Parva.Adhyaya 8.24

दुर्योधन उवाच · duryodhana uvāca

भूय एव तु मद्रेश यत्ते वक्ष्यामि तच्छृणुयथा पुरा वृत्तमिदं युद्धे देवासुरे विभो

bhūya eva tu madreśa yatte vakṣyāmi tacchṛṇuyathā purā vṛttamidaṃ yuddhe devāsure vibho

यदुक्तवान्पितुर्मह्यं मार्कण्डेयो महानृषिःतदशेषेण ब्रुवतो मम राजर्षिसत्तमत्वं निबोध न चाप्यत्र कर्तव्या ते विचारणा

yaduktavānpiturmahyaṃ mārkaṇḍeyo mahānṛṣiḥtadaśeṣeṇa bruvato mama rājarṣisattamatvaṃ nibodha na cāpyatra kartavyā te vicāraṇā

देवानामसुराणां च महानासीत्समागमःबभूव प्रथमो राजन्संग्रामस्तारकामयःनिर्जिताश्च तदा दैत्या दैवतैरिति नः श्रुतम्

devānāmasurāṇāṃ ca mahānāsītsamāgamaḥbabhūva prathamo rājansaṃgrāmastārakāmayaḥnirjitāśca tadā daityā daivatairiti naḥ śrutam

निर्जितेषु च दैत्येषु तारकस्य सुतास्त्रयःताराक्षः कमलाक्षश्च विद्युन्माली च पार्थिव

nirjiteṣu ca daityeṣu tārakasya sutāstrayaḥtārākṣaḥ kamalākṣaśca vidyunmālī ca pārthiva

तप उग्रं समास्थाय नियमे परमे स्थिताःतपसा कर्शयामासुर्देहान्स्वाञ्शत्रुतापन

tapa ugraṃ samāsthāya niyame parame sthitāḥtapasā karśayāmāsurdehānsvāñśatrutāpana

दमेन तपसा चैव नियमेन च पार्थिवतेषां पितामहः प्रीतो वरदः प्रददौ वरान्

damena tapasā caiva niyamena ca pārthivateṣāṃ pitāmahaḥ prīto varadaḥ pradadau varān

अवध्यत्वं च ते राजन्सर्वभूतेषु सर्वदासहिता वरयामासुः सर्वलोकपितामहम्

avadhyatvaṃ ca te rājansarvabhūteṣu sarvadāsahitā varayāmāsuḥ sarvalokapitāmaham

तानब्रवीत्तदा देवो लोकानां प्रभुरीश्वरःनास्ति सर्वामरत्वं हि निवर्तध्वमतोऽसुराःवरमन्यं वृणीध्वं वै यादृशं संप्ररोचते

tānabravīttadā devo lokānāṃ prabhurīśvaraḥnāsti sarvāmaratvaṃ hi nivartadhvamato'surāḥvaramanyaṃ vṛṇīdhvaṃ vai yādṛśaṃ saṃprarocate

ततस्ते सहिता राजन्संप्रधार्यासकृद्बहुसर्वलोकेश्वरं वाक्यं प्रणम्यैनमथाब्रुवन्

tataste sahitā rājansaṃpradhāryāsakṛdbahusarvalokeśvaraṃ vākyaṃ praṇamyainamathābruvan

अस्माकं त्वं वरं देव प्रयच्छेमं पितामहवयं पुराणि त्रीण्येव समास्थाय महीमिमाम्विचरिष्याम लोकेऽस्मिंस्त्वत्प्रसादपुरस्कृताः

asmākaṃ tvaṃ varaṃ deva prayacchemaṃ pitāmahavayaṃ purāṇi trīṇyeva samāsthāya mahīmimāmvicariṣyāma loke'smiṃstvatprasādapuraskṛtāḥ

ततो वर्षसहस्रे तु समेष्यामः परस्परम्एकीभावं गमिष्यन्ति पुराण्येतानि चानघ

tato varṣasahasre tu sameṣyāmaḥ parasparamekībhāvaṃ gamiṣyanti purāṇyetāni cānagha

समागतानि चैतानि यो हन्याद्भगवंस्तदाएकेषुणा देववरः स नो मृत्युर्भविष्यतिएवमस्त्विति तान्देवः प्रत्युक्त्वा प्राविशद्दिवम्

samāgatāni caitāni yo hanyādbhagavaṃstadāekeṣuṇā devavaraḥ sa no mṛtyurbhaviṣyatievamastviti tāndevaḥ pratyuktvā prāviśaddivam

ते तु लब्धवराः प्रीताः संप्रधार्य परस्परम्पुरत्रयविसृष्ट्यर्थं मयं वव्रुर्महासुरम्विश्वकर्माणमजरं दैत्यदानवपूजितम्

te tu labdhavarāḥ prītāḥ saṃpradhārya parasparampuratrayavisṛṣṭyarthaṃ mayaṃ vavrurmahāsuramviśvakarmāṇamajaraṃ daityadānavapūjitam

ततो मयः स्वतपसा चक्रे धीमान्पुराणि हत्रीणि काञ्चनमेकं तु रौप्यं कार्ष्णायसं तथा

tato mayaḥ svatapasā cakre dhīmānpurāṇi hatrīṇi kāñcanamekaṃ tu raupyaṃ kārṣṇāyasaṃ tathā

काञ्चनं दिवि तत्रासीदन्तरिक्षे च राजतम्आयसं चाभवद्भूमौ चक्रस्थं पृथिवीपते

kāñcanaṃ divi tatrāsīdantarikṣe ca rājatamāyasaṃ cābhavadbhūmau cakrasthaṃ pṛthivīpate

एकैकं योजनशतं विस्तारायामसंमितम्गृहाट्टाट्टालकयुतं बृहत्प्राकारतोरणम्

ekaikaṃ yojanaśataṃ vistārāyāmasaṃmitamgṛhāṭṭāṭṭālakayutaṃ bṛhatprākāratoraṇam

गुणप्रसवसंबाधमसंबाधमनामयम्प्रासादैर्विविधैश्चैव द्वारैश्चाप्युपशोभितम्

guṇaprasavasaṃbādhamasaṃbādhamanāmayamprāsādairvividhaiścaiva dvāraiścāpyupaśobhitam

पुरेषु चाभवन्राजन्राजानो वै पृथक्पृथक्काञ्चनं तारकाक्षस्य चित्रमासीन्महात्मनःराजतं कमलाक्षस्य विद्युन्मालिन आयसम्

pureṣu cābhavanrājanrājāno vai pṛthakpṛthakkāñcanaṃ tārakākṣasya citramāsīnmahātmanaḥrājataṃ kamalākṣasya vidyunmālina āyasam

त्रयस्ते दैत्यराजानस्त्रीँल्लोकानाशु तेजसाआक्रम्य तस्थुर्वर्षाणां पूगान्नाम प्रजापतिः

trayaste daityarājānastrīm̐llokānāśu tejasāākramya tasthurvarṣāṇāṃ pūgānnāma prajāpatiḥ

