Kanda.Sarga 2.87

गुहस्य वचनम् श्रुत्वा भरतो भृशम् अप्रियम् ।ध्यानम् जगाम तत्र एव यत्र तत् श्रुतम् अप्रियम्॥

guhasya vacanam śrutvā bharato bhṛśam apriyam |dhyānam jagāma tatra eva yatra tat śrutam apriyam ||

सुकुमारो महा सत्त्वः सिम्ह स्कन्धो महा भुजः ।पुण्डरीक विशाल अक्षः तरुणः प्रिय दर्शनः॥

sukumāro mahā sattvaḥ simha skandho mahā bhujaḥ |puṇḍarīka viśāla akṣaḥ taruṇaḥ priya darśanaḥ ||

प्रत्याश्वस्य मुहूर्तम् तु कालम् परम दुर्मनाः ।पपात सहसा तोत्रैर् हृदि विद्ध इव द्विपः॥

pratyāśvasya muhūrtam tu kālam parama durmanāḥ |papāta sahasā totrair hṛdi viddha iva dvipaḥ ||

भरतम् मुर्च्Cइतम् द्रुष्ट्वा विवर्णवदनो गुहः ।बभूव व्यथितस्तत्र भूमिकम्पे यथा द्रुमः॥

bharatam murcCitam druṣṭvā vivarṇavadano guhaḥ |babhūva vyathitastatra bhūmikampe yathā drumaḥ ||

तद् अवस्थम् तु भरतम् शत्रुघ्नो अनन्तर स्थितः ।परिष्वज्य रुरोद उच्चैर् विसम्ज्नः शोक कर्शितः॥

tad avastham tu bharatam śatrughno anantara sthitaḥ |pariṣvajya ruroda uccair visamjnaḥ śoka karśitaḥ ||

ततः सर्वाः समापेतुर् मातरो भरतस्य ताः ।उपवास कृशा दीना भर्तृ व्यसन कर्शिताः॥

tataḥ sarvāḥ samāpetur mātaro bharatasya tāḥ |upavāsa kṛśā dīnā bhartṛ vyasana karśitāḥ ||

ताः च तम् पतितम् भूमौ रुदन्त्यः पर्यवारयन् ।कौसल्या तु अनुसृत्य एनम् दुर्मनाः परिषस्वजे॥

tāḥ ca tam patitam bhūmau rudantyaḥ paryavārayan |kausalyā tu anusṛtya enam durmanāḥ pariṣasvaje ||

वत्सला स्वम् यथा वत्सम् उपगूह्य तपस्विनी ।परिपप्रग्च्Cअ भरतम् रुदन्ती शोक लालसा॥

vatsalā svam yathā vatsam upagūhya tapasvinī |paripapragcCa bharatam rudantī śoka lālasā ||

पुत्र व्याधिर् न ते कच्चित् शरीरम् परिबाधते ।अद्य राज कुलस्य अस्य त्वद् अधीनम् हि जीवितम्॥

putra vyādhir na te kaccit śarīram paribādhate |adya rāja kulasya asya tvad adhīnam hi jīvitam ||

त्वाम् दृष्ट्वा पुत्र जीवामि रामे सभ्रातृके गते ।वृत्ते दशरथे राज्नि नाथ एकः त्वम् अद्य नः॥

tvām dṛṣṭvā putra jīvāmi rāme sabhrātṛke gate |vṛtte daśarathe rājni nātha ekaḥ tvam adya naḥ ||

कच्चिन् न लक्ष्मणे पुत्र श्रुतम् ते किम्चिद् अप्रियम् ।पुत्र वा ह्य् एकपुत्रायाः सह भार्ये वनम् गते॥

kaccin na lakṣmaṇe putra śrutam te kimcid apriyam |putra vā hy ekaputrāyāḥ saha bhārye vanam gate ||

स मुहूर्तम् समाश्वस्य रुदन्न् एव महा यशाः ।कौसल्याम् परिसान्त्व्य इदम् गुहम् वचनम् अब्रवीत्॥

sa muhūrtam samāśvasya rudann eva mahā yaśāḥ |kausalyām parisāntvya idam guham vacanam abravīt ||

भ्राता मे क्व अवसद् रात्रिम् क्व सीता क्व च लक्ष्मणः ।अस्वपत् शयने कस्मिन् किम् भुक्त्वा गुह शम्स मे॥

bhrātā me kva avasad rātrim kva sītā kva ca lakṣmaṇaḥ |asvapat śayane kasmin kim bhuktvā guha śamsa me ||

