Kanda.Sarga 2.76

तम् एवम् शोक सम्तप्तम् भरतम् केकयी सुतम् ।उवाच वदताम् श्रेष्ठो वसिष्ठः श्रेष्ठ वाग् ऋषिः॥

tam evam śoka samtaptam bharatam kekayī sutam |uvāca vadatām śreṣṭho vasiṣṭhaḥ śreṣṭha vāg ṛṣiḥ ||

अलम् शोकेन भद्रम् ते राज पुत्र महा यशः ।प्राप्त कालम् नर पतेः कुरु सम्यानम् उत्तरम्॥

alam śokena bhadram te rāja putra mahā yaśaḥ |prāpta kālam nara pateḥ kuru samyānam uttaram ||

वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा भरतः धारणाम् गतः ।प्रेत कार्याणि सर्वाणि कारयाम् आस धर्मवित्॥

vasiṣṭhasya vacaḥ śrutvā bharataḥ dhāraṇām gataḥ |preta kāryāṇi sarvāṇi kārayām āsa dharmavit ||

उद्धृतम् तैल सम्क्लेदात् स तु भूमौ निवेशितम् ।आपीत वर्ण वदनम् प्रसुप्तम् इव भूमिपम्॥

uddhṛtam taila samkledāt sa tu bhūmau niveśitam |āpīta varṇa vadanam prasuptam iva bhūmipam ||

सम्वेश्य शयने च अग्र्ये नाना रत्न परिष्कृते ।ततः दशरथम् पुत्रः विललाप सुदुह्खितः॥

samveśya śayane ca agrye nānā ratna pariṣkṛte |tataḥ daśaratham putraḥ vilalāpa suduhkhitaḥ ||

किम् ते व्यवसितम् राजन् प्रोषिते मय्य् अनागते ।विवास्य रामम् धर्मज्ञम् लक्ष्मणम् च महा बलम्॥

kim te vyavasitam rājan proṣite mayy anāgate |vivāsya rāmam dharmajñam lakṣmaṇam ca mahā balam ||

क्व यास्यसि महा राज हित्वा इमम् दुह्खितम् जनम् ।हीनम् पुरुष सिम्हेन रामेण अक्लिष्ट कर्मणा॥

kva yāsyasi mahā rāja hitvā imam duhkhitam janam |hīnam puruṣa simhena rāmeṇa akliṣṭa karmaṇā ||

योग क्षेमम् तु ते राजन् को अस्मिन् कल्पयिता पुरे ।त्वयि प्रयाते स्वः तात रामे च वनम् आश्रिते॥

yoga kṣemam tu te rājan ko asmin kalpayitā pure |tvayi prayāte svaḥ tāta rāme ca vanam āśrite ||

विधवा पृथिवी राजम्स् त्वया हीना न राजते ।हीन चन्द्रा इव रजनी नगरी प्रतिभाति माम्॥

vidhavā pṛthivī rājams tvayā hīnā na rājate |hīna candrā iva rajanī nagarī pratibhāti mām ||

एवम् विलपमानम् तम् भरतम् दीन मानसम् ।अब्रवीद् वचनम् भूयो वसिष्ठः तु महान् ऋषिः॥

evam vilapamānam tam bharatam dīna mānasam |abravīd vacanam bhūyo vasiṣṭhaḥ tu mahān ṛṣiḥ ||

प्रेत कार्याणि यानि अस्य कर्तव्यानि विशाम्पतेः ।तानि अव्यग्रम् महा बाहो क्रियताम् अविचारितम्॥

preta kāryāṇi yāni asya kartavyāni viśāmpateḥ |tāni avyagram mahā bāho kriyatām avicāritam ||

तथा इति भरतः वाक्यम् वसिष्ठस्य अभिपूज्य तत् ।ऋत्विक् पुरोहित आचार्याम्स् त्वरयाम् आस सर्वशः॥

tathā iti bharataḥ vākyam vasiṣṭhasya abhipūjya tat |ṛtvik purohita ācāryāms tvarayām āsa sarvaśaḥ ||