तेषां दानवमुख्यानां प्रयुतान्यर्बुदानि चकोट्यश्चाप्रतिवीराणां समाजग्मुस्ततस्ततःमहदैश्वर्यमिच्छन्तस्त्रिपुरं दुर्गमाश्रिताः

teṣāṃ dānavamukhyānāṃ prayutānyarbudāni cakoṭyaścāprativīrāṇāṃ samājagmustatastataḥmahadaiśvaryamicchantastripuraṃ durgamāśritāḥ

सर्वेषां च पुनस्तेषां सर्वयोगवहो मयःतमाश्रित्य हि ते सर्वे अवर्तन्ताकुतोभयाः

sarveṣāṃ ca punasteṣāṃ sarvayogavaho mayaḥtamāśritya hi te sarve avartantākutobhayāḥ

यो हि यं मनसा कामं दध्यौ त्रिपुरसंश्रयःतस्मै कामं मयस्तं तं विदधे मायया तदा

yo hi yaṃ manasā kāmaṃ dadhyau tripurasaṃśrayaḥtasmai kāmaṃ mayastaṃ taṃ vidadhe māyayā tadā

तारकाक्षसुतश्चासीद्धरिर्नाम महाबलःतपस्तेपे परमकं येनातुष्यत्पितामहः

tārakākṣasutaścāsīddharirnāma mahābalaḥtapastepe paramakaṃ yenātuṣyatpitāmahaḥ

स तुष्टमवृणोद्देवं वापी भवतु नः पुरेशस्त्रैर्विनिहता यत्र क्षिप्ताः स्युर्बलवत्तराः

sa tuṣṭamavṛṇoddevaṃ vāpī bhavatu naḥ pureśastrairvinihatā yatra kṣiptāḥ syurbalavattarāḥ

स तु लब्ध्वा वरं वीरस्तारकाक्षसुतो हरिःससृजे तत्र वापीं तां मृतानां जीवनीं प्रभो

sa tu labdhvā varaṃ vīrastārakākṣasuto hariḥsasṛje tatra vāpīṃ tāṃ mṛtānāṃ jīvanīṃ prabho

येन रूपेण दैत्यस्तु येन वेषेण चैव हमृतस्तस्यां परिक्षिप्तस्तादृशेनैव जज्ञिवान्

yena rūpeṇa daityastu yena veṣeṇa caiva hamṛtastasyāṃ parikṣiptastādṛśenaiva jajñivān

तां प्राप्य त्रैपुरस्थास्तु सर्वाँल्लोकान्बबाधिरेमहता तपसा सिद्धाः सुराणां भयवर्धनाःन तेषामभवद्राजन्क्षयो युद्धे कथंचन

tāṃ prāpya traipurasthāstu sarvām̐llokānbabādhiremahatā tapasā siddhāḥ surāṇāṃ bhayavardhanāḥna teṣāmabhavadrājankṣayo yuddhe kathaṃcana

ततस्ते लोभमोहाभ्यामभिभूता विचेतसःनिर्ह्रीकाः संस्थितिं सर्वे स्थापितां समलूलुपन्

tataste lobhamohābhyāmabhibhūtā vicetasaḥnirhrīkāḥ saṃsthitiṃ sarve sthāpitāṃ samalūlupan

विद्राव्य सगणान्देवांस्तत्र तत्र तदा तदाविचेरुः स्वेन कामेन वरदानेन दर्पिताः

vidrāvya sagaṇāndevāṃstatra tatra tadā tadāviceruḥ svena kāmena varadānena darpitāḥ

देवारण्यानि सर्वाणि प्रियाणि च दिवौकसाम्ऋषीणामाश्रमान्पुण्यान्यूपाञ्जनपदांस्तथाव्यनाशयन्त मर्यादा दानवा दुष्टचारिणः

devāraṇyāni sarvāṇi priyāṇi ca divaukasāmṛṣīṇāmāśramānpuṇyānyūpāñjanapadāṃstathāvyanāśayanta maryādā dānavā duṣṭacāriṇaḥ

ते देवाः सहिताः सर्वे पितामहमरिंदमअभिजग्मुस्तदाख्यातुं विप्रकारं सुरेतरैः

te devāḥ sahitāḥ sarve pitāmahamariṃdamaabhijagmustadākhyātuṃ viprakāraṃ suretaraiḥ

ते तत्त्वं सर्वमाख्याय शिरसाभिप्रणम्य चवधोपायमपृच्छन्त भगवन्तं पितामहम्

te tattvaṃ sarvamākhyāya śirasābhipraṇamya cavadhopāyamapṛcchanta bhagavantaṃ pitāmaham

श्रुत्वा तद्भगवान्देवो देवानिदमुवाच हअसुराश्च दुरात्मानस्ते चापि विबुधद्विषःअपराध्यन्ति सततं ये युष्मान्पीडयन्त्युत

śrutvā tadbhagavāndevo devānidamuvāca haasurāśca durātmānaste cāpi vibudhadviṣaḥaparādhyanti satataṃ ye yuṣmānpīḍayantyuta

अहं हि तुल्यः सर्वेषां भूतानां नात्र संशयःअधार्मिकास्तु हन्तव्या इत्यहं प्रब्रवीमि वः

ahaṃ hi tulyaḥ sarveṣāṃ bhūtānāṃ nātra saṃśayaḥadhārmikāstu hantavyā ityahaṃ prabravīmi vaḥ

ते यूयं स्थाणुमीशानं जिष्णुमक्लिष्टकारिणम्योद्धारं वृणुतादित्याः स तान्हन्ता सुरेतरान्

te yūyaṃ sthāṇumīśānaṃ jiṣṇumakliṣṭakāriṇamyoddhāraṃ vṛṇutādityāḥ sa tānhantā suretarān

इति तस्य वचः श्रुत्वा देवाः शक्रपुरोगमाःब्रह्माणमग्रतः कृत्वा वृषाङ्कं शरणं ययुः

iti tasya vacaḥ śrutvā devāḥ śakrapurogamāḥbrahmāṇamagrataḥ kṛtvā vṛṣāṅkaṃ śaraṇaṃ yayuḥ

तपः परं समातस्थुर्गृणन्तो ब्रह्म शाश्वतम्ऋषिभिः सह धर्मज्ञा भवं सर्वात्मना गताः

tapaḥ paraṃ samātasthurgṛṇanto brahma śāśvatamṛṣibhiḥ saha dharmajñā bhavaṃ sarvātmanā gatāḥ

तुष्टुवुर्वाग्भिरर्थ्याभिर्भयेष्वभयकृत्तमम्सर्वात्मानं महात्मानं येनाप्तं सर्वमात्मना

tuṣṭuvurvāgbhirarthyābhirbhayeṣvabhayakṛttamamsarvātmānaṃ mahātmānaṃ yenāptaṃ sarvamātmanā

