Kanda.Sarga 2.45

अनुरक्ता महात्मानम् रामम् सत्य परक्रमम् ।अनुजग्मुः प्रयान्तम् तम् वन वासाय मानवाः॥

anuraktā mahātmānam rāmam satya parakramam |anujagmuḥ prayāntam tam vana vāsāya mānavāḥ ||

निवर्तिते अपि च बलात् सुहृद् वर्गे च राजिनि ।न एव ते सम्न्यवर्तन्त रामस्य अनुगता रथम्॥

nivartite api ca balāt suhṛd varge ca rājini |na eva te samnyavartanta rāmasya anugatā ratham ||

अयोध्या निलयानाम् हि पुरुषाणाम् महा यशाः ।बभूव गुण सम्पन्नः पूर्ण चन्द्रैव प्रियः॥

ayodhyā nilayānām hi puruṣāṇām mahā yaśāḥ |babhūva guṇa sampannaḥ pūrṇa candraiva priyaḥ ||

स याच्यमानः काकुत्स्थः स्वाभिः प्रकृतिभिस् तदा ।कुर्वाणः पितरम् सत्यम् वनम् एव अन्वपद्यत॥

sa yācyamānaḥ kākutsthaḥ svābhiḥ prakṛtibhis tadā |kurvāṇaḥ pitaram satyam vanam eva anvapadyata ||

अवेक्षमाणः सस्नेहम् चक्षुषा प्रपिबन्न् इव ।उवाच रामः स्नेहेन ताः प्रजाः स्वाः प्रजाइव॥

avekṣamāṇaḥ sasneham cakṣuṣā prapibann iva |uvāca rāmaḥ snehena tāḥ prajāḥ svāḥ prajāiva ||

या प्रीतिर् बहुमानः च मय्य् अयोध्या निवासिनाम् ।मत् प्रिय अर्थम् विशेषेण भरते सा निवेश्यताम्॥

yā prītir bahumānaḥ ca mayy ayodhyā nivāsinām |mat priya artham viśeṣeṇa bharate sā niveśyatām ||

स हि कल्याण चारित्रः कैकेय्या आनन्द वर्धनः ।करिष्यति यथावद् वः प्रियाणि च हितानि च॥

sa hi kalyāṇa cāritraḥ kaikeyyā ānanda vardhanaḥ |kariṣyati yathāvad vaḥ priyāṇi ca hitāni ca ||

ज्ञान वृद्धो वयो बालो मृदुर् वीर्य गुण अन्वितः ।अनुरूपः स वो भर्ता भविष्यति भय अपहः॥

jñāna vṛddho vayo bālo mṛdur vīrya guṇa anvitaḥ |anurūpaḥ sa vo bhartā bhaviṣyati bhaya apahaḥ ||

स हि राज गुणैः युक्तः युव राजः समीक्षितः ।अपि च अपि मया शिष्टैः कार्यम् वो भर्तृ शासनम्॥

sa hi rāja guṇaiḥ yuktaḥ yuva rājaḥ samīkṣitaḥ |api ca api mayā śiṣṭaiḥ kāryam vo bhartṛ śāsanam ||

न च तप्येद् यथा च असौ वन वासम् गते मयि ।महा राजः तथा कार्यो मम प्रिय चिकीर्षया॥

na ca tapyed yathā ca asau vana vāsam gate mayi |mahā rājaḥ tathā kāryo mama priya cikīrṣayā ||

यथा यथा दाशरथिर् धर्मम् एव आस्थितः अभवत् ।तथा तथा प्रकृतयो रामम् पतिम् अकामयन्॥

yathā yathā dāśarathir dharmam eva āsthitaḥ abhavat |tathā tathā prakṛtayo rāmam patim akāmayan ||

