tvamatiśaṅkithāḥ

युधि चाप्यवमानो मे न कर्तव्यः कथंचनपश्य हीमौ मम भुजौ वज्रसंहननोपमौ

yudhi cāpyavamāno me na kartavyaḥ kathaṃcanapaśya hīmau mama bhujau vajrasaṃhananopamau

धनुः पश्य च मे चित्रं शरांश्चाशीविषोपमान्रथं पश्य च मे कॢप्तं सदश्वैर्वातवेगितैःगदां च पश्य गान्धारे हेमपट्टविभूषिताम्

dhanuḥ paśya ca me citraṃ śarāṃścāśīviṣopamānrathaṃ paśya ca me kḷptaṃ sadaśvairvātavegitaiḥgadāṃ ca paśya gāndhāre hemapaṭṭavibhūṣitām

दारयेयं महीं क्रुद्धो विकिरेयं च पर्वतान्शोषयेयं समुद्रांश्च तेजसा स्वेन पार्थिव

dārayeyaṃ mahīṃ kruddho vikireyaṃ ca parvatānśoṣayeyaṃ samudrāṃśca tejasā svena pārthiva

तन्मामेवंविधं जानन्समर्थमरिनिग्रहेकस्माद्युनक्षि सारथ्ये न्यूनस्याधिरथेर्नृप

tanmāmevaṃvidhaṃ jānansamarthamarinigrahekasmādyunakṣi sārathye nyūnasyādhirathernṛpa

न नाम धुरि राजेन्द्र प्रयोक्तुं त्वमिहार्हसिन हि पापीयसः श्रेयान्भूत्वा प्रेष्यत्वमुत्सहे

na nāma dhuri rājendra prayoktuṃ tvamihārhasina hi pāpīyasaḥ śreyānbhūtvā preṣyatvamutsahe

यो ह्यभ्युपगतं प्रीत्या गरीयांसं वशे स्थितम्वशे पापीयसो धत्ते तत्पापमधरोत्तरम्

yo hyabhyupagataṃ prītyā garīyāṃsaṃ vaśe sthitamvaśe pāpīyaso dhatte tatpāpamadharottaram

ब्राह्मणा ब्रह्मणा सृष्टा मुखात्क्षत्रमथोरसःऊरुभ्यामसृजद्वैश्याञ्शूद्रान्पद्भ्यामिति श्रुतिःतेभ्यो वर्णविशेषाश्च प्रतिलोमानुलोमजाः

brāhmaṇā brahmaṇā sṛṣṭā mukhātkṣatramathorasaḥūrubhyāmasṛjadvaiśyāñśūdrānpadbhyāmiti śrutiḥtebhyo varṇaviśeṣāśca pratilomānulomajāḥ

अथान्योन्यस्य संयोगाच्चातुर्वर्ण्यस्य भारतगोप्तारः संग्रहीतारो दातारः क्षत्रियाः स्मृताः

athānyonyasya saṃyogāccāturvarṇyasya bhāratagoptāraḥ saṃgrahītāro dātāraḥ kṣatriyāḥ smṛtāḥ

याजनाध्यापनैर्विप्रा विशुद्धैश्च प्रतिग्रहैःलोकस्यानुग्रहार्थाय स्थापिता ब्रह्मणा भुवि

yājanādhyāpanairviprā viśuddhaiśca pratigrahaiḥlokasyānugrahārthāya sthāpitā brahmaṇā bhuvi

कृषिश्च पाशुपाल्यं च विशां दानं च सर्वशःब्रह्मक्षत्रविशां शूद्रा विहिताः परिचारकाः

kṛṣiśca pāśupālyaṃ ca viśāṃ dānaṃ ca sarvaśaḥbrahmakṣatraviśāṃ śūdrā vihitāḥ paricārakāḥ

ब्रह्मक्षत्रस्य विहिताः सूता वै परिचारकाःन विट्शूद्रस्य तत्रैव शृणु वाक्यं ममानघ

brahmakṣatrasya vihitāḥ sūtā vai paricārakāḥna viṭśūdrasya tatraiva śṛṇu vākyaṃ mamānagha

सोऽहं मूर्धावसिक्तः सन्राजर्षिकुलसंभवःमहारथः समाख्यातः सेव्यः स्तव्यश्च बन्दिनाम्

so'haṃ mūrdhāvasiktaḥ sanrājarṣikulasaṃbhavaḥmahārathaḥ samākhyātaḥ sevyaḥ stavyaśca bandinām

सोऽहमेतादृशो भूत्वा नेहारिकुलमर्दनसूतपुत्रस्य संग्रामे सारथ्यं कर्तुमुत्सहे

so'hametādṛśo bhūtvā nehārikulamardanasūtaputrasya saṃgrāme sārathyaṃ kartumutsahe

अवमानमहं प्राप्य न योत्स्यामि कथंचनआपृच्छ्य त्वाद्य गान्धारे गमिष्यामि यथागतम्

avamānamahaṃ prāpya na yotsyāmi kathaṃcanaāpṛcchya tvādya gāndhāre gamiṣyāmi yathāgatam

