Loading
Valmiki Ramayana · 24 verses
Read this chapter as a bookएतत् तु वचनम् श्रुत्वा सीता रामस्य दुह्खिता ।प्रसक्त अश्रु मुखी मन्दम् इदम् वचनम् अब्रवीत्॥
etat tu vacanam śrutvā sītā rāmasya duhkhitā |prasakta aśru mukhī mandam idam vacanam abravīt ||
ये त्वया कीर्तिता दोषा वने वस्तव्यताम् प्रति ।गुणान् इति एव तान् विद्धि तव स्नेह पुरः कृतान्॥
ye tvayā kīrtitā doṣā vane vastavyatām prati |guṇān iti eva tān viddhi tava sneha puraḥ kṛtān ||
मृगाः सिम्हा गजाश्चैव शार्दूलाः शरभास्तथा ।पक्षिणः सृमराश्चैव ये चान्ये वनचारिणः॥
mṛgāḥ simhā gajāścaiva śārdūlāḥ śarabhāstathā |pakṣiṇaḥ sṛmarāścaiva ye cānye vanacāriṇaḥ ||
अदृष्टपूर्वरूपत्वात्सर्वे ते तव राघव ।रूपम् दृष्ट्वापसर्पेयुर्भये सर्वे हि बिभ्यति॥
adṛṣṭapūrvarūpatvātsarve te tava rāghava |rūpam dṛṣṭvāpasarpeyurbhaye sarve hi bibhyati ||
त्वया च सह गन्तव्यम् मया गुरु जन आज्ञया ।त्वद् वियोगेन मे राम त्यक्तव्यम् इह जीवितम्॥
tvayā ca saha gantavyam mayā guru jana ājñayā |tvad viyogena me rāma tyaktavyam iha jīvitam ||
न च माम् त्वत् समीपस्थम् अपि शक्नोति राघव ।सुराणाम् ईश्वरः शक्रः प्रधर्षयितुम् ओजसा॥
na ca mām tvat samīpastham api śaknoti rāghava |surāṇām īśvaraḥ śakraḥ pradharṣayitum ojasā ||
पति हीना तु या नारी न सा शक्ष्यति जीवितुम् ।कामम् एवम् विधम् राम त्वया मम विदर्शितम्॥
pati hīnā tu yā nārī na sā śakṣyati jīvitum |kāmam evam vidham rāma tvayā mama vidarśitam ||
अथ च अपि महा प्राज्ञ ब्राह्मणानाम् मया श्रुतम् ।पुरा पितृ गृहे सत्यम् वस्तव्यम् किल मे वने॥
atha ca api mahā prājña brāhmaṇānām mayā śrutam |purā pitṛ gṛhe satyam vastavyam kila me vane ||
लक्षणिभ्यो द्विजातिभ्यः श्रुत्वा अहम् वचनम् गृहे ।वन वास कृत उत्साहा नित्यम् एव महा बल॥
lakṣaṇibhyo dvijātibhyaḥ śrutvā aham vacanam gṛhe |vana vāsa kṛta utsāhā nityam eva mahā bala ||
आदेशो वन वासस्य प्राप्तव्यः स मया किल ।सा त्वया सह तत्र अहम् यास्यामि प्रिय न अन्यथा॥
ādeśo vana vāsasya prāptavyaḥ sa mayā kila |sā tvayā saha tatra aham yāsyāmi priya na anyathā ||
कृत आदेशा भविष्यामि गमिष्यामि सह त्वया ।कालः च अयम् समुत्पन्नः सत्य वाग् भवतु द्विजः॥
kṛta ādeśā bhaviṣyāmi gamiṣyāmi saha tvayā |kālaḥ ca ayam samutpannaḥ satya vāg bhavatu dvijaḥ ||
वन वासे हि जानामि दुह्खानि बहुधा किल ।प्राप्यन्ते नियतम् वीर पुरुषैः अकृत आत्मभिः॥
vana vāse hi jānāmi duhkhāni bahudhā kila |prāpyante niyatam vīra puruṣaiḥ akṛta ātmabhiḥ ||