बाष्पेण पिहितम् दीनम् रामः सौमित्रिणा सह ।चकर्ष इव गुणैः बद्ध्वा जनम् पुनर् इव आसनम्॥

bāṣpeṇa pihitam dīnam rāmaḥ saumitriṇā saha |cakarṣa iva guṇaiḥ baddhvā janam punar iva āsanam ||

ते द्विजाः त्रिविधम् वृद्धा ज्ञानेन वयसा ओजसा ।वयः प्रकम्प शिरसो दूरात् ऊचुर् इदम् वचः॥

te dvijāḥ trividham vṛddhā jñānena vayasā ojasā |vayaḥ prakampa śiraso dūrāt ūcur idam vacaḥ ||

वहन्तः जवना रामम् भो भो जात्याः तुरम् गमाः ।निवर्तध्वम् न गन्तव्यम् हिता भवत भर्तरि॥

vahantaḥ javanā rāmam bho bho jātyāḥ turam gamāḥ |nivartadhvam na gantavyam hitā bhavata bhartari ||

कर्णवन्ति हि भूतानि विशेषण तुरम्गमाः ।यूयम् तस्मान्निवर्तध्वम् याचनाम् प्रतिवेदिताः॥

karṇavanti hi bhūtāni viśeṣaṇa turamgamāḥ |yūyam tasmānnivartadhvam yācanām prativeditāḥ ||

धर्मतः स विशुद्धात्मा वीरः शुभदृढप्रतह् ।उपवाह्यः तु वो भर्ता न अपवाह्यः पुरात् वनम्॥

dharmataḥ sa viśuddhātmā vīraḥ śubhadṛḍhapratah |upavāhyaḥ tu vo bhartā na apavāhyaḥ purāt vanam ||

एवम् आर्त प्रलापाम्स् तान् वृद्धान् प्रलपतः द्विजान् ।अवेक्ष्य सहसा रामः रथात् अवततार ह॥

evam ārta pralāpāms tān vṛddhān pralapataḥ dvijān |avekṣya sahasā rāmaḥ rathāt avatatāra ha ||

पद्भ्याम् एव जगाम अथ ससीतः सह लक्ष्मणः ।सम्निकृष्ट पद न्यासो रामः वन परायणः॥

padbhyām eva jagāma atha sasītaḥ saha lakṣmaṇaḥ |samnikṛṣṭa pada nyāso rāmaḥ vana parāyaṇaḥ ||

द्विजातीम्स् तु पदातीम्स् तान् रामः चारित्र वत्सलः ।न शशाक घृणा चक्षुः परिमोक्तुम् रथेन सः॥

dvijātīms tu padātīms tān rāmaḥ cāritra vatsalaḥ |na śaśāka ghṛṇā cakṣuḥ parimoktum rathena saḥ ||

गच्चन्तम् एव तम् दृष्ट्वा रामम् सम्भ्रान्त मानसाः ।ऊचुः परम सम्तप्ता रामम् वाक्यम् इदम् द्विजाः॥

gaccantam eva tam dṛṣṭvā rāmam sambhrānta mānasāḥ |ūcuḥ parama samtaptā rāmam vākyam idam dvijāḥ ||

ब्राह्मण्यम् कृत्स्नम् एतत् त्वाम् ब्रह्मण्यम् अनुगच्चति ।द्विज स्कन्ध अधिरूढाः त्वाम् अग्नयो अपि अनुयान्ति अमी॥

brāhmaṇyam kṛtsnam etat tvām brahmaṇyam anugaccati |dvija skandha adhirūḍhāḥ tvām agnayo api anuyānti amī ||

वाजपेय समुत्थानि चत्राणि एतानि पश्य नः ।पृष्ठतः अनुप्रयातानि हम्सान् इव जल अत्यये॥

vājapeya samutthāni catrāṇi etāni paśya naḥ |pṛṣṭhataḥ anuprayātāni hamsān iva jala atyaye ||