तपोविशेषैर्बहुभिर्योगं यो वेद चात्मनःयः सांख्यमात्मनो वेद यस्य चात्मा वशे सदा

tapoviśeṣairbahubhiryogaṃ yo veda cātmanaḥyaḥ sāṃkhyamātmano veda yasya cātmā vaśe sadā

ते तं ददृशुरीशानं तेजोराशिमुमापतिम्अनन्यसदृशं लोके व्रतवन्तमकल्मषम्

te taṃ dadṛśurīśānaṃ tejorāśimumāpatimananyasadṛśaṃ loke vratavantamakalmaṣam

एकं च भगवन्तं ते नानारूपमकल्पयन्आत्मनः प्रतिरूपाणि रूपाण्यथ महात्मनिपरस्परस्य चापश्यन्सर्वे परमविस्मिताः

ekaṃ ca bhagavantaṃ te nānārūpamakalpayanātmanaḥ pratirūpāṇi rūpāṇyatha mahātmaniparasparasya cāpaśyansarve paramavismitāḥ

सर्वभूतमयं चेशं तमजं जगतः पतिम्देवा ब्रह्मर्षयश्चैव शिरोभिर्धरणीं गताः

sarvabhūtamayaṃ ceśaṃ tamajaṃ jagataḥ patimdevā brahmarṣayaścaiva śirobhirdharaṇīṃ gatāḥ

तान्स्वस्तिवाक्येनाभ्यर्च्य समुत्थाप्य च शंकरःब्रूत ब्रूतेति भगवान्स्मयमानोऽभ्यभाषत

tānsvastivākyenābhyarcya samutthāpya ca śaṃkaraḥbrūta brūteti bhagavānsmayamāno'bhyabhāṣata

त्र्यम्बकेणाभ्यनुज्ञातास्ततस्तेऽस्वस्थचेतसःनमो नमस्तेऽस्तु विभो तत इत्यब्रुवन्भवम्

tryambakeṇābhyanujñātāstataste'svasthacetasaḥnamo namaste'stu vibho tata ityabruvanbhavam

नमो देवातिदेवाय धन्विने चातिमन्यवेप्रजापतिमखघ्नाय प्रजापतिभिरीड्यसे

namo devātidevāya dhanvine cātimanyaveprajāpatimakhaghnāya prajāpatibhirīḍyase

नमः स्तुताय स्तुत्याय स्तूयमानाय मृत्यवेविलोहिताय रुद्राय नीलग्रीवाय शूलिने

namaḥ stutāya stutyāya stūyamānāya mṛtyavevilohitāya rudrāya nīlagrīvāya śūline

अमोघाय मृगाक्षाय प्रवरायुधयोधिनेदुर्वारणाय शुक्राय ब्रह्मणे ब्रह्मचारिणे

amoghāya mṛgākṣāya pravarāyudhayodhinedurvāraṇāya śukrāya brahmaṇe brahmacāriṇe

ईशानायाप्रमेयाय नियन्त्रे चर्मवाससेतपोनित्याय पिङ्गाय व्रतिने कृत्तिवाससे

īśānāyāprameyāya niyantre carmavāsasetaponityāya piṅgāya vratine kṛttivāsase

कुमारपित्रे त्र्यक्षाय प्रवरायुधधारिणेप्रपन्नार्तिविनाशाय ब्रह्मद्विट्संघघातिने

kumārapitre tryakṣāya pravarāyudhadhāriṇeprapannārtivināśāya brahmadviṭsaṃghaghātine

वनस्पतीनां पतये नराणां पतये नमःगवां च पतये नित्यं यज्ञानां पतये नमः

vanaspatīnāṃ pataye narāṇāṃ pataye namaḥgavāṃ ca pataye nityaṃ yajñānāṃ pataye namaḥ

नमोऽस्तु ते ससैन्याय त्र्यम्बकायोग्रतेजसेमनोवाक्कर्मभिर्देव त्वां प्रपन्नान्भजस्व नः

namo'stu te sasainyāya tryambakāyogratejasemanovākkarmabhirdeva tvāṃ prapannānbhajasva naḥ

ततः प्रसन्नो भगवान्स्वागतेनाभिनन्द्य तान्प्रोवाच व्येतु वस्त्रासो ब्रूत किं करवाणि वः

tataḥ prasanno bhagavānsvāgatenābhinandya tānprovāca vyetu vastrāso brūta kiṃ karavāṇi vaḥ

पितृदेवर्षिसंघेभ्यो वरे दत्ते महात्मनासत्कृत्य शंकरं प्राह ब्रह्मा लोकहितं वचः

pitṛdevarṣisaṃghebhyo vare datte mahātmanāsatkṛtya śaṃkaraṃ prāha brahmā lokahitaṃ vacaḥ

तवातिसर्गाद्देवेश प्राजापत्यमिदं पदम्मयाधितिष्ठता दत्तो दानवेभ्यो महान्वरः

tavātisargāddeveśa prājāpatyamidaṃ padammayādhitiṣṭhatā datto dānavebhyo mahānvaraḥ

तानतिक्रान्तमर्यादान्नान्यः संहर्तुमर्हतित्वामृते भूतभव्येश त्वं ह्येषां प्रत्यरिर्वधे

tānatikrāntamaryādānnānyaḥ saṃhartumarhatitvāmṛte bhūtabhavyeśa tvaṃ hyeṣāṃ pratyarirvadhe

स त्वं देव प्रपन्नानां याचतां च दिवौकसाम्कुरु प्रसादं देवेश दानवाञ्जहि शूलभृत्

sa tvaṃ deva prapannānāṃ yācatāṃ ca divaukasāmkuru prasādaṃ deveśa dānavāñjahi śūlabhṛt

श्रीभगवानुवाचहन्तव्याः शत्रवः सर्वे युष्माकमिति मे मतिःन त्वेकोऽहं वधे तेषां समर्थो वै सुरद्विषाम्

śrībhagavānuvācahantavyāḥ śatravaḥ sarve yuṣmākamiti me matiḥna tveko'haṃ vadhe teṣāṃ samartho vai suradviṣām

ते यूयं सहिताः सर्वे मदीयेनास्त्रतेजसाजयध्वं युधि ताञ्शत्रून्संघातो हि महाबलः

te yūyaṃ sahitāḥ sarve madīyenāstratejasājayadhvaṃ yudhi tāñśatrūnsaṃghāto hi mahābalaḥ

देवा ऊचुःअस्मत्तेजोबलं यावत्तावद्द्विगुणमेव चतेषामिति ह मन्यामो दृष्टतेजोबला हि ते

devā ūcuḥasmattejobalaṃ yāvattāvaddviguṇameva cateṣāmiti ha manyāmo dṛṣṭatejobalā hi te

