Loading
वाल्मीकि रामायण · 23 श्लोक
यह अध्याय पुस्तक में पढ़ेंसर्वा पूर्वम् इयम् येषाम् आसीत् कृत्स्ना वसुंधरा ।प्रजपतिम् उपादाय नृपाणम् जय शालिनाम्॥
sarvā pūrvam iyam yeṣām āsīt kṛtsnā vasuṃdharā |prajapatim upādāya nṛpāṇam jaya śālinām ||
येषाम् स सगरो नाम सागरो येन खानितः ।षष्टिः पुत्र सहस्राणि यम् यान्तम् पर्यवारयन्॥
yeṣām sa sagaro nāma sāgaro yena khānitaḥ |ṣaṣṭiḥ putra sahasrāṇi yam yāntam paryavārayan ||
इक्ष्वाकूणाम् इदम् तेषाम् राज्ञाम् वंशे महात्मनाम् ।महद् उत्पन्नम् आख्यनम् रामायणम् इति श्रुतम्॥
ikṣvākūṇām idam teṣām rājñām vaṃśe mahātmanām |mahad utpannam ākhyanam rāmāyaṇam iti śrutam ||
तदिदम् वर्तयिष्यावः सर्वम् निखिलम् आदितः ।धर्म काम अर्थ सहितम् श्रोतव्यम् अनसूयता॥
tadidam vartayiṣyāvaḥ sarvam nikhilam āditaḥ |dharma kāma artha sahitam śrotavyam anasūyatā ||
कोसलो नाम मुदितः स्फीतो जनपदो महान् ।निविष्ट सरयू तीरे प्रभूत धन धान्यवान्॥
kosalo nāma muditaḥ sphīto janapado mahān |niviṣṭa sarayū tīre prabhūta dhana dhānyavān ||
अयोध्या नाम नगरी तत्र आसीत् लोक विश्रुता ।मनुना मानव इन्द्रेण या पुरी निर्मिता स्वयम्॥
ayodhyā nāma nagarī tatra āsīt loka viśrutā |manunā mānava indreṇa yā purī nirmitā svayam ||
आयता दश च द्वे च योजनानि महापुरी ।श्रीमती त्रीणि विस्तीर्णा सु विभक्ता महापथा॥
āyatā daśa ca dve ca yojanāni mahāpurī |śrīmatī trīṇi vistīrṇā su vibhaktā mahāpathā ||
राज मार्गेण महता सुविभक्तेन शोभिता ।मुक्ता पुष्प अवकीर्णेन जल सिक्तेन नित्यशः॥
rāja mārgeṇa mahatā suvibhaktena śobhitā |muktā puṣpa avakīrṇena jala siktena nityaśaḥ ||
ताम् तु राजा दशरथो महाराष्ट्र विवर्धनः ।पुरीम् आवासयामास दिवि देवपतिः यथा॥
tām tu rājā daśaratho mahārāṣṭra vivardhanaḥ |purīm āvāsayāmāsa divi devapatiḥ yathā ||
कपाट तोरणवर्ती सु विभक्त अन्तरापणाम् ।सर्व यंत्र अयुधवतीम् उषिताम् सर्व शिल्पिभिः॥
kapāṭa toraṇavartī su vibhakta antarāpaṇām |sarva yaṃtra ayudhavatīm uṣitām sarva śilpibhiḥ ||
सूत मागध संबाधाम् श्रीमतीम् अतुल प्रभाम् ।उच्चाट्टाल ध्वजवतीम् शतघ्नी शत संकुलाम्॥
sūta māgadha saṃbādhām śrīmatīm atula prabhām |uccāṭṭāla dhvajavatīm śataghnī śata saṃkulām ||
वधू नाटक सन्घैः च संयुक्ताम् सर्वतः पुरीम् ।उद्यान आम्र वणोपेताम् महतीम् साल मेखलाम्॥
vadhū nāṭaka sanghaiḥ ca saṃyuktām sarvataḥ purīm |udyāna āmra vaṇopetām mahatīm sāla mekhalām ||