अनवाप्त आतपत्रस्य रश्मि सम्तापितस्य ते ।एभिः चायाम् करिष्यामः स्वैः चत्रैः वाजपेयिकैः॥

anavāpta ātapatrasya raśmi samtāpitasya te |ebhiḥ cāyām kariṣyāmaḥ svaiḥ catraiḥ vājapeyikaiḥ ||

या हि नः सततम् बुद्धिर् वेद मन्त्र अनुसारिणी ।त्वत् कृते सा कृता वत्स वन वास अनुसारिणी॥

yā hi naḥ satatam buddhir veda mantra anusāriṇī |tvat kṛte sā kṛtā vatsa vana vāsa anusāriṇī ||

हृदयेष्व् अवतिष्ठन्ते वेदा ये नः परम् धनम् ।वत्स्यन्ति अपि गृहेष्व् एव दाराः चारित्र रक्षिताः॥

hṛdayeṣv avatiṣṭhante vedā ye naḥ param dhanam |vatsyanti api gṛheṣv eva dārāḥ cāritra rakṣitāḥ ||

न पुनर् निश्चयः कार्यः त्वद् गतौ सुकृता मतिः ।त्वयि धर्म व्यपेक्षे तु किम् स्यात् धर्मम् अवेक्षितुम्॥

na punar niścayaḥ kāryaḥ tvad gatau sukṛtā matiḥ |tvayi dharma vyapekṣe tu kim syāt dharmam avekṣitum ||

याचितः नो निवर्तस्व हम्स शुक्ल शिरः रुहैः ।शिरोभिर् निभृत आचार मही पतन पाम्शुलैः॥

yācitaḥ no nivartasva hamsa śukla śiraḥ ruhaiḥ |śirobhir nibhṛta ācāra mahī patana pāmśulaiḥ ||

बहूनाम् वितता यज्ञा द्विजानाम् यैह आगताः ।तेषाम् समाप्तिर् आयत्ता तव वत्स निवर्तने॥

bahūnām vitatā yajñā dvijānām yaiha āgatāḥ |teṣām samāptir āyattā tava vatsa nivartane ||

भक्तिमन्ति हि भूतानि जम्गम अजम्गमानि च ।याचमानेषु तेषु त्वम् भक्तिम् भक्तेषु दर्शय॥

bhaktimanti hi bhūtāni jamgama ajamgamāni ca |yācamāneṣu teṣu tvam bhaktim bhakteṣu darśaya ||

अनुगम्तुम् अशक्ताः त्वाम् मूलैः उद्धिऋत वेगिभिः ।उन्नता वायु वेगेन विक्रोशन्ति इव पादपाः॥

anugamtum aśaktāḥ tvām mūlaiḥ uddhiṛta vegibhiḥ |unnatā vāyu vegena vikrośanti iva pādapāḥ ||

निश्चेष्ट आहार सम्चारा वृक्ष एक स्थान विष्ठिताः ।पक्षिणो अपि प्रयाचन्ते सर्व भूत अनुकम्पिनम्॥

niśceṣṭa āhāra samcārā vṛkṣa eka sthāna viṣṭhitāḥ |pakṣiṇo api prayācante sarva bhūta anukampinam ||

एवम् विक्रोशताम् तेषाम् द्विजातीनाम् निवर्तने ।ददृशे तमसा तत्र वारयन्ति इव राघवम्॥

evam vikrośatām teṣām dvijātīnām nivartane |dadṛśe tamasā tatra vārayanti iva rāghavam ||

ततः सुमन्त्रोऽपि रथाद्विमुच्य ।श्रान्तान्हयान्सम्परिवर्त्य श्रीघ्राम् ।पीतोदकाम्स्तोयपरिप्लुताङ्गा ।नचारयद्वै तमसाविदूरे॥

tataḥ sumantro'pi rathādvimucya |śrāntānhayānsamparivartya śrīghrām |pītodakāmstoyapariplutāṅgā |nacārayadvai tamasāvidūre ||