भगवानुवाचवध्यास्ते सर्वतः पापा ये युष्मास्वपराधिनःमम तेजोबलार्धेन सर्वांस्तान्घ्नत शात्रवान्

bhagavānuvācavadhyāste sarvataḥ pāpā ye yuṣmāsvaparādhinaḥmama tejobalārdhena sarvāṃstānghnata śātravān

देवा ऊचुःबिभर्तुं तेजसोऽर्धं ते न शक्ष्यामो महेश्वरसर्वेषां नो बलार्धेन त्वमेव जहि शात्रवान्

devā ūcuḥbibhartuṃ tejaso'rdhaṃ te na śakṣyāmo maheśvarasarveṣāṃ no balārdhena tvameva jahi śātravān

दुर्योधन उवाच · duryodhana uvāca

ततस्तथेति देवेशस्तैरुक्तो राजसत्तमअर्धमादाय सर्वेभ्यस्तेजसाभ्यधिकोऽभवत्

tatastatheti deveśastairukto rājasattamaardhamādāya sarvebhyastejasābhyadhiko'bhavat

स तु देवो बलेनासीत्सर्वेभ्यो बलवत्तरःमहादेव इति ख्यातस्तदाप्रभृति शंकरः

sa tu devo balenāsītsarvebhyo balavattaraḥmahādeva iti khyātastadāprabhṛti śaṃkaraḥ

ततोऽब्रवीन्महादेवो धनुर्बाणधरस्त्वहम्हनिष्यामि रथेनाजौ तान्रिपून्वै दिवौकसः

tato'bravīnmahādevo dhanurbāṇadharastvahamhaniṣyāmi rathenājau tānripūnvai divaukasaḥ

ते यूयं मे रथं चैव धनुर्बाणं तथैव चपश्यध्वं यावदद्यैतान्पातयामि महीतले

te yūyaṃ me rathaṃ caiva dhanurbāṇaṃ tathaiva capaśyadhvaṃ yāvadadyaitānpātayāmi mahītale

देवा ऊचुःमूर्तिसर्वस्वमादाय त्रैलोक्यस्य ततस्ततःरथं ते कल्पयिष्याम देवेश्वर महौजसम्

devā ūcuḥmūrtisarvasvamādāya trailokyasya tatastataḥrathaṃ te kalpayiṣyāma deveśvara mahaujasam

तथैव बुद्ध्या विहितं विश्वकर्मकृतं शुभम्ततो विबुधशार्दूलास्तं रथं समकल्पयन्

tathaiva buddhyā vihitaṃ viśvakarmakṛtaṃ śubhamtato vibudhaśārdūlāstaṃ rathaṃ samakalpayan

वन्धुरं पृथिवीं देवीं विशालपुरमालिनीम्सपर्वतवनद्वीपां चक्रुर्भूतधरां तदा

vandhuraṃ pṛthivīṃ devīṃ viśālapuramālinīmsaparvatavanadvīpāṃ cakrurbhūtadharāṃ tadā

मन्दरं पर्वतं चाक्षं जङ्घास्तस्य महानदीःदिशश्च प्रदिशश्चैव परिवारं रथस्य हि

mandaraṃ parvataṃ cākṣaṃ jaṅghāstasya mahānadīḥdiśaśca pradiśaścaiva parivāraṃ rathasya hi

अनुकर्षान्ग्रहान्दीप्तान्वरूथं चापि तारकाःधर्मार्थकामसंयुक्तं त्रिवेणुं चापि बन्धुरम्ओषधीर्विविधास्तत्र नानापुष्पफलोद्गमाः

anukarṣāngrahāndīptānvarūthaṃ cāpi tārakāḥdharmārthakāmasaṃyuktaṃ triveṇuṃ cāpi bandhuramoṣadhīrvividhāstatra nānāpuṣpaphalodgamāḥ

सूर्याचन्द्रमसौ कृत्वा चक्रे रथवरोत्तमेपक्षौ पूर्वापरौ तत्र कृते रात्र्यहनी शुभे

sūryācandramasau kṛtvā cakre rathavarottamepakṣau pūrvāparau tatra kṛte rātryahanī śubhe

दश नागपतीनीषां धृतराष्ट्रमुखान्दृढाम्द्यां युगं युगचर्माणि संवर्तकबलाहकान्

daśa nāgapatīnīṣāṃ dhṛtarāṣṭramukhāndṛḍhāmdyāṃ yugaṃ yugacarmāṇi saṃvartakabalāhakān

शम्यां धृतिं च मेधां च स्थितिं संनतिमेव चग्रहनक्षत्रताराभिश्चर्म चित्रं नभस्तलम्

śamyāṃ dhṛtiṃ ca medhāṃ ca sthitiṃ saṃnatimeva cagrahanakṣatratārābhiścarma citraṃ nabhastalam

सुराम्बुप्रेतवित्तानां पतीँल्लोकेश्वरान्हयान्सिनीवालीमनुमतिं कुहूं राकां च सुव्रताम्योक्त्राणि चक्रुर्वाहानां रोहकांश्चापि कण्ठकम्

surāmbupretavittānāṃ patīm̐llokeśvarānhayānsinīvālīmanumatiṃ kuhūṃ rākāṃ ca suvratāmyoktrāṇi cakrurvāhānāṃ rohakāṃścāpi kaṇṭhakam

कर्म सत्यं तपोऽर्थश्च विहितास्तत्र रश्मयःअधिष्ठानं मनस्त्वासीत्परिरथ्यं सरस्वती

karma satyaṃ tapo'rthaśca vihitāstatra raśmayaḥadhiṣṭhānaṃ manastvāsītparirathyaṃ sarasvatī

नानावर्णाश्च चित्राश्च पताकाः पवनेरिताःविद्युदिन्द्रधनुर्नद्धं रथं दीप्तं व्यदीपयत्

nānāvarṇāśca citrāśca patākāḥ pavaneritāḥvidyudindradhanurnaddhaṃ rathaṃ dīptaṃ vyadīpayat

एवं तस्मिन्महाराज कल्पिते रथसत्तमेदेवैर्मनुजशार्दूल द्विषतामभिमर्दने

evaṃ tasminmahārāja kalpite rathasattamedevairmanujaśārdūla dviṣatāmabhimardane

स्वान्यायुधानि मुख्यानि न्यदधाच्छंकरो रथेरथयष्टिं वियत्कृष्टां स्थापयामास गोवृषम्

svānyāyudhāni mukhyāni nyadadhācchaṃkaro ratherathayaṣṭiṃ viyatkṛṣṭāṃ sthāpayāmāsa govṛṣam

ब्रह्मदण्डः कालदण्डो रुद्रदण्डस्तथा ज्वरःपरिस्कन्दा रथस्यास्य सर्वतोदिशमुद्यताः

brahmadaṇḍaḥ kāladaṇḍo rudradaṇḍastathā jvaraḥpariskandā rathasyāsya sarvatodiśamudyatāḥ