कन्यया च पितुर् गेहे वन वासः श्रुतः मयाभिक्षिण्याः साधु वृत्ताया मम मातुर् इह अग्रतः॥
kanyayā ca pitur gehe vana vāsaḥ śrutaḥ mayābhikṣiṇyāḥ sādhu vṛttāyā mama mātur iha agrataḥ ||
प्रसादितः च वै पूर्वम् त्वम् वै बहु विधम् प्रभो ।गमनम् वन वासस्य कान्क्षितम् हि सह त्वया॥
prasāditaḥ ca vai pūrvam tvam vai bahu vidham prabho |gamanam vana vāsasya kānkṣitam hi saha tvayā ||
कृत क्षणा अहम् भद्रम् ते गमनम् प्रति राघव ।वन वासस्य शूरस्य चर्या हि मम रोचते॥
kṛta kṣaṇā aham bhadram te gamanam prati rāghava |vana vāsasya śūrasya caryā hi mama rocate ||
शुद्ध आत्मन् प्रेम भावाद्द् हि भविष्यामि विकल्मषा ।भर्तारम् अनुगच्चन्ती भर्ता हि मम दैवतम्॥
śuddha ātman prema bhāvādd hi bhaviṣyāmi vikalmaṣā |bhartāram anugaccantī bhartā hi mama daivatam ||
प्रेत्य भावे अपि कल्याणः सम्गमः मे सह त्वया ।श्रुतिर् हि श्रूयते पुण्या ब्राह्मणानाम् यशस्विनाम्॥
pretya bhāve api kalyāṇaḥ samgamaḥ me saha tvayā |śrutir hi śrūyate puṇyā brāhmaṇānām yaśasvinām ||
इह लोके च पितृभिर् या स्त्री यस्य महा मते ।अद्भिर् दत्ता स्वधर्मेण प्रेत्य भावे अपि तस्य सा॥
iha loke ca pitṛbhir yā strī yasya mahā mate |adbhir dattā svadharmeṇa pretya bhāve api tasya sā ||
एवम् अस्मात् स्वकाम् नारीम् सुवृत्ताम् हि पति व्रताम् ।न अभिरोचयसे नेतुम् त्वम् माम् केन इह हेतुना॥
evam asmāt svakām nārīm suvṛttām hi pati vratām |na abhirocayase netum tvam mām kena iha hetunā ||
भक्ताम् पति व्रताम् दीनाम् माम् समाम् सुख दुह्खयोह् ।नेतुम् अर्हसि काकुत्स्थ समान सुख दुह्खिनीम्॥
bhaktām pati vratām dīnām mām samām sukha duhkhayoh |netum arhasi kākutstha samāna sukha duhkhinīm ||
यदि माम् दुह्खिताम् एवम् वनम् नेतुम् न च इच्चसि ।विषम् अग्निम् जलम् वा अहम् आस्थास्ये मृत्यु कारणात्॥
yadi mām duhkhitām evam vanam netum na ca iccasi |viṣam agnim jalam vā aham āsthāsye mṛtyu kāraṇāt ||
एवम् बहु विधम् तम् सा याचते गमनम् प्रति ।न अनुमेने महा बाहुस् ताम् नेतुम् विजनम् वनम्॥
evam bahu vidham tam sā yācate gamanam prati |na anumene mahā bāhus tām netum vijanam vanam ||
एवम् उक्ता तु सा चिन्ताम् मैथिली समुपागता ।स्नापयन्ती इव गाम् उष्णैः अश्रुभिर् नयन च्युतैः॥
evam uktā tu sā cintām maithilī samupāgatā |snāpayantī iva gām uṣṇaiḥ aśrubhir nayana cyutaiḥ ||
चिन्तयन्तीम् तथा ताम् तु निवर्तयितुम् आत्मवान् ।ताम्रोष्ठीं स तदा सीताम् काकुत्स्थो बह्व् असान्त्वयत्॥
cintayantīm tathā tām tu nivartayitum ātmavān |tāmroṣṭhīṃ sa tadā sītām kākutstho bahv asāntvayat ||