Kanda.Sarga 3.40

मारीचस्य तु तत् वाक्यम् क्षमम् युक्तम् च रावणः ।उक्तो न प्रतिजग्राह मर्तु काम इव औषधम्॥

mārīcasya tu tat vākyam kṣamam yuktam ca rāvaṇaḥ |ukto na pratijagrāha martu kāma iva auṣadham ||

तम् पथ्य हित वक्तारम् मारीचम् राक्षसाधिपः ।अब्रवीत् परुषम् वाक्यम् अयुक्तम् काल चोदितः॥

tam pathya hita vaktāram mārīcam rākṣasādhipaḥ |abravīt paruṣam vākyam ayuktam kāla coditaḥ ||

यत् किल एतत् अयुक्तार्थम् मारीच मयि कथ्यते ।वाक्यम् निष्फलम् अत्यर्थम् बीजम् उप्तम् इव ऊषरे॥

yat kila etat ayuktārtham mārīca mayi kathyate |vākyam niṣphalam atyartham bījam uptam iva ūṣare ||

त्वत् वाक्यैः न तु माम् शक्यम् - भेतुम् - भेत्तुम् रामस्य संयुगे ।पाप शीलस्य मूर्खस्य मानुषस्य विशेषतः॥

tvat vākyaiḥ na tu mām śakyam - bhetum - bhettum rāmasya saṃyuge |pāpa śīlasya mūrkhasya mānuṣasya viśeṣataḥ ||

यः त्यक्त्वा सुहृदो राज्यम् मातरम् पितरम् तथा ।स्त्री वाक्यम् प्राकृतम् श्रुत्वा वनम् एक पदे गतः॥

yaḥ tyaktvā suhṛdo rājyam mātaram pitaram tathā |strī vākyam prākṛtam śrutvā vanam eka pade gataḥ ||

अवश्यम् तु मया तस्य संयुगे खर घातिनः ।प्राणैः प्रियतरा सीता हर्तव्या तव संनिधौ॥

avaśyam tu mayā tasya saṃyuge khara ghātinaḥ |prāṇaiḥ priyatarā sītā hartavyā tava saṃnidhau ||

एवम् मे निश्चिता बुद्धिः हृदि मारीच विद्यते ।न व्यावर्तयितुम् शक्या स इन्द्रैः अपि सुर असुरैः॥

evam me niścitā buddhiḥ hṛdi mārīca vidyate |na vyāvartayitum śakyā sa indraiḥ api sura asuraiḥ ||

दोषम् गुणम् वा संपृष्टः त्वम् एवम् वक्तुम् अर्हसि ।अपायम् वा अपि उपायम् वा कार्यस्य अस्य विनिश्चये॥

doṣam guṇam vā saṃpṛṣṭaḥ tvam evam vaktum arhasi |apāyam vā api upāyam vā kāryasya asya viniścaye ||

संपृष्टेन तु वक्तव्यम् सचिवेन विपश्चिता ।उद्यत अंजलिना राज्ञे य इच्छेत् भूतिम् आत्मनः॥

saṃpṛṣṭena tu vaktavyam sacivena vipaścitā |udyata aṃjalinā rājñe ya icchet bhūtim ātmanaḥ ||

वाक्यम् अप्रतिकूलम् तु मृदु पूर्वम् शुभम् हितम् ।उपचारेण युक्तम् च वक्तव्यो वसुधा अधिपः॥

vākyam apratikūlam tu mṛdu pūrvam śubham hitam |upacāreṇa yuktam ca vaktavyo vasudhā adhipaḥ ||

स अवमर्दम् तु यत् वाक्यम् अथवा मारीच हितम् उच्यते ।न अभिनंदति तत् राजा मानार्थी मान वर्जितम्॥

sa avamardam tu yat vākyam athavā mārīca hitam ucyate |na abhinaṃdati tat rājā mānārthī māna varjitam ||

पंच रूपाणि राजानो धारयन्ति अमित ओजसः ।अग्नेः इन्द्रस्य सोमस्य यमस्य वरुणस्य च॥

paṃca rūpāṇi rājāno dhārayanti amita ojasaḥ |agneḥ indrasya somasya yamasya varuṇasya ca ||

औष्ण्यम् तथा विक्रमम् च सौम्यम् दण्डम् प्रसन्नताम् ।धारयन्ति महाताम्नो राजानः क्षणदाचर॥

auṣṇyam tathā vikramam ca saumyam daṇḍam prasannatām |dhārayanti mahātāmno rājānaḥ kṣaṇadācara ||

तस्मात् सर्वासु अवस्थासु मान्याः पूज्याः च पार्थिवाः ।त्वम् तु धर्मम् अविज्ञाय केवलम् मोहम् आश्रितः॥

tasmāt sarvāsu avasthāsu mānyāḥ pūjyāḥ ca pārthivāḥ |tvam tu dharmam avijñāya kevalam moham āśritaḥ ||