अथर्वाङ्गिरसावास्तां चक्ररक्षौ महात्मनःऋग्वेदः सामवेदश्च पुराणं च पुरःसराः

atharvāṅgirasāvāstāṃ cakrarakṣau mahātmanaḥṛgvedaḥ sāmavedaśca purāṇaṃ ca puraḥsarāḥ

इतिहासयजुर्वेदौ पृष्ठरक्षौ बभूवतुःदिव्या वाचश्च विद्याश्च परिपार्श्वचराः कृताः

itihāsayajurvedau pṛṣṭharakṣau babhūvatuḥdivyā vācaśca vidyāśca paripārśvacarāḥ kṛtāḥ

तोत्त्रादयश्च राजेन्द्र वषट्कारस्तथैव चओंकारश्च मुखे राजन्नतिशोभाकरोऽभवत्

tottrādayaśca rājendra vaṣaṭkārastathaiva caoṃkāraśca mukhe rājannatiśobhākaro'bhavat

विचित्रमृतुभिः षड्भिः कृत्वा संवत्सरं धनुःतस्मान्नॄणां कालरात्रिर्ज्या कृता धनुषोऽजरा

vicitramṛtubhiḥ ṣaḍbhiḥ kṛtvā saṃvatsaraṃ dhanuḥtasmānnṝṇāṃ kālarātrirjyā kṛtā dhanuṣo'jarā

इषुश्चाप्यभवद्विष्णुर्ज्वलनः सोम एव चअग्नीषोमौ जगत्कृत्स्नं वैष्णवं चोच्यते जगत्

iṣuścāpyabhavadviṣṇurjvalanaḥ soma eva caagnīṣomau jagatkṛtsnaṃ vaiṣṇavaṃ cocyate jagat

विष्णुश्चात्मा भगवतो भवस्यामिततेजसःतस्माद्धनुर्ज्यासंस्पर्शं न विषेहुर्हरस्य ते

viṣṇuścātmā bhagavato bhavasyāmitatejasaḥtasmāddhanurjyāsaṃsparśaṃ na viṣehurharasya te

तस्मिञ्शरे तिग्ममन्युर्मुमोचाविषहं प्रभुःभृग्वङ्गिरोमन्युभवं क्रोधाग्निमतिदुःसहम्

tasmiñśare tigmamanyurmumocāviṣahaṃ prabhuḥbhṛgvaṅgiromanyubhavaṃ krodhāgnimatiduḥsaham

स नीललोहितो धूम्रः कृत्तिवासा भयंकरःआदित्यायुतसंकाशस्तेजोज्वालावृतो ज्वलन्

sa nīlalohito dhūmraḥ kṛttivāsā bhayaṃkaraḥādityāyutasaṃkāśastejojvālāvṛto jvalan

दुश्च्यावश्च्यावनो जेता हन्ता ब्रह्मद्विषां हरःनित्यं त्राता च हन्ता च धर्माधर्माश्रिताञ्जनान्

duścyāvaścyāvano jetā hantā brahmadviṣāṃ haraḥnityaṃ trātā ca hantā ca dharmādharmāśritāñjanān

प्रमाथिभिर्घोररूपैर्भीमोदग्रैर्गणैर्वृतःविभाति भगवान्स्थाणुस्तैरेवात्मगुणैर्वृतः

pramāthibhirghorarūpairbhīmodagrairgaṇairvṛtaḥvibhāti bhagavānsthāṇustairevātmaguṇairvṛtaḥ

तस्याङ्गानि समाश्रित्य स्थितं विश्वमिदं जगत्जङ्गमाजङ्गमं राजञ्शुशुभेऽद्भुतदर्शनम्

tasyāṅgāni samāśritya sthitaṃ viśvamidaṃ jagatjaṅgamājaṅgamaṃ rājañśuśubhe'dbhutadarśanam

दृष्ट्वा तु तं रथं दिव्यं कवची स शरासनीबाणमादत्त तं दिव्यं सोमविष्ण्वग्निसंभवम्

dṛṣṭvā tu taṃ rathaṃ divyaṃ kavacī sa śarāsanībāṇamādatta taṃ divyaṃ somaviṣṇvagnisaṃbhavam

तस्य वाजांस्ततो देवाः कल्पयां चक्रिरे विभोःपुण्यगन्धवहं राजञ्श्वसनं राजसत्तम

tasya vājāṃstato devāḥ kalpayāṃ cakrire vibhoḥpuṇyagandhavahaṃ rājañśvasanaṃ rājasattama

तमास्थाय महादेवस्त्रासयन्दैवतान्यपिआरुरोह तदा यत्तः कम्पयन्निव रोदसी

tamāsthāya mahādevastrāsayandaivatānyapiāruroha tadā yattaḥ kampayanniva rodasī

स शोभमानो वरदः खड्गी बाणी शरासनीहसन्निवाब्रवीद्देवो सारथिः को भविष्यति

sa śobhamāno varadaḥ khaḍgī bāṇī śarāsanīhasannivābravīddevo sārathiḥ ko bhaviṣyati

तमब्रुवन्देवगणा यं भवान्संनियोक्ष्यतेस भविष्यति देवेश सारथिस्ते न संशयः

tamabruvandevagaṇā yaṃ bhavānsaṃniyokṣyatesa bhaviṣyati deveśa sārathiste na saṃśayaḥ

तानब्रवीत्पुनर्देवो मत्तः श्रेष्ठतरो हि यःतं सारथिं कुरुध्वं मे स्वयं संचिन्त्य माचिरम्

tānabravītpunardevo mattaḥ śreṣṭhataro hi yaḥtaṃ sārathiṃ kurudhvaṃ me svayaṃ saṃcintya māciram

एतच्छ्रुत्वा ततो देवा वाक्यमुक्तं महात्मनागत्वा पितामहं देवं प्रसाद्यैवं वचोऽब्रुवन्

etacchrutvā tato devā vākyamuktaṃ mahātmanāgatvā pitāmahaṃ devaṃ prasādyaivaṃ vaco'bruvan

देव त्वयेदं कथितं त्रिदशारिनिबर्हणम्तथा च कृतमस्माभिः प्रसन्नो वृषभध्वजः

deva tvayedaṃ kathitaṃ tridaśārinibarhaṇamtathā ca kṛtamasmābhiḥ prasanno vṛṣabhadhvajaḥ

रथश्च विहितोऽस्माभिर्विचित्रायुधसंवृतःसारथिं तु न जानीमः कः स्यात्तस्मिन्रथोत्तमे

rathaśca vihito'smābhirvicitrāyudhasaṃvṛtaḥsārathiṃ tu na jānīmaḥ kaḥ syāttasminrathottame

तस्माद्विधीयतां कश्चित्सारथिर्देवसत्तमसफलां तां गिरं देव कर्तुमर्हसि नो विभो

tasmādvidhīyatāṃ kaścitsārathirdevasattamasaphalāṃ tāṃ giraṃ deva kartumarhasi no vibho

