Loading
Valmiki Ramayana · 31 verses
Read this chapter as a bookस्त्रिग्धगम्भीरघोषेण स्यन्दनेनोपयान् प्रभु: ।अयोध्यां भरत: क्षिप्रं प्रविवेश महायशा:॥
strigdhagambhīraghoṣeṇa syandanenopayān prabhu: |ayodhyāṃ bharata: kṣipraṃ praviveśa mahāyaśā: ||
बिडालोलूकचरितामालीननरवारणाम् ।तिमिराभ्याहतां कालीमप्रकाशां निशामिव॥
biḍālolūkacaritāmālīnanaravāraṇām |timirābhyāhatāṃ kālīmaprakāśāṃ niśāmiva ||
राहुशत्रो: प्रियां पत्नीं श्रिया प्रज्वलितप्रभाम् ।ग्रहेणाभ्युत्थिते नैकां रोहिणीमिव पीडिताम्॥
rāhuśatro: priyāṃ patnīṃ śriyā prajvalitaprabhām |graheṇābhyutthite naikāṃ rohiṇīmiva pīḍitām ||
अल्पोष्णक्षुब्धसलिलां धर्मोत्तप्तविहङ्गमाम् ।लीनमीनझषग्राहां कृशां गिरिनदीमिव॥
alpoṣṇakṣubdhasalilāṃ dharmottaptavihaṅgamām |līnamīnajhaṣagrāhāṃ kṛśāṃ girinadīmiva ||
विधूमामिव हेमाभामध्वराग्ने: समुत्थिताम् ।हविरभ्युक्षितां पश्चात् शिखां विप्रलयं गताम्॥
vidhūmāmiva hemābhāmadhvarāgne: samutthitām |havirabhyukṣitāṃ paścāt śikhāṃ vipralayaṃ gatām ||
विध्वस्तकवचां रुग्णजवाजिरथध्वजाम् ।हतप्रवीरामापन्नां चमूमिव महाहवे॥
vidhvastakavacāṃ rugṇajavājirathadhvajām |hatapravīrāmāpannāṃ camūmiva mahāhave ||
सफेना सस्वना भूत्वा सागरस्य समुत्थिताम् ।प्रशान्तमारुतोद्घातां जलोर्मिमिव निस्वनाम्॥
saphenā sasvanā bhūtvā sāgarasya samutthitām |praśāntamārutodghātāṃ jalormimiva nisvanām ||
त्यक्तां यज्ञायुधै: सर्वैरभिरूपैश्च याजकै: ।सुत्याकाले विनिर्वृत्ते वेदिं गतरवामिव॥
tyaktāṃ yajñāyudhai: sarvairabhirūpaiśca yājakai: |sutyākāle vinirvṛtte vediṃ gataravāmiva ||
गोष्ठमध्ये स्थितामार्त्तामचरन्तीं तृणं नवम् ।गोवृषेण परित्यक्तां गवां पत्तिमिवोत्सुकाम्॥
goṣṭhamadhye sthitāmārttāmacarantīṃ tṛṇaṃ navam |govṛṣeṇa parityaktāṃ gavāṃ pattimivotsukām ||
प्रभाकराद्यै: सुस्निग्धै: प्रज्वलद्भिरिवोत्तमै: ।वियुक्तां मणिभिर्जात्यैर्नवां मुक्तावलीमिव॥
prabhākarādyai: susnigdhai: prajvaladbhirivottamai: |viyuktāṃ maṇibhirjātyairnavāṃ muktāvalīmiva ||
सहसा चलितां स्थानान्महीं पुण्यक्षयाद्गताम् ।संहृतद्युतिविस्तारां तारामिव दिवश्च्युताम्॥
sahasā calitāṃ sthānānmahīṃ puṇyakṣayādgatām |saṃhṛtadyutivistārāṃ tārāmiva divaścyutām ||
पुष्पनद्धां वसन्तान्ते मत्तभ्रमरनादिताम् ।द्रुतदावाग्निविप्लुष्टां क्लान्तां वनलतामिव॥
puṣpanaddhāṃ vasantānte mattabhramaranāditām |drutadāvāgnivipluṣṭāṃ klāntāṃ vanalatāmiva ||
सम्मूढनिगमां स्तब्धां संक्षिप्तविपणापणाम् ।प्रच्छन्नशऺशिनक्षत्रां द्यामिवाम्बुधरैर्वृताम्॥
sammūḍhanigamāṃ stabdhāṃ saṃkṣiptavipaṇāpaṇām |pracchannaśaऺśinakṣatrāṃ dyāmivāmbudharairvṛtām ||
क्षीणपानोत्तमैर्भिन्नै: शरावैरभिसंवृताम् ।हतशौण्डामिवाकाशे पानभूमिमसंस्कृताम्॥
kṣīṇapānottamairbhinnai: śarāvairabhisaṃvṛtām |hataśauṇḍāmivākāśe pānabhūmimasaṃskṛtām ||
वृक्णभूमितलां निम्नां वृक्णपात्रै: समावृताम् ।उपयुक्तोदकां भग्नां प्रपां निपतितामिव॥
vṛkṇabhūmitalāṃ nimnāṃ vṛkṇapātrai: samāvṛtām |upayuktodakāṃ bhagnāṃ prapāṃ nipatitāmiva ||
विपुलां विततां चैव युक्तपाशां तरस्विनाम् ।भूमौ बाणैर्विनिष्कृत्तां पतितां ज्यामिवायुधात्॥
