Parva.Adhyaya 9.58

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

तं पातितं ततो दृष्ट्वा महाशालमिवोद्गतम्प्रहृष्टमनसः सर्वे बभूवुस्तत्र पाण्डवाः

taṃ pātitaṃ tato dṛṣṭvā mahāśālamivodgatamprahṛṣṭamanasaḥ sarve babhūvustatra pāṇḍavāḥ

उन्मत्तमिव मातङ्गं सिंहेन विनिपातितम्ददृशुर्हृष्टरोमाणः सर्वे ते चापि सोमकाः

unmattamiva mātaṅgaṃ siṃhena vinipātitamdadṛśurhṛṣṭaromāṇaḥ sarve te cāpi somakāḥ

ततो दुर्योधनं हत्वा भीमसेनः प्रतापवान्पतितं कौरवेन्द्रं तमुपगम्येदमब्रवीत्

tato duryodhanaṃ hatvā bhīmasenaḥ pratāpavānpatitaṃ kauravendraṃ tamupagamyedamabravīt

गौर्गौरिति पुरा मन्द द्रौपदीमेकवाससम्यत्सभायां हसन्नस्मांस्तदा वदसि दुर्मतेतस्यावहासस्य फलमद्य त्वं समवाप्नुहि

gaurgauriti purā manda draupadīmekavāsasamyatsabhāyāṃ hasannasmāṃstadā vadasi durmatetasyāvahāsasya phalamadya tvaṃ samavāpnuhi

एवमुक्त्वा स वामेन पदा मौलिमुपास्पृशत्शिरश्च राजसिंहस्य पादेन समलोडयत्

evamuktvā sa vāmena padā maulimupāspṛśatśiraśca rājasiṃhasya pādena samaloḍayat

तथैव क्रोधसंरक्तो भीमः परबलार्दनःपुनरेवाब्रवीद्वाक्यं यत्तच्छृणु नराधिप

tathaiva krodhasaṃrakto bhīmaḥ parabalārdanaḥpunarevābravīdvākyaṃ yattacchṛṇu narādhipa

येऽस्मान्पुरोऽपनृत्यन्त पुनर्गौरिति गौरितितान्वयं प्रतिनृत्यामः पुनर्गौरिति गौरिति

ye'smānpuro'panṛtyanta punargauriti gaurititānvayaṃ pratinṛtyāmaḥ punargauriti gauriti

नास्माकं निकृतिर्वह्निर्नाक्षद्यूतं न वञ्चनास्वबाहुबलमाश्रित्य प्रबाधामो वयं रिपून्

nāsmākaṃ nikṛtirvahnirnākṣadyūtaṃ na vañcanāsvabāhubalamāśritya prabādhāmo vayaṃ ripūn

सोऽवाप्य वैरस्य परस्य पारं; वृकोदरः प्राह शनैः प्रहस्ययुधिष्ठिरं केशवसृञ्जयांश्च; धनंजयं माद्रवतीसुतौ च

so'vāpya vairasya parasya pāraṃ; vṛkodaraḥ prāha śanaiḥ prahasyayudhiṣṭhiraṃ keśavasṛñjayāṃśca; dhanaṃjayaṃ mādravatīsutau ca

रजस्वलां द्रौपदीमानयन्ये; ये चाप्यकुर्वन्त सदस्यवस्त्राम्तान्पश्यध्वं पाण्डवैर्धार्तराष्ट्रा;न्रणे हतांस्तपसा याज्ञसेन्याः

rajasvalāṃ draupadīmānayanye; ye cāpyakurvanta sadasyavastrāmtānpaśyadhvaṃ pāṇḍavairdhārtarāṣṭrā;nraṇe hatāṃstapasā yājñasenyāḥ

ये नः पुरा षण्ढतिलानवोच;न्क्रूरा राज्ञो धृतराष्ट्रस्य पुत्राःते नो हताः सगणाः सानुबन्धाः; कामं स्वर्गं नरकं वा व्रजामः

ye naḥ purā ṣaṇḍhatilānavoca;nkrūrā rājño dhṛtarāṣṭrasya putrāḥte no hatāḥ sagaṇāḥ sānubandhāḥ; kāmaṃ svargaṃ narakaṃ vā vrajāmaḥ

