Loading
Valmiki Ramayana · 39 verses
Read this chapter as a bookजाबालेस्तु वच: श्रुत्वा राम: सत्यात्मनां वर: ।उवाच परया भक्त्या स्वबुद्ध्या चाविपन्नया॥
jābālestu vaca: śrutvā rāma: satyātmanāṃ vara: |uvāca parayā bhaktyā svabuddhyā cāvipannayā ||
भवान् मे प्रियकामार्थं वचनं यदिहोक्तवान् ।अकार्य्यं कार्य्यसङ्काशमपथ्यं पथ्यसम्मितम्॥
bhavān me priyakāmārthaṃ vacanaṃ yadihoktavān |akāryyaṃ kāryyasaṅkāśamapathyaṃ pathyasammitam ||
निर्मर्यादस्तु पुरुष: पापाचारसमन्वित: ।मानं न लभते सत्सु भिन्नचारित्रदर्शन:॥
nirmaryādastu puruṣa: pāpācārasamanvita: |mānaṃ na labhate satsu bhinnacāritradarśana: ||
कुलीनमकुलीनं वा वीरं पुरुषमानिनम् ।चारित्रमेव व्याख्याति शुचिं वा यदि वा ऽशुचिम्॥
kulīnamakulīnaṃ vā vīraṃ puruṣamāninam |cāritrameva vyākhyāti śuciṃ vā yadi vā 'śucim ||
अनार्यस्त्वार्यसङ्काश: शौचाद्धीनस्तथा शुचि: ।लक्षण्यवदलक्षण्यो दु:शील: शीलवानिव॥
anāryastvāryasaṅkāśa: śaucāddhīnastathā śuci: |lakṣaṇyavadalakṣaṇyo du:śīla: śīlavāniva ||
अधर्मं धर्मवेषेण यदीमं लोकसङ्करम् ।अभिपत्स्ये शुभं हित्वा क्रियाविधिविवर्जितम्॥
adharmaṃ dharmaveṣeṇa yadīmaṃ lokasaṅkaram |abhipatsye śubhaṃ hitvā kriyāvidhivivarjitam ||
कश्चेतयान: पुरुष: कार्याकार्यविचक्षण: ।बहुमंस्यति मां लोके दुर्वृत्तं लोकदूषणम्॥
kaścetayāna: puruṣa: kāryākāryavicakṣaṇa: |bahumaṃsyati māṃ loke durvṛttaṃ lokadūṣaṇam ||
कस्य धास्याम्यहं वृत्तं केन वा स्वर्गमाप्नुयाम् ।अनया वर्त्तमानो हि वृत्त्या हीनप्रतिज्ञया॥
kasya dhāsyāmyahaṃ vṛttaṃ kena vā svargamāpnuyām |anayā varttamāno hi vṛttyā hīnapratijñayā ||
कामवृत्तस्त्वयं लोक: कृत्स्न: समुपवर्त्तते ।यद्वृत्ता: सन्ति राजानस्तद्वृत्ता: सन्ति हि प्रजा:॥
kāmavṛttastvayaṃ loka: kṛtsna: samupavarttate |yadvṛttā: santi rājānastadvṛttā: santi hi prajā: ||
सत्यमेवानृशंसञ्च राजवृत्तं सनातनम् ।तस्मात्सत्यात्मकं राज्यं सत्ये लोक: प्रतिष्ठित:॥
satyamevānṛśaṃsañca rājavṛttaṃ sanātanam |tasmātsatyātmakaṃ rājyaṃ satye loka: pratiṣṭhita: ||
ऋषयश्चैव देवाश्च सत्यमेव हि मेनिरे ।सत्यवादी हि लोके ऽस्मिन् परमं गच्छति क्षयम्॥
ṛṣayaścaiva devāśca satyameva hi menire |satyavādī hi loke 'smin paramaṃ gacchati kṣayam ||
उद्विजन्ते यथा सर्प्पान्नरादनृतवादिन: ।धर्म: सत्यं परो लोके मूलं स्वर्गस्य चोच्यते॥
udvijante yathā sarppānnarādanṛtavādina: |dharma: satyaṃ paro loke mūlaṃ svargasya cocyate ||
सत्यमेवेश्वरो लोके सत्यं पद्मा श्रिता सदा ।सत्यमूलानि सर्वाणि सत्यान्नास्ति परं पदम्॥
satyameveśvaro loke satyaṃ padmā śritā sadā |satyamūlāni sarvāṇi satyānnāsti paraṃ padam ||
दत्तमिष्टं हुतं चैव तप्तानि च तपांसि च ।वेदा: सत्यप्रतिष्ठानास्तस्मात् सत्यपरो भवेत्॥
dattamiṣṭaṃ hutaṃ caiva taptāni ca tapāṃsi ca |vedā: satyapratiṣṭhānāstasmāt satyaparo bhavet ||