vipulāṃ vitatāṃ caiva yuktapāśāṃ tarasvinām |bhūmau bāṇairviniṣkṛttāṃ patitāṃ jyāmivāyudhāt ||
सहसा युद्धशौण्डेन हयारोहेण वाहिताम् ।निक्षिप्तभाण्डामुत्सृष्टां किशोरीमिव दुर्बलाम्॥
sahasā yuddhaśauṇḍena hayāroheṇa vāhitām |nikṣiptabhāṇḍāmutsṛṣṭāṃ kiśorīmiva durbalām ||
शुष्कतोयां महामत्स्यै: कूर्मैश्च बहुभिर्वृताम् ।प्रभिन्नतटविस्तीर्णां वापीमिव हृतोत्पलाम्॥
śuṣkatoyāṃ mahāmatsyai: kūrmaiśca bahubhirvṛtām |prabhinnataṭavistīrṇāṃ vāpīmiva hṛtotpalām ||
पुरुषस्याप्रहृष्टस्य प्रतिषिद्धानुलेपनाम् ।सन्तप्तामिव शोकेन गात्रयष्टिमभूषणाम्॥
puruṣasyāprahṛṣṭasya pratiṣiddhānulepanām |santaptāmiva śokena gātrayaṣṭimabhūṣaṇām ||
प्रावृषि प्रविगाढायां प्रविष्टस्याभ्रमण्डलम् ।प्रच्छन्नां नीलजीमूतैर्भास्करस्य प्रभामिव॥
prāvṛṣi pravigāḍhāyāṃ praviṣṭasyābhramaṇḍalam |pracchannāṃ nīlajīmūtairbhāskarasya prabhāmiva ||
भरतस्तु रथस्थ: सन् श्रीमान् दशरथात्मज: ।वाहयन्तं रथश्रेष्ठं सारथिं वाक्यमब्रवीत्॥
bharatastu rathastha: san śrīmān daśarathātmaja: |vāhayantaṃ rathaśreṣṭhaṃ sārathiṃ vākyamabravīt ||
किं नु खल्वद्य गम्भीरो मूर्च्छितो न निशम्यते ।यथापुरमयोध्यायां गीतवादित्रनिस्वन:॥
kiṃ nu khalvadya gambhīro mūrcchito na niśamyate |yathāpuramayodhyāyāṃ gītavāditranisvana: ||
वारुणीमदगन्धश्च माल्यगन्धश्च मूर्च्छित: ।धूपितागरुगन्धश्च न प्रवाति समन्तत:॥
vāruṇīmadagandhaśca mālyagandhaśca mūrcchita: |dhūpitāgarugandhaśca na pravāti samantata: ||
यानप्रवरघोषश्च स्निग्धश्च हयनिस्वन: ।प्रमत्तगजनादश्च महांश्च रथनिस्वन: ।नेदानीं श्रूयते पुर्यामस्यां रामे विवासिते॥
yānapravaraghoṣaśca snigdhaśca hayanisvana: |pramattagajanādaśca mahāṃśca rathanisvana: |nedānīṃ śrūyate puryāmasyāṃ rāme vivāsite ||
चन्दनागरुगन्धांश्च महार्हाश्च नवस्रज: ।गते हि रामे तरुणा: सन्तप्ता नोपभुञ्जते॥
candanāgarugandhāṃśca mahārhāśca navasraja: |gate hi rāme taruṇā: santaptā nopabhuñjate ||
बहिर्यात्रां न गच्छन्ति चित्रमाल्यधरा नरा: ।नोत्सवा: सम्प्रवर्त्तन्ते रामशोकार्दिते पुरे॥
bahiryātrāṃ na gacchanti citramālyadharā narā: |notsavā: sampravarttante rāmaśokārdite pure ||
सह नूनं मम भ्रात्रा पुरस्यास्यद्युतिर्गता ।नहि राजत्ययोध्येयं सासारेवार्जुनी क्षपा॥
saha nūnaṃ mama bhrātrā purasyāsyadyutirgatā |nahi rājatyayodhyeyaṃ sāsārevārjunī kṣapā ||
कदा नु खलु मे भ्राता महोत्सव इवागत: ।जनयिष्यत्ययोध्यायां हर्षं ग्रीष्म इवाम्बुद:॥
kadā nu khalu me bhrātā mahotsava ivāgata: |janayiṣyatyayodhyāyāṃ harṣaṃ grīṣma ivāmbuda: ||
तरुणैश्चारुवेषैश्च नरैरुन्नतगामिभि: ।सम्पतद्भिरयोध्यायां नाभिभान्ति महापथा:॥
taruṇaiścāruveṣaiśca narairunnatagāmibhi: |sampatadbhirayodhyāyāṃ nābhibhānti mahāpathā: ||
एवं बहुविधं जल्पन् विवेश वसतिं पितु: ।तेन हीनां नरेन्द्रेण सिंहहीनां गुहामिव॥
evaṃ bahuvidhaṃ jalpan viveśa vasatiṃ pitu: |tena hīnāṃ narendreṇa siṃhahīnāṃ guhāmiva ||
तदा तदन्त:पुरमुज्झितप्रभं सुरैरिवोत्सृष्टमभास्करं दिनम् ।निरीक्ष्य सर्वन्तु विविक्तमात्मवान् मुमोच बाष्पं भरत: सुदु:खित:॥
tadā tadanta:puramujjhitaprabhaṃ surairivotsṛṣṭamabhāskaraṃ dinam |nirīkṣya sarvantu viviktamātmavān mumoca bāṣpaṃ bharata: sudu:khita: ||