दुर्ग गंभीर परिखाम् दुर्गाम् अन्यैः दुरासदम् ।वाजीवारण संपूर्णाम् गोभिः उष्ट्रैः खरैः तथा॥
durga gaṃbhīra parikhām durgām anyaiḥ durāsadam |vājīvāraṇa saṃpūrṇām gobhiḥ uṣṭraiḥ kharaiḥ tathā ||
सामंत राज सन्घैः च बलि कर्मभिः आवृतम् ।नाना देश निवासैः च वणिग्भिः उपशोभिताम्॥
sāmaṃta rāja sanghaiḥ ca bali karmabhiḥ āvṛtam |nānā deśa nivāsaiḥ ca vaṇigbhiḥ upaśobhitām ||
प्रासादै रत्न विकृतैः पर्वतैः इव शोभिताम् ।कूटागारैः च संपूर्णाम् इन्द्रस्य इव अमरावतीम्॥
prāsādai ratna vikṛtaiḥ parvataiḥ iva śobhitām |kūṭāgāraiḥ ca saṃpūrṇām indrasya iva amarāvatīm ||
चित्रम् अष्टापद आकाराम् वर नारी गणैर् युताम् ।सर्व रत्न समाकीर्णाम् विमान गृह शोभिताम्॥
citram aṣṭāpada ākārām vara nārī gaṇair yutām |sarva ratna samākīrṇām vimāna gṛha śobhitām ||
गृह गाढाम् अविच्छिद्राम् सम भूमौ निवेशिताम् ।शालि तण्डुल संपूर्णाम् इक्षु काण्ड रसः उदकाम्॥
gṛha gāḍhām avicchidrām sama bhūmau niveśitām |śāli taṇḍula saṃpūrṇām ikṣu kāṇḍa rasaḥ udakām ||
दुन्दुभीभिः मृदन्गैः च वीणाभिः पणवैः तथा ।नादिताम् भृशम् अत्यर्थम् पृथिव्याम् ताम् अनुत्तमाम्॥
dundubhībhiḥ mṛdangaiḥ ca vīṇābhiḥ paṇavaiḥ tathā |nāditām bhṛśam atyartham pṛthivyām tām anuttamām ||
विमानम् इव सिद्धानाम् तपस अधिगतम् दिवि ।सु निवेशित वेश्मान्ताम् नरोत्तम समावृताम्॥
vimānam iva siddhānām tapasa adhigatam divi |su niveśita veśmāntām narottama samāvṛtām ||
ये च बाणैः न विध्यन्ति विविक्तम् अपरा परम् ।शब्द वेध्यम् च विततम् लघु हस्ता विशारदाः॥
ye ca bāṇaiḥ na vidhyanti viviktam aparā param |śabda vedhyam ca vitatam laghu hastā viśāradāḥ ||
सिंह व्याघ्र वराहाणाम् मत्तानाम् नदताम् वने ।हन्तारो निशितैः शस्त्रैः बलात् बाहु बलैर् अपि॥
siṃha vyāghra varāhāṇām mattānām nadatām vane |hantāro niśitaiḥ śastraiḥ balāt bāhu balair api ||
तादृशानाम् सहस्रैः ताम् अभि पूर्णाम् महारथैः ।पुरीम् आवसयमास राजा दशरथः तदा॥
tādṛśānām sahasraiḥ tām abhi pūrṇām mahārathaiḥ |purīm āvasayamāsa rājā daśarathaḥ tadā ||
ताम् अग्निमद्भिः गुणवद्भिः आवृताम्द्विजोत्तमैः वेद षडङ्ग पारगैः ।सहस्रदैः सत्य रतैः महात्मभिःमहर्षि कल्पैः ऋषिभिः च केवलैः॥
tām agnimadbhiḥ guṇavadbhiḥ āvṛtāmdvijottamaiḥ veda ṣaḍaṅga pāragaiḥ |sahasradaiḥ satya rataiḥ mahātmabhiḥmaharṣi kalpaiḥ ṛṣibhiḥ ca kevalaiḥ ||