ये तु अग्रतः नर इन्द्रस्याग्नि अगारात् बहिष् कृताः ।ऋत्विग्भिर् याजकैः चैव ते ह्रियन्ते यथा विधि॥

ye tu agrataḥ nara indrasyāgni agārāt bahiṣ kṛtāḥ |ṛtvigbhir yājakaiḥ caiva te hriyante yathā vidhi ||

शिबिलायाम् अथ आरोप्य राजानम् गत चेतनम् ।बाष्प कण्ठा विमनसः तम् ऊहुः परिचारकाः॥

śibilāyām atha āropya rājānam gata cetanam |bāṣpa kaṇṭhā vimanasaḥ tam ūhuḥ paricārakāḥ ||

हिरण्यम् च सुवर्णम् च वासाम्सि विविधानि च ।प्रकिरन्तः जना मार्गम् नृपतेर् अग्रतः ययुः॥

hiraṇyam ca suvarṇam ca vāsāmsi vividhāni ca |prakirantaḥ janā mārgam nṛpater agrataḥ yayuḥ ||

चन्दन अगुरु निर्यासान् सरलम् पद्मकम् तथा ।देव दारूणि च आहृत्य चिताम् चक्रुस् तथा अपरे॥

candana aguru niryāsān saralam padmakam tathā |deva dārūṇi ca āhṛtya citām cakrus tathā apare ||

गन्धान् उच्च अवचामः च अन्याम्स् तत्र दत्त्वा अथ भूमिपम् ।ततः सम्वेशयाम् आसुः चिता मध्ये तम् ऋत्विजः॥

gandhān ucca avacāmaḥ ca anyāms tatra dattvā atha bhūmipam |tataḥ samveśayām āsuḥ citā madhye tam ṛtvijaḥ ||

तथा हुत अशनम् हुत्वा जेपुस् तस्य तदा ऋत्विजः ।जगुः च ते यथा शास्त्रम् तत्र सामानि सामगाः॥

tathā huta aśanam hutvā jepus tasya tadā ṛtvijaḥ |jaguḥ ca te yathā śāstram tatra sāmāni sāmagāḥ ||

शिबिकाभिः च यानैः च यथा अर्हम् तस्य योषितः ।नगरान् निर्ययुस् तत्र वृद्धैः परिवृताः तदा॥

śibikābhiḥ ca yānaiḥ ca yathā arham tasya yoṣitaḥ |nagarān niryayus tatra vṛddhaiḥ parivṛtāḥ tadā ||

प्रसव्यम् च अपि तम् चक्रुर् ऋत्विजो अग्नि चितम् नृपम् ।स्त्रियः च शोक सम्तप्ताः कौसल्या प्रमुखाः तदा॥

prasavyam ca api tam cakrur ṛtvijo agni citam nṛpam |striyaḥ ca śoka samtaptāḥ kausalyā pramukhāḥ tadā ||

क्रौन्चीनाम् इव नारीणाम् निनादः तत्र शुश्रुवे ।आर्तानाम् करुणम् काले क्रोशन्तीनाम् सहस्रशः॥

krauncīnām iva nārīṇām ninādaḥ tatra śuśruve |ārtānām karuṇam kāle krośantīnām sahasraśaḥ ||

ततः रुदन्त्यो विवशा विलप्य च पुनः पुनः ।यानेभ्यः सरयू तीरम् अवतेरुर् वर अन्गनाः॥

tataḥ rudantyo vivaśā vilapya ca punaḥ punaḥ |yānebhyaḥ sarayū tīram avaterur vara anganāḥ ||

कृत उदकम् ते भरतेन सार्धम् ।नृप अन्गना मन्त्रि पुरोहिताः च ।पुरम् प्रविश्य अश्रु परीत नेत्रा ।भूमौ दश अहम् व्यनयन्त दुह्खम्॥

kṛta udakam te bharatena sārdham |nṛpa anganā mantri purohitāḥ ca |puram praviśya aśru parīta netrā |bhūmau daśa aham vyanayanta duhkham ||