Kanda.Sarga 2.77

ततः दश अहे अतिगते कृत शौचो नृप आत्मजः ।द्वादशे अहनि सम्प्राप्ते श्राद्ध कर्माणि अकारयत्॥

tataḥ daśa ahe atigate kṛta śauco nṛpa ātmajaḥ |dvādaśe ahani samprāpte śrāddha karmāṇi akārayat ||

ब्राह्मणेभ्यो ददौ रत्नम् धनम् अन्नम् च पुष्कलम् ।वासाम्सि च महार्हाणि रत्नानि विविधानि च॥

brāhmaṇebhyo dadau ratnam dhanam annam ca puṣkalam |vāsāmsi ca mahārhāṇi ratnāni vividhāni ca ||

बास्तिकम् बहु शुक्लम् च गाः च अपि शतशः तथा ।दासी दासम् च यानम् च वेश्मानि सुमहान्ति च॥

bāstikam bahu śuklam ca gāḥ ca api śataśaḥ tathā |dāsī dāsam ca yānam ca veśmāni sumahānti ca ||

ब्राह्मणेभ्यो ददौ पुत्रः राज्ञः तस्य और्ध्वदैहिकम् ।ततः प्रभात समये दिवसे अथ त्रयोदशे॥

brāhmaṇebhyo dadau putraḥ rājñaḥ tasya aurdhvadaihikam |tataḥ prabhāta samaye divase atha trayodaśe ||

विललाप महा बाहुर् भरतः शोक मूर्चितः ।शब्द अपिहित कण्ठः च शोधन अर्थम् उपागतः॥

vilalāpa mahā bāhur bharataḥ śoka mūrcitaḥ |śabda apihita kaṇṭhaḥ ca śodhana artham upāgataḥ ||

चिता मूले पितुर् वाक्यम् इदम् आह सुदुह्खितः ।तात यस्मिन् निषृष्टः अहम् त्वया भ्रातरि राघवे॥

citā mūle pitur vākyam idam āha suduhkhitaḥ |tāta yasmin niṣṛṣṭaḥ aham tvayā bhrātari rāghave ||

तस्मिन् वनम् प्रव्रजिते शून्ये त्यक्तः अस्म्य् अहम् त्वया ।यथा गतिर् अनाथायाः पुत्रः प्रव्राजितः वनम्॥

tasmin vanam pravrajite śūnye tyaktaḥ asmy aham tvayā |yathā gatir anāthāyāḥ putraḥ pravrājitaḥ vanam ||

ताम् अम्बाम् तात कौसल्याम् त्यक्त्वा त्वम् क्व गतः नृप ।दृष्ट्वा भस्म अरुणम् तच् च दग्ध अस्थि स्थान मण्डलम्॥

tām ambām tāta kausalyām tyaktvā tvam kva gataḥ nṛpa |dṛṣṭvā bhasma aruṇam tac ca dagdha asthi sthāna maṇḍalam ||

पितुः शरीर निर्वाणम् निष्टनन् विषसाद ह ।स तु दृष्ट्वा रुदन् दीनः पपात धरणी तले॥

pituḥ śarīra nirvāṇam niṣṭanan viṣasāda ha |sa tu dṛṣṭvā rudan dīnaḥ papāta dharaṇī tale ||

उत्थाप्यमानः शक्रस्य यन्त्र ध्वजैव च्युतः ।अभिपेतुस् ततः सर्वे तस्य अमात्याः शुचि व्रतम्॥

utthāpyamānaḥ śakrasya yantra dhvajaiva cyutaḥ |abhipetus tataḥ sarve tasya amātyāḥ śuci vratam ||

अन्त काले निपतितम् ययातिम् ऋषयो यथा ।शत्रुघ्नः च अपि भरतम् दृष्ट्वा शोक परिप्लुतम्॥

anta kāle nipatitam yayātim ṛṣayo yathā |śatrughnaḥ ca api bharatam dṛṣṭvā śoka pariplutam ||

विसम्ज्ञो न्यपतत् भूमौ भूमि पालम् अनुस्मरन् ।उन्मत्तैव निश्चेता विललाप सुदुह्खितः॥

visamjño nyapatat bhūmau bhūmi pālam anusmaran |unmattaiva niścetā vilalāpa suduhkhitaḥ ||

स्मृत्वा पितुर् गुण अन्गानि तनि तानि तदा तदा ।मन्थरा प्रभवः तीव्रः कैकेयी ग्राह सम्कुलः॥

smṛtvā pitur guṇa angāni tani tāni tadā tadā |mantharā prabhavaḥ tīvraḥ kaikeyī grāha samkulaḥ ||

