Valmiki Ramayana · 28 verses
Read this chapter as a bookतस्याम् पुर्याम् अयोध्यायाम् वेदवित् सर्व संग्रहः ।दीर्घदर्शी महातेजाः पौर जानपद प्रियः॥
tasyām puryām ayodhyāyām vedavit sarva saṃgrahaḥ |dīrghadarśī mahātejāḥ paura jānapada priyaḥ ||
इक्ष्वाकूणम् अतिरथो यज्वा धर्मपरो वशी ।महर्षिकल्पो राजर्षिः त्रिषु लोकेषु विश्रुतः॥
ikṣvākūṇam atiratho yajvā dharmaparo vaśī |maharṣikalpo rājarṣiḥ triṣu lokeṣu viśrutaḥ ||
बलवान् निहत अमित्रो मित्रवान् विजित इन्द्रियः ।धनैः च संचयैः च अन्यैः शक्र वैश्रवण उपमः॥
balavān nihata amitro mitravān vijita indriyaḥ |dhanaiḥ ca saṃcayaiḥ ca anyaiḥ śakra vaiśravaṇa upamaḥ ||
यथा मनुर् महातेजा लोकस्य परिरक्षिता ।तथा दशरथो राजा लोकस्य परिरक्षिता॥
yathā manur mahātejā lokasya parirakṣitā |tathā daśaratho rājā lokasya parirakṣitā ||
तेन सत्याभिसंधेन त्रिवर्गम् अनुष्टिता ।पालिता सा पुरी श्रेष्टा इन्द्रेण इव अमरावती॥
tena satyābhisaṃdhena trivargam anuṣṭitā |pālitā sā purī śreṣṭā indreṇa iva amarāvatī ||
तस्मिन् पुरवरे हृष्टा धर्मात्मनो बहुश्रुताः ।नराः तुष्ठाः धनैः स्वैः स्वैः अलुब्धाः सत्यवादिनः॥
tasmin puravare hṛṣṭā dharmātmano bahuśrutāḥ |narāḥ tuṣṭhāḥ dhanaiḥ svaiḥ svaiḥ alubdhāḥ satyavādinaḥ ||
न अल्प संनिचयः कश्चिद् आसीत् तस्मिन् पुरोत्तमे ।कुटुंबी यो हि असिद्धर्थः अगवा अश्व धन धान्यवान्॥
na alpa saṃnicayaḥ kaścid āsīt tasmin purottame |kuṭuṃbī yo hi asiddharthaḥ agavā aśva dhana dhānyavān ||
कामी वा न कदर्यो वा नृशंसः पुरुषः क्वचित् ।द्रष्टुम् शक्यम् अयोध्यायाम् न अविद्वान् न च नास्तिकः॥
kāmī vā na kadaryo vā nṛśaṃsaḥ puruṣaḥ kvacit |draṣṭum śakyam ayodhyāyām na avidvān na ca nāstikaḥ ||
सर्वे नराः च नार्यः च धर्मशीलाः सु संयताः ।मुदिताः शील वृत्ताभ्याम् महर्षय इव अमलाः॥
sarve narāḥ ca nāryaḥ ca dharmaśīlāḥ su saṃyatāḥ |muditāḥ śīla vṛttābhyām maharṣaya iva amalāḥ ||
न अकुण्डली न अमुकुटी न अस्रग्वी न अल्पभोगवान् ।न अमृष्टो न अलिप्ताङ्गो न असुगन्धः च विद्यते॥
na akuṇḍalī na amukuṭī na asragvī na alpabhogavān |na amṛṣṭo na aliptāṅgo na asugandhaḥ ca vidyate ||
न अमृष्ट भोजी न अदाता न अपि अनङ्दनिष्कधृक् ।न अहस्ताभरणो वा अपि दृश्यते न अपि अनात्मवान्॥
na amṛṣṭa bhojī na adātā na api anaṅdaniṣkadhṛk |na ahastābharaṇo vā api dṛśyate na api anātmavān ||
न अनाहित अग्नीः न अयज्वा न क्षुद्रो वा न तस्करः ।कश्चित् असीत् अयोध्यायाम् न च आवृत्तो न संकरः॥
na anāhita agnīḥ na ayajvā na kṣudro vā na taskaraḥ |kaścit asīt ayodhyāyām na ca āvṛtto na saṃkaraḥ ||
स्व कर्म निरता नित्यम् ब्राह्मणा विजितेन्द्रियाः ।दान अध्यन शीलाः च संयताः च प्रतिग्रहे॥
sva karma niratā nityam brāhmaṇā vijitendriyāḥ |dāna adhyana śīlāḥ ca saṃyatāḥ ca pratigrahe ||
नास्तिको न अनृती वा अपि न कश्चित् अबहुश्रुतः ।न असूयको न च अशक्तो न अविद्वान् विद्यते क्वचित्॥
nāstiko na anṛtī vā api na kaścit abahuśrutaḥ |na asūyako na ca aśakto na avidvān vidyate kvacit ||
न अषडंग वित् न अस्ति न अव्रतो न असहस्रदः ।न दीनः क्षिप्त चित्तओ वा व्यथितो वा अपि कश्चन॥