अभ्यागतम् माम् दौरात्म्यात् परुषम् वदसि ईदृशम् ।गुण दोषौ न पृच्छामि क्षमम् च आत्मनि राक्षस॥

abhyāgatam mām daurātmyāt paruṣam vadasi īdṛśam |guṇa doṣau na pṛcchāmi kṣamam ca ātmani rākṣasa ||

मया उक्तम् अपि च एतावत् त्वाम् प्रति अमितविक्रम ।अस्मिन् तु स भवान् कृत्ये साहाय्यम् कर्तुम् अर्हसि॥

mayā uktam api ca etāvat tvām prati amitavikrama |asmin tu sa bhavān kṛtye sāhāyyam kartum arhasi ||

श्रुणु तत् कर्म साहाय्ये यत् कार्यम् वचनात् मम ।सौवर्णः त्वम् मृगो भूत्वा चित्रो रजत बिन्दुभिः॥

śruṇu tat karma sāhāyye yat kāryam vacanāt mama |sauvarṇaḥ tvam mṛgo bhūtvā citro rajata bindubhiḥ ||

आश्रमे तस्य रामस्य सीतायाः प्रमुखे चर ।प्रलोभयित्वा वैदेहीम् यथा इष्टम् गन्तुम् अर्हसि॥

āśrame tasya rāmasya sītāyāḥ pramukhe cara |pralobhayitvā vaidehīm yathā iṣṭam gantum arhasi ||

त्वाम् हि माया मयम् दृष्ट्वा कांचनम् जात विस्मया ।आनय एनम् इति क्षिप्रम् रामम् वक्ष्यति मैथिली॥

tvām hi māyā mayam dṛṣṭvā kāṃcanam jāta vismayā |ānaya enam iti kṣipram rāmam vakṣyati maithilī ||

अपक्रान्ते च काकुत्स्थे दूरम् च यात्वा अपि उदाहर ।हा सीते लक्ष्मणे इति एवम् राम वाक्य अनुरूपकम्॥

apakrānte ca kākutsthe dūram ca yātvā api udāhara |hā sīte lakṣmaṇe iti evam rāma vākya anurūpakam ||

तत् श्रुत्वा राम पदवीम् सीताया च प्रचोदितः ।अनुगच्छति संभ्रांतम् सौमित्रिः अपि सौहृदात्॥

tat śrutvā rāma padavīm sītāyā ca pracoditaḥ |anugacchati saṃbhrāṃtam saumitriḥ api sauhṛdāt ||

अपक्रान्ते च काकुत्स्थे लक्ष्मण च यथा सुखम् ।आहरिष्यामि वैदेहीम् सहस्राक्षः शचीम् इव॥

apakrānte ca kākutsthe lakṣmaṇa ca yathā sukham |āhariṣyāmi vaidehīm sahasrākṣaḥ śacīm iva ||

एवम् कृत्वा तु इदम् कार्यम् यथा इष्टम् गच्छ राक्षस ।राज्यस्य अर्धम् प्रदास्यामि मारीच तव सुव्रत॥

evam kṛtvā tu idam kāryam yathā iṣṭam gaccha rākṣasa |rājyasya ardham pradāsyāmi mārīca tava suvrata ||

गच्छ सौम्य शिवम् मार्गम् कार्यस्य अस्य विवृद्धये ।अहम् तु अनुगमिष्यामि स रथो दण्डका वनम्॥

gaccha saumya śivam mārgam kāryasya asya vivṛddhaye |aham tu anugamiṣyāmi sa ratho daṇḍakā vanam ||

प्राप्य सीताम् अयुद्धेन वंचयित्वा तु राघवम् ।लंकाम् प्रति गमिष्यामि कृत कार्यः सह त्वया॥

prāpya sītām ayuddhena vaṃcayitvā tu rāghavam |laṃkām prati gamiṣyāmi kṛta kāryaḥ saha tvayā ||

नो चेत् करोषि मारीच हन्मि त्वाम् अहम् अद्य वै ।एतत् कार्यम् अवश्यम् मे बलाद् अपि करिष्यसि ।राज्ञो हि प्रतिकूलस्थो न जातु सुखम् एधते॥

no cet karoṣi mārīca hanmi tvām aham adya vai |etat kāryam avaśyam me balād api kariṣyasi |rājño hi pratikūlastho na jātu sukham edhate ||

आसाद्या तम् जीवित सम्शयः तेमृत्युर् ध्रुवो हि अद्य मया विरुध्यतः ।एतत् यथावत् परिगृह्य बुद्ध्यायत् अत्र पथ्यम् कुरु तत् तथा त्वम्॥

āsādyā tam jīvita samśayaḥ temṛtyur dhruvo hi adya mayā virudhyataḥ |etat yathāvat parigṛhya buddhyāyat atra pathyam kuru tat tathā tvam ||