Loading
वाल्मीकि रामायण · 34 श्लोक
यह अध्याय पुस्तक में पढ़ेंपृष्ट्वा तु कुशलम् तत्र परस्पर समागमे ।कथाअन्ते सुमतिः वाक्यम् व्याजहार महामुनिम्॥
pṛṣṭvā tu kuśalam tatra paraspara samāgame |kathāante sumatiḥ vākyam vyājahāra mahāmunim ||
इमौ कुमारौ भद्रम् ते देव तुल्य पराक्रमौ ।गज सिंह गती वीरौ शार्दूल वृषभ उपमौ॥
imau kumārau bhadram te deva tulya parākramau |gaja siṃha gatī vīrau śārdūla vṛṣabha upamau ||
पद्म पत्र विशालाक्षौ खड्ग तूणी धनुर् धरौ ।अश्विनौ इव रूपेण समुपस्थित यौवनौ॥
padma patra viśālākṣau khaḍga tūṇī dhanur dharau |aśvinau iva rūpeṇa samupasthita yauvanau ||
यदृच्छया एव गाम् प्राप्तौ देवलोकात् इव अमरौ ।कथम् पद्भ्याम् इह प्राप्तौ किम् अर्थम् कस्य वा मुने॥
yadṛcchayā eva gām prāptau devalokāt iva amarau |katham padbhyām iha prāptau kim artham kasya vā mune ||
भूषयन्तौ इमम् देशम् चन्द्र सूर्यौ इव अंबरम् ।परस्परेण सदृशौ प्रमाण इन्गित चेष्टितैः॥
bhūṣayantau imam deśam candra sūryau iva aṃbaram |paraspareṇa sadṛśau pramāṇa ingita ceṣṭitaiḥ ||
किम् अर्थम् च नर श्रेष्ठौ सम्प्राप्तौ दुर्गमे पथि ।वर आयुध धरौ वीरौ श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वतः॥
kim artham ca nara śreṣṭhau samprāptau durgame pathi |vara āyudha dharau vīrau śrotum icchāmi tattvataḥ ||
तस्य तद् वचनम् श्रुत्वा यथा वृत्तम् न्यवेदयत् ।सिद्ध आश्रम निवासम् च राक्षसानाम् वधम् तथा॥
tasya tad vacanam śrutvā yathā vṛttam nyavedayat |siddha āśrama nivāsam ca rākṣasānām vadham tathā ||
विश्वामित्र वचः श्रुत्वा राजा परम विस्मितः॥
viśvāmitra vacaḥ śrutvā rājā parama vismitaḥ ||
च्अतिथी परमौ प्राप्तम् पुत्रौ दशरथस्य तौ ।पूजयामास विधिवत् सत्कार अर्हौ महाबलौ॥
catithī paramau prāptam putrau daśarathasya tau |pūjayāmāsa vidhivat satkāra arhau mahābalau ||
ततः परम सत्कारम् सुमतेः प्राप्य राघवौ ।उष्य तत्र निशाम् एकाम् जग्मतुः मिथिलाम् ततः॥
tataḥ parama satkāram sumateḥ prāpya rāghavau |uṣya tatra niśām ekām jagmatuḥ mithilām tataḥ ||
ताम् दृष्ट्वा मुनयः सर्वे जनकस्य पुरीम् शुभाम् ।साधु साधु इति शंसन्तो मिथिलाम् समपूजयन्॥
tām dṛṣṭvā munayaḥ sarve janakasya purīm śubhām |sādhu sādhu iti śaṃsanto mithilām samapūjayan ||
मिथिल उपवने तत्र आश्रमम् दृश्य राघवः ।पुराणम् निर्जनम् रम्यम् पप्रच्छ मुनि पुंगवम्॥
mithila upavane tatra āśramam dṛśya rāghavaḥ |purāṇam nirjanam ramyam papraccha muni puṃgavam ||
इदम् आश्रम संकाशम् किम् नु इदम् मुनि वर्जितम् ।श्रोतुम् इच्छामि भगवन् कस्य अयम् पूर्व आश्रमः॥
idam āśrama saṃkāśam kim nu idam muni varjitam |śrotum icchāmi bhagavan kasya ayam pūrva āśramaḥ ||
तत् श्रुता राघवेण उक्तम् वाक्यम् वाक्य विशारदः ।प्रति उवाच महातेजा विश्वमित्रो महामुनिः॥
tat śrutā rāghaveṇa uktam vākyam vākya viśāradaḥ |prati uvāca mahātejā viśvamitro mahāmuniḥ ||
हन्त ते कथयिष्यामि शृणु तत्त्वेन राघव ।यस्य एतत् आश्रम पदम् शप्तम् कोपान् महात्मना॥
hanta te kathayiṣyāmi śṛṇu tattvena rāghava |yasya etat āśrama padam śaptam kopān mahātmanā ||
गौतमस्य नरश्रेष्ठ पूर्वम् आसीत् महात्मनः ।आश्रमो दिव्य संकाशः सुरैः अपि सुपूजितः॥
gautamasya naraśreṣṭha pūrvam āsīt mahātmanaḥ |āśramo divya saṃkāśaḥ suraiḥ api supūjitaḥ ||
स च अत्र तप आतिष्ठत् अहल्या सहितः पुरा ।वर्ष पूगानि अनेकानि राजपुत्र महायशः॥
sa ca atra tapa ātiṣṭhat ahalyā sahitaḥ purā |varṣa pūgāni anekāni rājaputra mahāyaśaḥ ||
