Parva.Adhyaya 9.61

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

ततस्ते प्रययुः सर्वे निवासाय महीक्षितःशङ्खान्प्रध्मापयन्तो वै हृष्टाः परिघबाहवः

tataste prayayuḥ sarve nivāsāya mahīkṣitaḥśaṅkhānpradhmāpayanto vai hṛṣṭāḥ parighabāhavaḥ

पाण्डवान्गच्छतश्चापि शिबिरं नो विशां पतेमहेष्वासोऽन्वगात्पश्चाद्युयुत्सुः सात्यकिस्तथा

pāṇḍavāngacchataścāpi śibiraṃ no viśāṃ patemaheṣvāso'nvagātpaścādyuyutsuḥ sātyakistathā

धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च द्रौपदेयाश्च सर्वशःसर्वे चान्ये महेष्वासा ययुः स्वशिबिराण्युत

dhṛṣṭadyumnaḥ śikhaṇḍī ca draupadeyāśca sarvaśaḥsarve cānye maheṣvāsā yayuḥ svaśibirāṇyuta

ततस्ते प्राविशन्पार्था हतत्विट्कं हतेश्वरम्दुर्योधनस्य शिबिरं रङ्गवद्विसृते जने

tataste prāviśanpārthā hatatviṭkaṃ hateśvaramduryodhanasya śibiraṃ raṅgavadvisṛte jane

गतोत्सवं पुरमिव हृतनागमिव ह्रदम्स्त्रीवर्षवरभूयिष्ठं वृद्धामात्यैरधिष्ठितम्

gatotsavaṃ puramiva hṛtanāgamiva hradamstrīvarṣavarabhūyiṣṭhaṃ vṛddhāmātyairadhiṣṭhitam

तत्रैतान्पर्युपातिष्ठन्दुर्योधनपुरःसराःकृताञ्जलिपुटा राजन्काषायमलिनाम्बराः

tatraitānparyupātiṣṭhanduryodhanapuraḥsarāḥkṛtāñjalipuṭā rājankāṣāyamalināmbarāḥ

शिबिरं समनुप्राप्य कुरुराजस्य पाण्डवाःअवतेरुर्महाराज रथेभ्यो रथसत्तमाः

śibiraṃ samanuprāpya kururājasya pāṇḍavāḥavaterurmahārāja rathebhyo rathasattamāḥ

ततो गाण्डीवधन्वानमभ्यभाषत केशवःस्थितः प्रियहिते नित्यमतीव भरतर्षभ

tato gāṇḍīvadhanvānamabhyabhāṣata keśavaḥsthitaḥ priyahite nityamatīva bharatarṣabha

अवरोपय गाण्डीवमक्षय्यौ च महेषुधीअथाहमवरोक्ष्यामि पश्चाद्भरतसत्तम

avaropaya gāṇḍīvamakṣayyau ca maheṣudhīathāhamavarokṣyāmi paścādbharatasattama

स्वयं चैवावरोह त्वमेतच्छ्रेयस्तवानघतच्चाकरोत्तथा वीरः पाण्डुपुत्रो धनंजयः

svayaṃ caivāvaroha tvametacchreyastavānaghataccākarottathā vīraḥ pāṇḍuputro dhanaṃjayaḥ

अथ पश्चात्ततः कृष्णो रश्मीनुत्सृज्य वाजिनाम्अवारोहत मेधावी रथाद्गाण्डीवधन्वनः

atha paścāttataḥ kṛṣṇo raśmīnutsṛjya vājināmavārohata medhāvī rathādgāṇḍīvadhanvanaḥ

अथावतीर्णे भूतानामीश्वरे सुमहात्मनिकपिरन्तर्दधे दिव्यो ध्वजो गाण्डीवधन्वनः

athāvatīrṇe bhūtānāmīśvare sumahātmanikapirantardadhe divyo dhvajo gāṇḍīvadhanvanaḥ

स दग्धो द्रोणकर्णाभ्यां दिव्यैरस्त्रैर्महारथःअथ दीप्तोऽग्निना ह्याशु प्रजज्वाल महीपते

sa dagdho droṇakarṇābhyāṃ divyairastrairmahārathaḥatha dīpto'gninā hyāśu prajajvāla mahīpate

सोपासङ्गः सरश्मिश्च साश्वः सयुगबन्धुरःभस्मीभूतोऽपतद्भूमौ रथो गाण्डीवधन्वनः

sopāsaṅgaḥ saraśmiśca sāśvaḥ sayugabandhuraḥbhasmībhūto'patadbhūmau ratho gāṇḍīvadhanvanaḥ