पुनश्च राज्ञः पतितस्य भूमौ; स तां गदां स्कन्धगतां निरीक्ष्यवामेन पादेन शिरः प्रमृद्य; दुर्योधनं नैकृतिकेत्यवोचत्

punaśca rājñaḥ patitasya bhūmau; sa tāṃ gadāṃ skandhagatāṃ nirīkṣyavāmena pādena śiraḥ pramṛdya; duryodhanaṃ naikṛtiketyavocat

हृष्टेन राजन्कुरुपार्थिवस्य; क्षुद्रात्मना भीमसेनेन पादम्दृष्ट्वा कृतं मूर्धनि नाभ्यनन्द;न्धर्मात्मानः सोमकानां प्रबर्हाः

hṛṣṭena rājankurupārthivasya; kṣudrātmanā bhīmasenena pādamdṛṣṭvā kṛtaṃ mūrdhani nābhyananda;ndharmātmānaḥ somakānāṃ prabarhāḥ

तव पुत्रं तथा हत्वा कत्थमानं वृकोदरम्नृत्यमानं च बहुशो धर्मराजोऽब्रवीदिदम्

tava putraṃ tathā hatvā katthamānaṃ vṛkodaramnṛtyamānaṃ ca bahuśo dharmarājo'bravīdidam

मा शिरोऽस्य पदा मर्दीर्मा धर्मस्तेऽत्यगान्महान्राजा ज्ञातिर्हतश्चायं नैतन्न्याय्यं तवानघ

mā śiro'sya padā mardīrmā dharmaste'tyagānmahānrājā jñātirhataścāyaṃ naitannyāyyaṃ tavānagha

विध्वस्तोऽयं हतामात्यो हतभ्राता हतप्रजःउत्सन्नपिण्डो भ्राता च नैतन्न्याय्यं कृतं त्वया

vidhvasto'yaṃ hatāmātyo hatabhrātā hataprajaḥutsannapiṇḍo bhrātā ca naitannyāyyaṃ kṛtaṃ tvayā

धार्मिको भीमसेनोऽसावित्याहुस्त्वां पुरा जनाःस कस्माद्भीमसेन त्वं राजानमधितिष्ठसि

dhārmiko bhīmaseno'sāvityāhustvāṃ purā janāḥsa kasmādbhīmasena tvaṃ rājānamadhitiṣṭhasi

दृष्ट्वा दुर्योधनं राजा कुन्तीपुत्रस्तथागतम्नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यामिदं वचनमब्रवीत्

dṛṣṭvā duryodhanaṃ rājā kuntīputrastathāgatamnetrābhyāmaśrupūrṇābhyāmidaṃ vacanamabravīt

नूनमेतद्बलवता धात्रादिष्टं महात्मनायद्वयं त्वां जिघांसामस्त्वं चास्मान्कुरुसत्तम

nūnametadbalavatā dhātrādiṣṭaṃ mahātmanāyadvayaṃ tvāṃ jighāṃsāmastvaṃ cāsmānkurusattama

आत्मनो ह्यपराधेन महद्व्यसनमीदृशम्प्राप्तवानसि यल्लोभान्मदाद्बाल्याच्च भारत

ātmano hyaparādhena mahadvyasanamīdṛśamprāptavānasi yallobhānmadādbālyācca bhārata

घातयित्वा वयस्यांश्च भ्रातॄनथ पितॄंस्तथापुत्रान्पौत्रांस्तथाचार्यांस्ततोऽसि निधनं गतः

ghātayitvā vayasyāṃśca bhrātṝnatha pitṝṃstathāputrānpautrāṃstathācāryāṃstato'si nidhanaṃ gataḥ

तवापराधादस्माभिर्भ्रातरस्ते महारथाःनिहता ज्ञातयश्चान्ये दिष्टं मन्ये दुरत्ययम्

tavāparādhādasmābhirbhrātaraste mahārathāḥnihatā jñātayaścānye diṣṭaṃ manye duratyayam

स्नुषाश्च प्रस्नुषाश्चैव धृतराष्ट्रस्य विह्वलाःगर्हयिष्यन्ति नो नूनं विधवाः शोककर्शिताः

snuṣāśca prasnuṣāścaiva dhṛtarāṣṭrasya vihvalāḥgarhayiṣyanti no nūnaṃ vidhavāḥ śokakarśitāḥ

एवमुक्त्वा सुदुःखार्तो निशश्वास स पार्थिवःविललाप चिरं चापि धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः

evamuktvā suduḥkhārto niśaśvāsa sa pārthivaḥvilalāpa ciraṃ cāpi dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