तस्य अन्तरम् विदित्वा तु सहस्राक्षः शची पतिः ।मुनि वेष धरो भूत्वा अहल्याम् इदम् अब्रवीत्॥
tasya antaram viditvā tu sahasrākṣaḥ śacī patiḥ |muni veṣa dharo bhūtvā ahalyām idam abravīt ||
ऋतु कालम् प्रतीक्षन्ते न अर्थिनः सुसमाहिते ।संगमम् तु अहम् इच्छामि त्वया सह सुमध्यमे॥
ṛtu kālam pratīkṣante na arthinaḥ susamāhite |saṃgamam tu aham icchāmi tvayā saha sumadhyame ||
मुनि वेषम् सहस्राक्षम् विज्ञाय रघुनंदन ।मतिम् चकार दुर्मेधा देव राज कुतूहलात्॥
muni veṣam sahasrākṣam vijñāya raghunaṃdana |matim cakāra durmedhā deva rāja kutūhalāt ||
अथ अब्रवीत् सुरश्रेष्ठम् कृतार्थेन अंतरात्मना ।कृतार्था अस्मि सुरश्रेष्ठ गच्छ शीघ्रम् इतः प्रभो॥
atha abravīt suraśreṣṭham kṛtārthena aṃtarātmanā |kṛtārthā asmi suraśreṣṭha gaccha śīghram itaḥ prabho ||
आत्मानम् माम् च देवेश सर्वदा रक्ष गौतमात् ।इन्द्रः तु प्रहसन् वाक्यम् अहल्याम् इदम् अब्रवीत्॥
ātmānam mām ca deveśa sarvadā rakṣa gautamāt |indraḥ tu prahasan vākyam ahalyām idam abravīt ||
सुश्रोणि परितुष्टो अस्मि गमिष्यामि यथा आगतम् ।एवम् संगम्य तु तया निश्चक्राम उटजात् ततः॥
suśroṇi parituṣṭo asmi gamiṣyāmi yathā āgatam |evam saṃgamya tu tayā niścakrāma uṭajāt tataḥ ||
स संभ्रमात् त्वरन् राम शन्कितो गौतमम् प्रति ।गौतमम् स ददर्श अथ प्रविशंतम् महामुनिम्॥
sa saṃbhramāt tvaran rāma śankito gautamam prati |gautamam sa dadarśa atha praviśaṃtam mahāmunim ||
देव दानव दुर्धर्षम् तपो बल समन्वितम् ।तीर्थ उदक परिक्लिन्नम् दीप्यमानम् इव अनलम्॥
deva dānava durdharṣam tapo bala samanvitam |tīrtha udaka pariklinnam dīpyamānam iva analam ||
गृहीत समिधम् तत्र स कुशम् मुनि पुंगवम् ।दृष्ट्वा सुर पतिः त्रस्तो विषण्ण वदनो अभवत्॥
gṛhīta samidham tatra sa kuśam muni puṃgavam |dṛṣṭvā sura patiḥ trasto viṣaṇṇa vadano abhavat ||
अथ दृष्ट्वा सहस्राक्षम् मुनि वेष धरम् मुनिः ।दुर्वृत्तम् वृत्त संपन्नो रोषात् वचनम् अब्रवीत्॥
atha dṛṣṭvā sahasrākṣam muni veṣa dharam muniḥ |durvṛttam vṛtta saṃpanno roṣāt vacanam abravīt ||
मम रूपम् समास्थाय कृतवान् असि दुर्मते ।अकर्तव्यम् इदम् यस्मात् विफलः त्वम् भविष्यति॥
mama rūpam samāsthāya kṛtavān asi durmate |akartavyam idam yasmāt viphalaḥ tvam bhaviṣyati ||
गौतमेन एवम् उक्तस्य स रोषेण महात्मना ।पेततुः वृषणौ भूमौ सहस्राक्षस्य तत् क्षणात्॥
gautamena evam uktasya sa roṣeṇa mahātmanā |petatuḥ vṛṣaṇau bhūmau sahasrākṣasya tat kṣaṇāt ||
तथा शप्त्वा च वै शक्रम् भार्याम् अपि च शप्तवान् ।इह वर्ष सहस्राणि बहूनि निवषिस्यसि॥
tathā śaptvā ca vai śakram bhāryām api ca śaptavān |iha varṣa sahasrāṇi bahūni nivaṣisyasi ||
वायु भक्षा निराहारा तप्यन्ती भस्म शायिनी ।अदृश्या सर्व भूतानाम् आश्रमे अस्मिन् वषिस्यसि॥
vāyu bhakṣā nirāhārā tapyantī bhasma śāyinī |adṛśyā sarva bhūtānām āśrame asmin vaṣisyasi ||
यदा तु एतत् वनम् घोरम् रामो दशरथ आत्मजः ।आगमिष्यति दुर्धर्षः तदा पूता भविष्यसि॥
yadā tu etat vanam ghoram rāmo daśaratha ātmajaḥ |āgamiṣyati durdharṣaḥ tadā pūtā bhaviṣyasi ||
तस्य आतिथ्येन दुर्वृत्ते लोभ मोह विवर्जिता ।मत् सकाशे मुदा युक्ता स्वम् वपुः धारयिष्यसि॥
tasya ātithyena durvṛtte lobha moha vivarjitā |mat sakāśe mudā yuktā svam vapuḥ dhārayiṣyasi ||
एवम् उक्त्वा महातेजा गौतमो दुष्ट चारिणीम् ।इमम् आश्रमम् उत्सृज्य सिद्ध चारण सेविते ।हिमवत् शिखरे रम्ये तपः तेपे महातपाः॥
evam uktvā mahātejā gautamo duṣṭa cāriṇīm |imam āśramam utsṛjya siddha cāraṇa sevite |himavat śikhare ramye tapaḥ tepe mahātapāḥ ||