एवमस्मासु हि पुरा भगवन्नुक्तवानसिहितं कर्तास्मि भवतामिति तत्कर्तुमर्हसि

evamasmāsu hi purā bhagavannuktavānasihitaṃ kartāsmi bhavatāmiti tatkartumarhasi

स देव युक्तो रथसत्तमो नो; दुरावरो द्रावणः शात्रवाणाम्पिनाकपाणिर्विहितोऽत्र योद्धा; विभीषयन्दानवानुद्यतोऽसौ

sa deva yukto rathasattamo no; durāvaro drāvaṇaḥ śātravāṇāmpinākapāṇirvihito'tra yoddhā; vibhīṣayandānavānudyato'sau

तथैव वेदाश्चतुरो हयाग्र्या; धरा सशैला च रथो महात्मन्नक्षत्रवंशोऽनुगतो वरूथे; यस्मिन्योद्धा सारथिनाभिरक्ष्यः

tathaiva vedāścaturo hayāgryā; dharā saśailā ca ratho mahātmannakṣatravaṃśo'nugato varūthe; yasminyoddhā sārathinābhirakṣyaḥ

तत्र सारथिरेष्टव्यः सर्वैरेतैर्विशेषवान्तत्प्रतिष्ठो रथो देव हया योद्धा तथैव चकवचानि च शस्त्राणि कार्मुकं च पितामह

tatra sārathireṣṭavyaḥ sarvairetairviśeṣavāntatpratiṣṭho ratho deva hayā yoddhā tathaiva cakavacāni ca śastrāṇi kārmukaṃ ca pitāmaha

त्वामृते सारथिं तत्र नान्यं पश्यामहे वयम्त्वं हि सर्वैर्गुणैर्युक्तो देवताभ्योऽधिकः प्रभोसारथ्ये तूर्णमारोह संयच्छ परमान्हयान्

tvāmṛte sārathiṃ tatra nānyaṃ paśyāmahe vayamtvaṃ hi sarvairguṇairyukto devatābhyo'dhikaḥ prabhosārathye tūrṇamāroha saṃyaccha paramānhayān

इति ते शिरसा नत्वा त्रिलोकेशं पितामहम्देवाः प्रसादयामासुः सारथ्यायेति नः श्रुतम्

iti te śirasā natvā trilokeśaṃ pitāmahamdevāḥ prasādayāmāsuḥ sārathyāyeti naḥ śrutam

ब्रह्मोवाचनात्र किंचिन्मृषा वाक्यं यदुक्तं वो दिवौकसःसंयच्छामि हयानेष युध्यतो वै कपर्दिनः

brahmovācanātra kiṃcinmṛṣā vākyaṃ yaduktaṃ vo divaukasaḥsaṃyacchāmi hayāneṣa yudhyato vai kapardinaḥ

ततः स भगवान्देवो लोकस्रष्टा पितामहःसारथ्ये कल्पितो देवैरीशानस्य महात्मनः

tataḥ sa bhagavāndevo lokasraṣṭā pitāmahaḥsārathye kalpito devairīśānasya mahātmanaḥ

तस्मिन्नारोहति क्षिप्रं स्यन्दनं लोकपूजितेशिरोभिरगमंस्तूर्णं ते हया वातरंहसः

tasminnārohati kṣipraṃ syandanaṃ lokapūjiteśirobhiragamaṃstūrṇaṃ te hayā vātaraṃhasaḥ

महेश्वरे त्वारुहति जानुभ्यामगमन्महीम्

maheśvare tvāruhati jānubhyāmagamanmahīm

अभीशून्हि त्रिलोकेशः संगृह्य प्रपितामहःतानश्वांश्चोदयामास मनोमारुतरंहसः

abhīśūnhi trilokeśaḥ saṃgṛhya prapitāmahaḥtānaśvāṃścodayāmāsa manomārutaraṃhasaḥ

ततोऽधिरूढे वरदे प्रयाते चासुरान्प्रतिसाधु साध्विति विश्वेशः स्मयमानोऽभ्यभाषत

tato'dhirūḍhe varade prayāte cāsurānpratisādhu sādhviti viśveśaḥ smayamāno'bhyabhāṣata

याहि देव यतो दैत्याश्चोदयाश्वानतन्द्रितःपश्य बाह्वोर्बलं मेऽद्य निघ्नतः शात्रवान्रणे

yāhi deva yato daityāścodayāśvānatandritaḥpaśya bāhvorbalaṃ me'dya nighnataḥ śātravānraṇe

ततस्तांश्चोदयामास वायुवेगसमाञ्जवेयेन तत्त्रिपुरं राजन्दैत्यदानवरक्षितम्

tatastāṃścodayāmāsa vāyuvegasamāñjaveyena tattripuraṃ rājandaityadānavarakṣitam

अथाधिज्यं धनुः कृत्वा शर्वः संधाय तं शरम्युक्त्वा पाशुपतास्त्रेण त्रिपुरं समचिन्तयत्

athādhijyaṃ dhanuḥ kṛtvā śarvaḥ saṃdhāya taṃ śaramyuktvā pāśupatāstreṇa tripuraṃ samacintayat

तस्मिन्स्थिते तदा राजन्क्रुद्धे विधृतकार्मुकेपुराणि तानि कालेन जग्मुरेकत्वतां तदा

tasminsthite tadā rājankruddhe vidhṛtakārmukepurāṇi tāni kālena jagmurekatvatāṃ tadā

एकीभावं गते चैव त्रिपुरे समुपागतेबभूव तुमुलो हर्षो दैवतानां महात्मनाम्

ekībhāvaṃ gate caiva tripure samupāgatebabhūva tumulo harṣo daivatānāṃ mahātmanām

ततो देवगणाः सर्वे सिद्धाश्च परमर्षयःजयेति वाचो मुमुचुः संस्तुवन्तो मुदान्विताः

tato devagaṇāḥ sarve siddhāśca paramarṣayaḥjayeti vāco mumucuḥ saṃstuvanto mudānvitāḥ

ततोऽग्रतः प्रादुरभूत्त्रिपुरं जघ्नुषोऽसुरान्अनिर्देश्योग्रवपुषो देवस्यासह्यतेजसः

tato'grataḥ prādurabhūttripuraṃ jaghnuṣo'surānanirdeśyogravapuṣo devasyāsahyatejasaḥ

स तद्विकृष्य भगवान्दिव्यं लोकेश्वरो धनुःत्रैलोक्यसारं तमिषुं मुमोच त्रिपुरं प्रतितत्सासुरगणं दग्ध्वा प्राक्षिपत्पश्चिमार्णवे

sa tadvikṛṣya bhagavāndivyaṃ lokeśvaro dhanuḥtrailokyasāraṃ tamiṣuṃ mumoca tripuraṃ pratitatsāsuragaṇaṃ dagdhvā prākṣipatpaścimārṇave