एक: पालयते लोकमेक: पालयते कुलम् ।मज्जत्येको हि निरय एक: स्वर्गे महीयते॥
eka: pālayate lokameka: pālayate kulam |majjatyeko hi niraya eka: svarge mahīyate ||
सो ऽहं पितुर्नियोगन्तु किमर्थं नानुपालये ।सत्यप्रतिश्रव: सत्यं सत्येन समयीकृत:॥
so 'haṃ piturniyogantu kimarthaṃ nānupālaye |satyapratiśrava: satyaṃ satyena samayīkṛta: ||
नैव लोभान्न मोहाद्वा न ह्यज्ञानात्तमोन्वित: ।सेतुं सत्यस्य भेत्स्यामि गुरो: सत्यप्रतिश्रव:॥
naiva lobhānna mohādvā na hyajñānāttamonvita: |setuṃ satyasya bhetsyāmi guro: satyapratiśrava: ||
असत्यसन्धस्य सतश्चलस्यास्थिरचेतस: ।नैव देवा न पितर: प्रतीच्छन्तीति न: श्रुतम्॥
asatyasandhasya sataścalasyāsthiracetasa: |naiva devā na pitara: pratīcchantīti na: śrutam ||
प्रत्यगात्ममिमं धर्मं सत्यं पश्याम्यहं स्वयम् ।भार: सत्पुरुषाचीर्णस्तदर्थमभिमन्यते॥
pratyagātmamimaṃ dharmaṃ satyaṃ paśyāmyahaṃ svayam |bhāra: satpuruṣācīrṇastadarthamabhimanyate ||
क्षात्ऺत्रं धर्ममहं त्यक्ष्ये ह्यधर्मं धर्मसंहितम् ।क्षुद्रैर्नृशंसैर्लुब्धैश्च सेवितं पापकर्मभि:॥
kṣātऺtraṃ dharmamahaṃ tyakṣye hyadharmaṃ dharmasaṃhitam |kṣudrairnṛśaṃsairlubdhaiśca sevitaṃ pāpakarmabhi: ||
कायेन कुरुते पापं मनसा सम्प्रधार्य च ।अनृतं जिह्वया चाह त्रिविधं कर्म पातकम्॥
kāyena kurute pāpaṃ manasā sampradhārya ca |anṛtaṃ jihvayā cāha trividhaṃ karma pātakam ||
भूमि: कीर्त्तिर्यशो लक्ष्मी: पुरुषं प्रार्थयन्ति हि ।स्वर्गस्थं चानुपश्यन्ति सत्यमेव भजेत तत्॥
bhūmi: kīrttiryaśo lakṣmī: puruṣaṃ prārthayanti hi |svargasthaṃ cānupaśyanti satyameva bhajeta tat ||
श्रेष्ठं ह्यनार्यमेव स्याद्यद्भवानवधार्य्य माम् ।आह युक्तिकरैर्वाक्यैरिदं भद्रं कुरुष्व ह॥
śreṣṭhaṃ hyanāryameva syādyadbhavānavadhāryya mām |āha yuktikarairvākyairidaṃ bhadraṃ kuruṣva ha ||
कथं ह्यहं प्रतिज्ञाय वनवासमिमं गुरौ ।भरतस्य करिष्यामि वचो हित्वा गुरोर्वच:॥
kathaṃ hyahaṃ pratijñāya vanavāsamimaṃ gurau |bharatasya kariṣyāmi vaco hitvā gurorvaca: ||
स्थिरा मया प्रतिज्ञाता प्रतिज्ञा गुरुसन्निधौ ।प्रहृष्यमाणा सा देवी कैकेयी चाभवत्तदा॥
sthirā mayā pratijñātā pratijñā gurusannidhau |prahṛṣyamāṇā sā devī kaikeyī cābhavattadā ||
वनवासं वसन्नेवं शुचिर्नियतभोजन: ।मूलै: पुष्पै: फलै: पुण्यै: पितऽन् देवांश्च तर्पयन्॥
vanavāsaṃ vasannevaṃ śucirniyatabhojana: |mūlai: puṣpai: phalai: puṇyai: pita'n devāṃśca tarpayan ||
सन्तुष्टपञ्चवर्गो ऽहं लोकयात्रां प्रवर्त्तये ।अकुह: श्रद्दधानस्सन् कार्य्याकार्य्यविचक्षण:॥
santuṣṭapañcavargo 'haṃ lokayātrāṃ pravarttaye |akuha: śraddadhānassan kāryyākāryyavicakṣaṇa: ||
कर्मभूमिमिमां प्राप्य कर्त्तव्यं कर्म यच्छुभम् ।अग्निर्वायुश्च सोमश्च कर्मणां फलभागिन:॥
karmabhūmimimāṃ prāpya karttavyaṃ karma yacchubham |agnirvāyuśca somaśca karmaṇāṃ phalabhāgina: ||