वर दानमयो अक्षोभ्यो अमज्जयत् शोक सागरः ।सुकुमारम् च बालम् च सततम् लालितम् त्वया॥

vara dānamayo akṣobhyo amajjayat śoka sāgaraḥ |sukumāram ca bālam ca satatam lālitam tvayā ||

क्व तात भरतम् हित्वा विलपन्तम् गतः भवान् ।ननु भोज्येषु पानेषु वस्त्रेष्व् आभरणेषु च॥

kva tāta bharatam hitvā vilapantam gataḥ bhavān |nanu bhojyeṣu pāneṣu vastreṣv ābharaṇeṣu ca ||

प्रवारयसि नः सर्वाम्स् तन् नः को अद्य करिष्यति ।अवदारण काले तु पृथिवी न अवदीर्यते॥

pravārayasi naḥ sarvāms tan naḥ ko adya kariṣyati |avadāraṇa kāle tu pṛthivī na avadīryate ||

विहीना या त्वया राज्ञा धर्मज्ञेन महात्मना ।पितरि स्वर्गम् आपन्ने रामे च अरण्यम् आश्रिते॥

vihīnā yā tvayā rājñā dharmajñena mahātmanā |pitari svargam āpanne rāme ca araṇyam āśrite ||

किम् मे जीवित सामर्थ्यम् प्रवेक्ष्यामि हुत अशनम् ।हीनो भ्रात्रा च पित्रा च शून्याम् इक्ष्वाकु पालिताम्॥

kim me jīvita sāmarthyam pravekṣyāmi huta aśanam |hīno bhrātrā ca pitrā ca śūnyām ikṣvāku pālitām ||

अयोध्याम् न प्रवेक्ष्यामि प्रवेक्ष्यामि तपो वनम् ।तयोः विलपितम् श्रुत्वा व्यसनम् च अन्ववेक्ष्य तत्॥

ayodhyām na pravekṣyāmi pravekṣyāmi tapo vanam |tayoḥ vilapitam śrutvā vyasanam ca anvavekṣya tat ||

भृशम् आर्ततरा भूयः सर्वएव अनुगामिनः ।ततः विषण्णौ श्रान्तौ च शत्रुघ्न भरताव् उभौ॥

bhṛśam ārtatarā bhūyaḥ sarvaeva anugāminaḥ |tataḥ viṣaṇṇau śrāntau ca śatrughna bharatāv ubhau ||

धरण्याम् सम्व्यचेष्टेताम् भग्न शृन्गाव् इव ऋषभौ ।ततः प्रकृतिमान् वैद्यः पितुर् एषाम् पुरोहितः॥

dharaṇyām samvyaceṣṭetām bhagna śṛngāv iva ṛṣabhau |tataḥ prakṛtimān vaidyaḥ pitur eṣām purohitaḥ ||

वसिष्ठो भरतम् वाक्यम् उत्थाप्य तम् उवाच ह ।त्रयोदशोऽयम् दिवसः पितुर्वृत्तस्य ते विभो॥

vasiṣṭho bharatam vākyam utthāpya tam uvāca ha |trayodaśo'yam divasaḥ piturvṛttasya te vibho ||

सावशेषास्थिनिचये किमिह त्वम् विलम्बसे ।त्रीणि द्वन्द्वानि भूतेषु प्रवृत्तानि अविशेषतः॥

sāvaśeṣāsthinicaye kimiha tvam vilambase |trīṇi dvandvāni bhūteṣu pravṛttāni aviśeṣataḥ ||

तेषु च अपरिहार्येषु न एवम् भवितुम् अर्हति ।सुमन्त्रः च अपि शत्रुघ्नम् उत्थाप्य अभिप्रसाद्य च॥

teṣu ca aparihāryeṣu na evam bhavitum arhati |sumantraḥ ca api śatrughnam utthāpya abhiprasādya ca ||

श्रावयाम् आस तत्त्वज्ञः सर्व भूत भव अभवौ ।उत्थितौ तौ नर व्याघ्रौ प्रकाशेते यशस्विनौ॥

śrāvayām āsa tattvajñaḥ sarva bhūta bhava abhavau |utthitau tau nara vyāghrau prakāśete yaśasvinau ||

वर्ष आतप परिक्लिन्नौ पृथग् इन्द्र ध्वजाव् इव ।अश्रूणि परिमृद्नन्तौ रक्त अक्षौ दीन भाषिणौ॥

varṣa ātapa pariklinnau pṛthag indra dhvajāv iva |aśrūṇi parimṛdnantau rakta akṣau dīna bhāṣiṇau ||

अमात्याः त्वरयन्ति स्म तनयौ च अपराः क्रियाः ।

amātyāḥ tvarayanti sma tanayau ca aparāḥ kriyāḥ |