सो अब्रवीद् भरतम् पृष्टो निषाद अधिपतिर् गुहः ।यद् विधम् प्रतिपेदे च रामे प्रिय हिते अतिथौ॥

so abravīd bharatam pṛṣṭo niṣāda adhipatir guhaḥ |yad vidham pratipede ca rāme priya hite atithau ||

अन्नम् उच्च अवचम् भक्ष्याः फलानि विविधानि च ।रामाय अभ्यवहार अर्थम् बहु च उपहृतम् मया॥

annam ucca avacam bhakṣyāḥ phalāni vividhāni ca |rāmāya abhyavahāra artham bahu ca upahṛtam mayā ||

तत् सर्वम् प्रत्यनुज्नासीद् रामः सत्य पराक्रमः ।न हि तत् प्रत्यगृह्णात् स क्षत्र धर्मम् अनुस्मरन्॥

tat sarvam pratyanujnāsīd rāmaḥ satya parākramaḥ |na hi tat pratyagṛhṇāt sa kṣatra dharmam anusmaran ||

न ह्य् अस्माभिः प्रतिग्राह्यम् सखे देयम् तु सर्वदा ।इति तेन वयम् राजन्न् अनुनीता महात्मना॥

na hy asmābhiḥ pratigrāhyam sakhe deyam tu sarvadā |iti tena vayam rājann anunītā mahātmanā ||

लक्ष्मणेन समानीतम् पीत्वा वारि महा यशाः ।औपवास्यम् तदा अकार्षीद् राघवः सह सीतया॥

lakṣmaṇena samānītam pītvā vāri mahā yaśāḥ |aupavāsyam tadā akārṣīd rāghavaḥ saha sītayā ||

ततः तु जल शेषेण लक्ष्मणो अप्य् अकरोत् तदा ।वाग् यताः ते त्रयः सम्ध्याम् उपासत समाहिताः॥

tataḥ tu jala śeṣeṇa lakṣmaṇo apy akarot tadā |vāg yatāḥ te trayaḥ samdhyām upāsata samāhitāḥ ||

सौमित्रिः तु ततः पश्चाद् अकरोत् स्वास्तरम् शुभम् ।स्वयम् आनीय बर्हीम्षि क्षिप्रम् राघव कारणात्॥

saumitriḥ tu tataḥ paścād akarot svāstaram śubham |svayam ānīya barhīmṣi kṣipram rāghava kāraṇāt ||

तस्मिन् समाविशद् रामः स्वास्तरे सह सीतया ।प्रक्षाल्य च तयोः पादाउ अपचक्राम लक्ष्मणः॥

tasmin samāviśad rāmaḥ svāstare saha sītayā |prakṣālya ca tayoḥ pādāu apacakrāma lakṣmaṇaḥ ||

एतत् तद् इन्गुदी मूलम् इदम् एव च तत् तृणम् ।यस्मिन् रामः च सीता च रात्रिम् ताम् शयिताउ उभौ॥

etat tad ingudī mūlam idam eva ca tat tṛṇam |yasmin rāmaḥ ca sītā ca rātrim tām śayitāu ubhau ||

नियम्य पृष्ठे तु तल अन्गुलित्रवान् ।शरैः सुपूर्णाउ इषुधी परम् तपः ।महद् धनुः सज्यम् उपोह्य लक्ष्मणो ।निशाम् अतिष्ठत् परितो अस्य केवलम्॥

niyamya pṛṣṭhe tu tala angulitravān |śaraiḥ supūrṇāu iṣudhī param tapaḥ |mahad dhanuḥ sajyam upohya lakṣmaṇo |niśām atiṣṭhat parito asya kevalam ||

ततः तु अहम् च उत्तम बाण चापधृक् ।स्थितो अभवम् तत्र स यत्र लक्ष्मणः ।अतन्द्रिभिर् ज्नातिभिर् आत्त कार्मुकैर् ।महा इन्द्र कल्पम् परिपालयमः तदा॥

tataḥ tu aham ca uttama bāṇa cāpadhṛk |sthito abhavam tatra sa yatra lakṣmaṇaḥ |atandribhir jnātibhir ātta kārmukair |mahā indra kalpam paripālayamaḥ tadā ||