शतं क्रतूनामाहृत्य देवराट् त्रिदिवङ्गत: ।तपांस्युग्राणि चास्थाय दिवं याता महर्षय:॥
śataṃ kratūnāmāhṛtya devarāṭ tridivaṅgata: |tapāṃsyugrāṇi cāsthāya divaṃ yātā maharṣaya: ||
अमृष्यमाण: पुनरुग्रतेजा निशम्य तन्नास्तिकवाक्यहेतुम् ।अथाब्रवीत्तं नृपतेस्तनूजो विगर्हमाणो वचनानि तस्य॥
amṛṣyamāṇa: punarugratejā niśamya tannāstikavākyahetum |athābravīttaṃ nṛpatestanūjo vigarhamāṇo vacanāni tasya ||
सत्यं च धर्मं च पराक्रमं च भूतानुकम्पां प्रियवादिताञ्च ।द्विजातिदेवातिथिपूजनं च पन्थानमाहुस्त्रिदिवस्य सन्त:॥
satyaṃ ca dharmaṃ ca parākramaṃ ca bhūtānukampāṃ priyavāditāñca |dvijātidevātithipūjanaṃ ca panthānamāhustridivasya santa: ||
तेनैवमाज्ञाय यथावदर्थमेकोदयं सम्प्रतिपद्य विप्रा: ।धर्मं चरन्त: सकलं यथावत् कांक्षन्ति लोकागममप्रमत्ता:॥
tenaivamājñāya yathāvadarthamekodayaṃ sampratipadya viprā: |dharmaṃ caranta: sakalaṃ yathāvat kāṃkṣanti lokāgamamapramattā: ||
निन्दाम्यहं कर्म पितु: कृतं तद्यस्त्वामगृह्णाद्विषमस्थबुद्धिम् ।बुद्ध्यानयैवंविधया चरन्तं सुनास्तिकं धर्मपथादपेतम्॥
nindāmyahaṃ karma pitu: kṛtaṃ tadyastvāmagṛhṇādviṣamasthabuddhim |buddhyānayaivaṃvidhayā carantaṃ sunāstikaṃ dharmapathādapetam ||
यथा हि चोर: स तथा हि बुद्धस्तथागतं नास्तिकमत्र विद्धि ।तस्माद्धि य: शङ्क्यतम: प्रजानां न नास्तिकेनाभिमुखो बुध: स्यात्॥
yathā hi cora: sa tathā hi buddhastathāgataṃ nāstikamatra viddhi |tasmāddhi ya: śaṅkyatama: prajānāṃ na nāstikenābhimukho budha: syāt ||
त्वत्तो जना: पूर्वतरे वराश्च शुभानि कर्माणि बहूनि चक्रु: ।जित्वा सदेमं च परञ्च लोकं तस्माद्द्विजा: स्वस्ति हुतं कृतं च॥
tvatto janā: pūrvatare varāśca śubhāni karmāṇi bahūni cakru: |jitvā sademaṃ ca parañca lokaṃ tasmāddvijā: svasti hutaṃ kṛtaṃ ca ||
धर्मे रता: सत्पुरुषै: समेतास्तेजस्विनो दानगुणप्रधाना: ।अहिंसका वीतमलाश्च लोके भवन्ति पूज्या मुनय: प्रधाना:॥
dharme ratā: satpuruṣai: sametāstejasvino dānaguṇapradhānā: |ahiṃsakā vītamalāśca loke bhavanti pūjyā munaya: pradhānā: ||
इति ब्रुवन्तं वचनं सरोषं रामं महात्मानमदीनसत्त्वम् ।उवाच तथ्यं पुनरास्तिकं च सत्यं वच: सानुनयं च विप्र:॥
iti bruvantaṃ vacanaṃ saroṣaṃ rāmaṃ mahātmānamadīnasattvam |uvāca tathyaṃ punarāstikaṃ ca satyaṃ vaca: sānunayaṃ ca vipra: ||
न नास्तिकानां वचनं ब्रवीम्यहं न नास्तिकोऽहं न च नास्ति किञ्चन।समीक्ष्य कालं पुनरास्तिकोऽभवं भवेय काले पुनरेव नास्तिकः॥
na nāstikānāṃ vacanaṃ bravīmyahaṃ na nāstiko'haṃ na ca nāsti kiñcana |samīkṣya kālaṃ punarāstiko'bhavaṃ bhaveya kāle punareva nāstikaḥ ||
स चापि कालो ऽयमुपागत: शनैर्यथा मया नास्तिकवागुदीरिता ।निवर्त्तनार्थं तव राम कारणात् प्रसादनार्थं तु मयैतदीरितम्॥
sa cāpi kālo 'yamupāgata: śanairyathā mayā nāstikavāgudīritā |nivarttanārthaṃ tava rāma kāraṇāt prasādanārthaṃ tu mayaitadīritam ||