एवं तत्त्रिपुरं दग्धं दानवाश्चाप्यशेषतःमहेश्वरेण क्रुद्धेन त्रैलोक्यस्य हितैषिणा

evaṃ tattripuraṃ dagdhaṃ dānavāścāpyaśeṣataḥmaheśvareṇa kruddhena trailokyasya hitaiṣiṇā

स चात्मक्रोधजो वह्निर्हाहेत्युक्त्वा निवारितःमा कार्षीर्भस्मसाल्लोकानिति त्र्यक्षोऽब्रवीच्च तम्

sa cātmakrodhajo vahnirhāhetyuktvā nivāritaḥmā kārṣīrbhasmasāllokāniti tryakṣo'bravīcca tam

ततः प्रकृतिमापन्ना देवा लोकास्तथर्षयःतुष्टुवुर्वाग्भिरर्थ्याभिः स्थाणुमप्रतिमौजसम्

tataḥ prakṛtimāpannā devā lokāstatharṣayaḥtuṣṭuvurvāgbhirarthyābhiḥ sthāṇumapratimaujasam

तेऽनुज्ञाता भगवता जग्मुः सर्वे यथागतम्कृतकामाः प्रसन्नेन प्रजापतिमुखाः सुराः

te'nujñātā bhagavatā jagmuḥ sarve yathāgatamkṛtakāmāḥ prasannena prajāpatimukhāḥ surāḥ

यथैव भगवान्ब्रह्मा लोकधाता पितामहःसंयच्छ त्वं हयानस्य राधेयस्य महात्मनः

yathaiva bhagavānbrahmā lokadhātā pitāmahaḥsaṃyaccha tvaṃ hayānasya rādheyasya mahātmanaḥ

त्वं हि कृष्णाच्च कर्णाच्च फल्गुनाच्च विशेषतःविशिष्टो राजशार्दूल नास्ति तत्र विचारणा

tvaṃ hi kṛṣṇācca karṇācca phalgunācca viśeṣataḥviśiṣṭo rājaśārdūla nāsti tatra vicāraṇā

युद्धे ह्ययं रुद्रकल्पस्त्वं च ब्रह्मसमोऽनघतस्माच्छक्तौ युवां जेतुं मच्छत्रूंस्ताविवासुरान्

yuddhe hyayaṃ rudrakalpastvaṃ ca brahmasamo'naghatasmācchaktau yuvāṃ jetuṃ macchatrūṃstāvivāsurān

यथा शल्याद्य कर्णोऽयं श्वेताश्वं कृष्णसारथिम्प्रमथ्य हन्यात्कौन्तेयं तथा शीघ्रं विधीयताम्त्वयि कर्णश्च राज्यं च वयं चैव प्रतिष्ठिताः

yathā śalyādya karṇo'yaṃ śvetāśvaṃ kṛṣṇasārathimpramathya hanyātkaunteyaṃ tathā śīghraṃ vidhīyatāmtvayi karṇaśca rājyaṃ ca vayaṃ caiva pratiṣṭhitāḥ

इमं चाप्यपरं भूय इतिहासं निबोध मेपितुर्मम सकाशे यं ब्राह्मणः प्राह धर्मवित्

imaṃ cāpyaparaṃ bhūya itihāsaṃ nibodha mepiturmama sakāśe yaṃ brāhmaṇaḥ prāha dharmavit

श्रुत्वा चैतद्वचश्चित्रं हेतुकार्यार्थसंहितम्कुरु शल्य विनिश्चित्य मा भूदत्र विचारणा

śrutvā caitadvacaścitraṃ hetukāryārthasaṃhitamkuru śalya viniścitya mā bhūdatra vicāraṇā

भार्गवाणां कुले जातो जमदग्निर्महातपाःतस्य रामेति विख्यातः पुत्रस्तेजोगुणान्वितः

bhārgavāṇāṃ kule jāto jamadagnirmahātapāḥtasya rāmeti vikhyātaḥ putrastejoguṇānvitaḥ

स तीव्रं तप आस्थाय प्रसादयितवान्भवम्अस्त्रहेतोः प्रसन्नात्मा नियतः संयतेन्द्रियः

sa tīvraṃ tapa āsthāya prasādayitavānbhavamastrahetoḥ prasannātmā niyataḥ saṃyatendriyaḥ

तस्य तुष्टो महादेवो भक्त्या च प्रशमेन चहृद्गतं चास्य विज्ञाय दर्शयामास शंकरः

tasya tuṣṭo mahādevo bhaktyā ca praśamena cahṛdgataṃ cāsya vijñāya darśayāmāsa śaṃkaraḥ

ईश्वर उवाच · īśvara uvāca

राम तुष्टोऽस्मि भद्रं ते विदितं मे तवेप्सितम्कुरुष्व पूतमात्मानं सर्वमेतदवाप्स्यसि

rāma tuṣṭo'smi bhadraṃ te viditaṃ me tavepsitamkuruṣva pūtamātmānaṃ sarvametadavāpsyasi

दास्यामि ते तदास्त्राणि यदा पूतो भविष्यसिअपात्रमसमर्थं च दहन्त्यस्त्राणि भार्गव

dāsyāmi te tadāstrāṇi yadā pūto bhaviṣyasiapātramasamarthaṃ ca dahantyastrāṇi bhārgava

इत्युक्तो जामदग्न्यस्तु देवदेवेन शूलिनाप्रत्युवाच महात्मानं शिरसावनतः प्रभुम्

ityukto jāmadagnyastu devadevena śūlināpratyuvāca mahātmānaṃ śirasāvanataḥ prabhum

यदा जानासि देवेश पात्रं मामस्त्रधारणेतदा शुश्रूषतेऽस्त्राणि भवान्मे दातुमर्हति

yadā jānāsi deveśa pātraṃ māmastradhāraṇetadā śuśrūṣate'strāṇi bhavānme dātumarhati

दुर्योधन उवाच · duryodhana uvāca

ततः स तपसा चैव दमेन नियमेन चपूजोपहारबलिभिर्होममन्त्रपुरस्कृतैः

tataḥ sa tapasā caiva damena niyamena capūjopahārabalibhirhomamantrapuraskṛtaiḥ

आराधयितवाञ्शर्वं बहून्वर्षगणांस्तदाप्रसन्नश्च महादेवो भार्गवस्य महात्मनः

ārādhayitavāñśarvaṃ bahūnvarṣagaṇāṃstadāprasannaśca mahādevo bhārgavasya mahātmanaḥ

अब्रवीत्तस्य बहुशो गुणान्देव्याः समीपतःभक्तिमानेष सततं मयि रामो दृढव्रतः

abravīttasya bahuśo guṇāndevyāḥ samīpataḥbhaktimāneṣa satataṃ mayi rāmo dṛḍhavrataḥ