एवमुक्त्वा नरव्याघ्रः शल्यः समितिशोभनःउत्थाय प्रययौ तूर्णं राजमध्यादमर्षितः

evamuktvā naravyāghraḥ śalyaḥ samitiśobhanaḥutthāya prayayau tūrṇaṃ rājamadhyādamarṣitaḥ

प्रणयाद्बहुमानाच्च तं निगृह्य सुतस्तवअब्रवीन्मधुरं वाक्यं साम सर्वार्थसाधकम्

praṇayādbahumānācca taṃ nigṛhya sutastavaabravīnmadhuraṃ vākyaṃ sāma sarvārthasādhakam

यथा शल्य त्वमात्थेदमेवमेतदसंशयम्अभिप्रायस्तु मे कश्चित्तं निबोध जनेश्वर

yathā śalya tvamātthedamevametadasaṃśayamabhiprāyastu me kaścittaṃ nibodha janeśvara

न कर्णोऽभ्यधिकस्त्वत्तः शङ्के नैव कथंचनन हि मद्रेश्वरो राजा कुर्याद्यदनृतं भवेत्

na karṇo'bhyadhikastvattaḥ śaṅke naiva kathaṃcanana hi madreśvaro rājā kuryādyadanṛtaṃ bhavet

ऋतमेव हि पूर्वास्ते वहन्ति पुरुषोत्तमाःतस्मादार्तायनिः प्रोक्तो भवानिति मतिर्मम

ṛtameva hi pūrvāste vahanti puruṣottamāḥtasmādārtāyaniḥ prokto bhavāniti matirmama

शल्यभूतश्च शत्रूणां यस्मात्त्वं भुवि मानदतस्माच्छल्येति ते नाम कथ्यते पृथिवीपते

śalyabhūtaśca śatrūṇāṃ yasmāttvaṃ bhuvi mānadatasmācchalyeti te nāma kathyate pṛthivīpate

यदेव व्याहृतं पूर्वं भवता भूरिदक्षिणतदेव कुरु धर्मज्ञ मदर्थं यद्यदुच्यसे

yadeva vyāhṛtaṃ pūrvaṃ bhavatā bhūridakṣiṇatadeva kuru dharmajña madarthaṃ yadyaducyase

न च त्वत्तो हि राधेयो न चाहमपि वीर्यवान्वृणीमस्त्वां हयाग्र्याणां यन्तारमिति संयुगे

na ca tvatto hi rādheyo na cāhamapi vīryavānvṛṇīmastvāṃ hayāgryāṇāṃ yantāramiti saṃyuge

यथा ह्यभ्यधिकं कर्णं गुणैस्तात धनंजयात्वासुदेवादपि त्वां च लोकोऽयमिति मन्यते

yathā hyabhyadhikaṃ karṇaṃ guṇaistāta dhanaṃjayātvāsudevādapi tvāṃ ca loko'yamiti manyate

कर्णो ह्यभ्यधिकः पार्थादस्त्रैरेव नरर्षभभवानप्यधिकः कृष्णादश्वयाने बले तथा

karṇo hyabhyadhikaḥ pārthādastraireva nararṣabhabhavānapyadhikaḥ kṛṣṇādaśvayāne bale tathā

यथाश्वहृदयं वेद वासुदेवो महामनाःद्विगुणं त्वं तथा वेत्थ मद्रराज न संशयः

yathāśvahṛdayaṃ veda vāsudevo mahāmanāḥdviguṇaṃ tvaṃ tathā vettha madrarāja na saṃśayaḥ

शल्य उवाच · śalya uvāca

यन्मा ब्रवीषि गान्धारे मध्ये सैन्यस्य कौरवविशिष्टं देवकीपुत्रात्प्रीतिमानस्म्यहं त्वयि

yanmā bravīṣi gāndhāre madhye sainyasya kauravaviśiṣṭaṃ devakīputrātprītimānasmyahaṃ tvayi

एष सारथ्यमातिष्ठे राधेयस्य यशस्विनःयुध्यतः पाण्डवाग्र्येण यथा त्वं वीर मन्यसे

eṣa sārathyamātiṣṭhe rādheyasya yaśasvinaḥyudhyataḥ pāṇḍavāgryeṇa yathā tvaṃ vīra manyase

समयश्च हि मे वीर कश्चिद्वैकर्तनं प्रतिउत्सृजेयं यथाश्रद्धमहं वाचोऽस्य संनिधौ

samayaśca hi me vīra kaścidvaikartanaṃ pratiutsṛjeyaṃ yathāśraddhamahaṃ vāco'sya saṃnidhau

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

तथेति राजन्पुत्रस्ते सह कर्णेन भारतअब्रवीन्मद्रराजस्य सुतं भरतसत्तम

tatheti rājanputraste saha karṇena bhārataabravīnmadrarājasya sutaṃ bharatasattama