तं तथा भस्मभूतं तु दृष्ट्वा पाण्डुसुताः प्रभोअभवन्विस्मिता राजन्नर्जुनश्चेदमब्रवीत्

taṃ tathā bhasmabhūtaṃ tu dṛṣṭvā pāṇḍusutāḥ prabhoabhavanvismitā rājannarjunaścedamabravīt

कृताञ्जलिः सप्रणयं प्रणिपत्याभिवाद्य चगोविन्द कस्माद्भगवन्रथो दग्धोऽयमग्निना

kṛtāñjaliḥ sapraṇayaṃ praṇipatyābhivādya cagovinda kasmādbhagavanratho dagdho'yamagninā

किमेतन्महदाश्चर्यमभवद्यदुनन्दनतन्मे ब्रूहि महाबाहो श्रोतव्यं यदि मन्यसे

kimetanmahadāścaryamabhavadyadunandanatanme brūhi mahābāho śrotavyaṃ yadi manyase

वासुदेव उवाच · vāsudeva uvāca

अस्त्रैर्बहुविधैर्दग्धः पूर्वमेवायमर्जुनमदधिष्ठितत्वात्समरे न विशीर्णः परंतप

astrairbahuvidhairdagdhaḥ pūrvamevāyamarjunamadadhiṣṭhitatvātsamare na viśīrṇaḥ paraṃtapa

इदानीं तु विशीर्णोऽयं दग्धो ब्रह्मास्त्रतेजसामया विमुक्तः कौन्तेय त्वय्यद्य कृतकर्मणि

idānīṃ tu viśīrṇo'yaṃ dagdho brahmāstratejasāmayā vimuktaḥ kaunteya tvayyadya kṛtakarmaṇi

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

ईषदुत्स्मयमानश्च भगवान्केशवोऽरिहापरिष्वज्य च राजानं युधिष्ठिरमभाषत

īṣadutsmayamānaśca bhagavānkeśavo'rihāpariṣvajya ca rājānaṃ yudhiṣṭhiramabhāṣata

दिष्ट्या जयसि कौन्तेय दिष्ट्या ते शत्रवो जिताःदिष्ट्या गाण्डीवधन्वा च भीमसेनश्च पाण्डवः

diṣṭyā jayasi kaunteya diṣṭyā te śatravo jitāḥdiṣṭyā gāṇḍīvadhanvā ca bhīmasenaśca pāṇḍavaḥ

त्वं चापि कुशली राजन्माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौमुक्ता वीरक्षयादस्मात्संग्रामान्निहतद्विषःक्षिप्रमुत्तरकालानि कुरु कार्याणि भारत

tvaṃ cāpi kuśalī rājanmādrīputrau ca pāṇḍavaumuktā vīrakṣayādasmātsaṃgrāmānnihatadviṣaḥkṣipramuttarakālāni kuru kāryāṇi bhārata

उपयातमुपप्लव्यं सह गाण्डीवधन्वनाआनीय मधुपर्कं मां यत्पुरा त्वमवोचथाः

upayātamupaplavyaṃ saha gāṇḍīvadhanvanāānīya madhuparkaṃ māṃ yatpurā tvamavocathāḥ

एष भ्राता सखा चैव तव कृष्ण धनंजयःरक्षितव्यो महाबाहो सर्वास्वापत्स्विति प्रभोतव चैवं ब्रुवाणस्य तथेत्येवाहमब्रुवम्

eṣa bhrātā sakhā caiva tava kṛṣṇa dhanaṃjayaḥrakṣitavyo mahābāho sarvāsvāpatsviti prabhotava caivaṃ bruvāṇasya tathetyevāhamabruvam

स सव्यसाची गुप्तस्ते विजयी च नरेश्वरभ्रातृभिः सह राजेन्द्र शूरः सत्यपराक्रमःमुक्तो वीरक्षयादस्मात्संग्रामाद्रोमहर्षणात्

sa savyasācī guptaste vijayī ca nareśvarabhrātṛbhiḥ saha rājendra śūraḥ satyaparākramaḥmukto vīrakṣayādasmātsaṃgrāmādromaharṣaṇāt

एवमुक्तस्तु कृष्णेन धर्मराजो युधिष्ठिरःहृष्टरोमा महाराज प्रत्युवाच जनार्दनम्

evamuktastu kṛṣṇena dharmarājo yudhiṣṭhiraḥhṛṣṭaromā mahārāja pratyuvāca janārdanam

प्रमुक्तं द्रोणकर्णाभ्यां ब्रह्मास्त्रमरिमर्दनकस्त्वदन्यः सहेत्साक्षादपि वज्री पुरंदरः

pramuktaṃ droṇakarṇābhyāṃ brahmāstramarimardanakastvadanyaḥ sahetsākṣādapi vajrī puraṃdaraḥ