एवं तस्य गुणान्प्रीतो बहुशोऽकथयत्प्रभुःदेवतानां पितॄणां च समक्षमरिसूदनः

evaṃ tasya guṇānprīto bahuśo'kathayatprabhuḥdevatānāṃ pitṝṇāṃ ca samakṣamarisūdanaḥ

एतस्मिन्नेव काले तु दैत्या आसन्महाबलाःतैस्तदा दर्पमोहान्धैरबाध्यन्त दिवौकसः

etasminneva kāle tu daityā āsanmahābalāḥtaistadā darpamohāndhairabādhyanta divaukasaḥ

ततः संभूय विबुधास्तान्हन्तुं कृतनिश्चयाःचक्रुः शत्रुवधे यत्नं न शेकुर्जेतुमेव ते

tataḥ saṃbhūya vibudhāstānhantuṃ kṛtaniścayāḥcakruḥ śatruvadhe yatnaṃ na śekurjetumeva te

अभिगम्य ततो देवा महेश्वरमथाब्रुवन्प्रसादयन्तस्तं भक्त्या जहि शत्रुगणानिति

abhigamya tato devā maheśvaramathābruvanprasādayantastaṃ bhaktyā jahi śatrugaṇāniti

प्रतिज्ञाय ततो देवो देवतानां रिपुक्षयम्रामं भार्गवमाहूय सोऽभ्यभाषत शंकरः

pratijñāya tato devo devatānāṃ ripukṣayamrāmaṃ bhārgavamāhūya so'bhyabhāṣata śaṃkaraḥ

रिपून्भार्गव देवानां जहि सर्वान्समागतान्लोकानां हितकामार्थं मत्प्रीत्यर्थं तथैव च

ripūnbhārgava devānāṃ jahi sarvānsamāgatānlokānāṃ hitakāmārthaṃ matprītyarthaṃ tathaiva ca

राम उवाच · rāma uvāca

अकृतास्त्रस्य देवेश का शक्तिर्मे महेश्वरनिहन्तुं दानवान्सर्वान्कृतास्त्रान्युद्धदुर्मदान्

akṛtāstrasya deveśa kā śaktirme maheśvaranihantuṃ dānavānsarvānkṛtāstrānyuddhadurmadān

ईश्वर उवाच · īśvara uvāca

गच्छ त्वं मदनुध्यानान्निहनिष्यसि दानवान्विजित्य च रिपून्सर्वान्गुणान्प्राप्स्यसि पुष्कलान्

gaccha tvaṃ madanudhyānānnihaniṣyasi dānavānvijitya ca ripūnsarvānguṇānprāpsyasi puṣkalān

दुर्योधन उवाच · duryodhana uvāca

एतच्छ्रुत्वा च वचनं प्रतिगृह्य च सर्वशःरामः कृतस्वस्त्ययनः प्रययौ दानवान्प्रति

etacchrutvā ca vacanaṃ pratigṛhya ca sarvaśaḥrāmaḥ kṛtasvastyayanaḥ prayayau dānavānprati

अवधीद्देवशत्रूंस्तान्मददर्पबलान्वितान्वज्राशनिसमस्पर्शैः प्रहारैरेव भार्गवः

avadhīddevaśatrūṃstānmadadarpabalānvitānvajrāśanisamasparśaiḥ prahāraireva bhārgavaḥ

स दानवैः क्षततनुर्जामदग्न्यो द्विजोत्तमःसंस्पृष्टः स्थाणुना सद्यो निर्व्रणः समजायत

sa dānavaiḥ kṣatatanurjāmadagnyo dvijottamaḥsaṃspṛṣṭaḥ sthāṇunā sadyo nirvraṇaḥ samajāyata

प्रीतश्च भगवान्देवः कर्मणा तेन तस्य वैवरान्प्रादाद्ब्रह्मविदे भार्गवाय महात्मने

prītaśca bhagavāndevaḥ karmaṇā tena tasya vaivarānprādādbrahmavide bhārgavāya mahātmane

उक्तश्च देवदेवेन प्रीतियुक्तेन शूलिनानिपातात्तव शस्त्राणां शरीरे याभवद्रुजा

uktaśca devadevena prītiyuktena śūlinānipātāttava śastrāṇāṃ śarīre yābhavadrujā

तया ते मानुषं कर्म व्यपोढं भृगुनन्दनगृहाणास्त्राणि दिव्यानि मत्सकाशाद्यथेप्सितम्

tayā te mānuṣaṃ karma vyapoḍhaṃ bhṛgunandanagṛhāṇāstrāṇi divyāni matsakāśādyathepsitam

ततोऽस्त्राणि समस्तानि वरांश्च मनसेप्सितान्लब्ध्वा बहुविधान्रामः प्रणम्य शिरसा शिवम्

tato'strāṇi samastāni varāṃśca manasepsitānlabdhvā bahuvidhānrāmaḥ praṇamya śirasā śivam

अनुज्ञां प्राप्य देवेशाज्जगाम स महातपाःएवमेतत्पुरावृत्तं तदा कथितवानृषिः

anujñāṃ prāpya deveśājjagāma sa mahātapāḥevametatpurāvṛttaṃ tadā kathitavānṛṣiḥ

भार्गवोऽप्यददात्सर्वं धनुर्वेदं महात्मनेकर्णाय पुरुषव्याघ्र सुप्रीतेनान्तरात्मना

bhārgavo'pyadadātsarvaṃ dhanurvedaṃ mahātmanekarṇāya puruṣavyāghra suprītenāntarātmanā

वृजिनं हि भवेत्किंचिद्यदि कर्णस्य पार्थिवनास्मै ह्यस्त्राणि दिव्यानि प्रादास्यद्भृगुनन्दनः

vṛjinaṃ hi bhavetkiṃcidyadi karṇasya pārthivanāsmai hyastrāṇi divyāni prādāsyadbhṛgunandanaḥ

नापि सूतकुले जातं कर्णं मन्ये कथंचनदेवपुत्रमहं मन्ये क्षत्रियाणां कुलोद्भवम्

nāpi sūtakule jātaṃ karṇaṃ manye kathaṃcanadevaputramahaṃ manye kṣatriyāṇāṃ kulodbhavam

सकुण्डलं सकवचं दीर्घबाहुं महारथम्कथमादित्यसदृशं मृगी व्याघ्रं जनिष्यति

sakuṇḍalaṃ sakavacaṃ dīrghabāhuṃ mahārathamkathamādityasadṛśaṃ mṛgī vyāghraṃ janiṣyati

पश्य ह्यस्य भुजौ पीनौ नागराजकरोपमौवक्षः पश्य विशालं च सर्वशत्रुनिबर्हणम्

paśya hyasya bhujau pīnau nāgarājakaropamauvakṣaḥ paśya viśālaṃ ca sarvaśatrunibarhaṇam