na aṣaḍaṃga vit na asti na avrato na asahasradaḥ |na dīnaḥ kṣipta cittao vā vyathito vā api kaścana ||
कश्चिन् नरो वा नारी वा न अश्रीमान् न अपि अरूपवान् ।द्रष्टुम् शक्यम् अयोध्यायाम् न अपि राजन्य अभक्तिमान्॥
kaścin naro vā nārī vā na aśrīmān na api arūpavān |draṣṭum śakyam ayodhyāyām na api rājanya abhaktimān ||
वर्णेषु अग्र्य चतुर्थेषु देवता अतिथि पूजकाः ।कृतज्ञाः च वदान्यः च शूरा विक्रम संयुताः॥
varṇeṣu agrya caturtheṣu devatā atithi pūjakāḥ |kṛtajñāḥ ca vadānyaḥ ca śūrā vikrama saṃyutāḥ ||
दीर्घ आयुषो नराः सर्वे धर्मम् सत्यम् च संश्रिताः ।सहिताः पुत्र पौत्रैः च नित्यम् स्त्रीभिः पुरोत्तमे॥
dīrgha āyuṣo narāḥ sarve dharmam satyam ca saṃśritāḥ |sahitāḥ putra pautraiḥ ca nityam strībhiḥ purottame ||
क्षत्रम् ब्रह्ममुखम् च आसीत् वैश्याः क्षत्रम् अनुव्रताः ।शूद्राः स्व धर्म निरताः त्रीन् वर्णान् उपचारिणः॥
kṣatram brahmamukham ca āsīt vaiśyāḥ kṣatram anuvratāḥ |śūdrāḥ sva dharma niratāḥ trīn varṇān upacāriṇaḥ ||
सा तेन इक्ष्वाकु नाथेन पुरी सु परिरक्षिता ।यथा पुरस्तात् मनुना मानवेन्द्रेण धीमता॥
sā tena ikṣvāku nāthena purī su parirakṣitā |yathā purastāt manunā mānavendreṇa dhīmatā ||
योधानाम् अग्नि कल्पानाम् पेशलानाम् अमर्षिणाम् ।संपूर्णा कृत विद्यानाम् गुहा केसरिणाम् इव॥
yodhānām agni kalpānām peśalānām amarṣiṇām |saṃpūrṇā kṛta vidyānām guhā kesariṇām iva ||
कांभोज विषये जातैः बाह्लिकैः च हय उत्तमैः ।वनायुजैः नदीजैः च पूर्णा हरिहय उत्तमैः॥
kāṃbhoja viṣaye jātaiḥ bāhlikaiḥ ca haya uttamaiḥ |vanāyujaiḥ nadījaiḥ ca pūrṇā harihaya uttamaiḥ ||
विंध्य पर्वतजैः मत्तैः पूर्णा हैमवतैः अपि ।मदान्वितैः अतिबलैः मातङ्गैः पर्वतोउपमैः॥
viṃdhya parvatajaiḥ mattaiḥ pūrṇā haimavataiḥ api |madānvitaiḥ atibalaiḥ mātaṅgaiḥ parvatoupamaiḥ ||
इरावत कुलीनैः च महापद्म कुलैः तथा ।अंजनादपि निष्क्रान्तैः वामनादपि च द्विपैः॥
irāvata kulīnaiḥ ca mahāpadma kulaiḥ tathā |aṃjanādapi niṣkrāntaiḥ vāmanādapi ca dvipaiḥ ||
भद्रैः मन्द्रैः मृगैः च एव भद्र मन्द्र मृगैः थथा ।भद्र मन्द्रैः भद्र मृगैः मृग मन्द्रैः च सा पुरी॥
bhadraiḥ mandraiḥ mṛgaiḥ ca eva bhadra mandra mṛgaiḥ thathā |bhadra mandraiḥ bhadra mṛgaiḥ mṛga mandraiḥ ca sā purī ||
नित्य मत्तैः सदा पूर्णा नागैः अचल सन्निभैः ।सा योजने च द्वे भूयः सत्यनामा प्रकाशते ।यस्याम् दशरथो राजा वसन् जगत् अपालयत्॥
nitya mattaiḥ sadā pūrṇā nāgaiḥ acala sannibhaiḥ |sā yojane ca dve bhūyaḥ satyanāmā prakāśate |yasyām daśaratho rājā vasan jagat apālayat ||
ताम् पुरीम् स महातेजा राजा दशरथो महान् ।शशास शमित अमित्रो नक्षत्राणीव चन्द्रमाः॥
tām purīm sa mahātejā rājā daśaratho mahān |śaśāsa śamita amitro nakṣatrāṇīva candramāḥ ||
ताम् सत्य नामाम् दृढ तोरण अर्गलाम्गृहैः विचित्रैः उपशोभिताम् शिवाम् ।पुरीम् अयोध्याम् नृ सहस्र संकुलाम्शशास वै शक्र समो महीपतिः॥
tām satya nāmām dṛḍha toraṇa argalāmgṛhaiḥ vicitraiḥ upaśobhitām śivām |purīm ayodhyām nṛ sahasra saṃkulāmśaśāsa vai śakra samo mahīpatiḥ ||