भवतस्तु प्रसादेन संग्रामे बहवो जिताःमहारणगतः पार्थो यच्च नासीत्पराङ्मुखः

bhavatastu prasādena saṃgrāme bahavo jitāḥmahāraṇagataḥ pārtho yacca nāsītparāṅmukhaḥ

तथैव च महाबाहो पर्यायैर्बहुभिर्मयाकर्मणामनुसंतानं तेजसश्च गतिः शुभा

tathaiva ca mahābāho paryāyairbahubhirmayākarmaṇāmanusaṃtānaṃ tejasaśca gatiḥ śubhā

उपप्लव्ये महर्षिर्मे कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत्यतो धर्मस्ततः कृष्णो यतः कृष्णस्ततो जयः

upaplavye maharṣirme kṛṣṇadvaipāyano'bravītyato dharmastataḥ kṛṣṇo yataḥ kṛṣṇastato jayaḥ

इत्येवमुक्ते ते वीराः शिबिरं तव भारतप्रविश्य प्रत्यपद्यन्त कोशरत्नर्द्धिसंचयान्

ityevamukte te vīrāḥ śibiraṃ tava bhāratapraviśya pratyapadyanta kośaratnarddhisaṃcayān

रजतं जातरूपं च मणीनथ च मौक्तिकान्भूषणान्यथ मुख्यानि कम्बलान्यजिनानि चदासीदासमसंख्येयं राज्योपकरणानि च

rajataṃ jātarūpaṃ ca maṇīnatha ca mauktikānbhūṣaṇānyatha mukhyāni kambalānyajināni cadāsīdāsamasaṃkhyeyaṃ rājyopakaraṇāni ca

ते प्राप्य धनमक्षय्यं त्वदीयं भरतर्षभउदक्रोशन्महेष्वासा नरेन्द्र विजितारयः

te prāpya dhanamakṣayyaṃ tvadīyaṃ bharatarṣabhaudakrośanmaheṣvāsā narendra vijitārayaḥ

ते तु वीराः समाश्वस्य वाहनान्यवमुच्य चअतिष्ठन्त मुहुः सर्वे पाण्डवाः सात्यकिस्तथा

te tu vīrāḥ samāśvasya vāhanānyavamucya caatiṣṭhanta muhuḥ sarve pāṇḍavāḥ sātyakistathā

अथाब्रवीन्महाराज वासुदेवो महायशाःअस्माभिर्मङ्गलार्थाय वस्तव्यं शिबिराद्बहिः

athābravīnmahārāja vāsudevo mahāyaśāḥasmābhirmaṅgalārthāya vastavyaṃ śibirādbahiḥ

तथेत्युक्त्वा च ते सर्वे पाण्डवाः सात्यकिस्तथावासुदेवेन सहिता मङ्गलार्थं ययुर्बहिः

tathetyuktvā ca te sarve pāṇḍavāḥ sātyakistathāvāsudevena sahitā maṅgalārthaṃ yayurbahiḥ

ते समासाद्य सरितं पुण्यामोघवतीं नृपन्यवसन्नथ तां रात्रिं पाण्डवा हतशत्रवः

te samāsādya saritaṃ puṇyāmoghavatīṃ nṛpanyavasannatha tāṃ rātriṃ pāṇḍavā hataśatravaḥ

ततः संप्रेषयामासुर्यादवं नागसाह्वयम्स च प्रायाज्जवेनाशु वासुदेवः प्रतापवान्दारुकं रथमारोप्य येन राजाम्बिकासुतः

tataḥ saṃpreṣayāmāsuryādavaṃ nāgasāhvayamsa ca prāyājjavenāśu vāsudevaḥ pratāpavāndārukaṃ rathamāropya yena rājāmbikāsutaḥ

तमूचुः संप्रयास्यन्तं सैन्यसुग्रीववाहनम्प्रत्याश्वासय गान्धारीं हतपुत्रां यशस्विनीम्

tamūcuḥ saṃprayāsyantaṃ sainyasugrīvavāhanampratyāśvāsaya gāndhārīṃ hataputrāṃ yaśasvinīm

स प्रायात्पाण्डवैरुक्तस्तत्पुरं सात्वतां वरःआससादयिषुः क्षिप्रं गान्धारीं निहतात्मजाम्

sa prāyātpāṇḍavairuktastatpuraṃ sātvatāṃ varaḥāsasādayiṣuḥ kṣipraṃ gāndhārīṃ nihatātmajām