Kanda.Sarga 3.44
Valmiki Ramayana · 27 verses
- 3.44.1
तथा तु तम् समादिश्य भ्रातरम् रघुनंदनः ।बबन्ध असिम् महातेजा जांबूनदमयः त्सरुम्॥
tathā tu tam samādiśya bhrātaram raghunaṃdanaḥ |babandha asim mahātejā jāṃbūnadamayaḥ tsarum ||
- 3.44.2
ततः त्रि विनतम् चापम् आदाय आत्म विभूषणम् ।आबध्य च कलापौ द्वौ जगाम उदग्र विक्रमः॥
tataḥ tri vinatam cāpam ādāya ātma vibhūṣaṇam |ābadhya ca kalāpau dvau jagāma udagra vikramaḥ ||
- 3.44.3
तम् वंचयानो राजेन्द्रम् आपतन्तम् निरीक्ष्य वै ।बभूव अंतर्हितः त्रासात् पुनः संदर्शने अभवत्॥
tam vaṃcayāno rājendram āpatantam nirīkṣya vai |babhūva aṃtarhitaḥ trāsāt punaḥ saṃdarśane abhavat ||
- 3.44.4
बद्ध असिः धनुः आदाय प्रदुद्राव यतो मृगः ।तम् स्म पश्यति रूपेण द्योतमानम् इव अग्रतः॥
baddha asiḥ dhanuḥ ādāya pradudrāva yato mṛgaḥ |tam sma paśyati rūpeṇa dyotamānam iva agrataḥ ||
- 3.44.5
अवेक्ष्य अवेक्ष्य धावन्तम् धनुष् पाणिः महावने ।अतिवृत्तम् इषोः पातात् लोभयानम् कदाचन॥
avekṣya avekṣya dhāvantam dhanuṣ pāṇiḥ mahāvane |ativṛttam iṣoḥ pātāt lobhayānam kadācana ||
- 3.44.6
शंकितम् तु समुद् भ्रान्तम् उत्पतन्तम् इव अंबरे ।दृअश्यमानम् अदृश्यम् च वन उद्देशेषु केषुचित्॥
śaṃkitam tu samud bhrāntam utpatantam iva aṃbare |dṛaśyamānam adṛśyam ca vana uddeśeṣu keṣucit ||
- 3.44.7
चिन्न अभ्रैः इव संवीतम् शारदम् चन्द्र मण्डलम् ।मुहूर्तात् एव ददृशे मुहुर् दूरात् प्रकाशते॥
cinna abhraiḥ iva saṃvītam śāradam candra maṇḍalam |muhūrtāt eva dadṛśe muhur dūrāt prakāśate ||
- 3.44.8
दर्शन अदर्शनेन एव सः अपाकर्षत राघवम् ।सुदूरम् आश्रमस्य अस्य मारिचो मृगताम् गतः॥
darśana adarśanena eva saḥ apākarṣata rāghavam |sudūram āśramasya asya mārico mṛgatām gataḥ ||
- 3.44.9
आसीत् क्रुद्धः तु काकुत्स्थो विवशः तेन मोहितः ।अथ अवतस्थे सुश्रान्तः च्छायाम् आश्रित्य शाद्वले॥
āsīt kruddhaḥ tu kākutstho vivaśaḥ tena mohitaḥ |atha avatasthe suśrāntaḥ cchāyām āśritya śādvale ||
- 3.44.10
स तम् उन्मादयामास मृगरूपो निशाचर ।मृगैः परिवृतो अथ वन्यैः अदूरात् प्रत्यदृश्यत॥
sa tam unmādayāmāsa mṛgarūpo niśācara |mṛgaiḥ parivṛto atha vanyaiḥ adūrāt pratyadṛśyata ||
- 3.44.11
ग्रहीतु कामम् दृष्ट्वा तम् पुनः एव अभ्यधावत ।तत् क्षणात् एव संत्रासात् पुनर् अंतर्हितो अभवत्॥
grahītu kāmam dṛṣṭvā tam punaḥ eva abhyadhāvata |tat kṣaṇāt eva saṃtrāsāt punar aṃtarhito abhavat ||
- 3.44.12
पुनर् एव ततो दूरात् वृक्ष खण्डात् विनिःसृतः ।दृष्ट्वा रामो महातेजाः तम् हन्तुम् कृत निश्चयः॥
punar eva tato dūrāt vṛkṣa khaṇḍāt viniḥsṛtaḥ |dṛṣṭvā rāmo mahātejāḥ tam hantum kṛta niścayaḥ ||
- 3.44.13
भूयः तु शरम् उद्धृत्य कुपितः तत्र राघवः ।सूर्य रश्मि प्रतीकाशम् ज्वलंतम् अरि मर्दनम्॥
bhūyaḥ tu śaram uddhṛtya kupitaḥ tatra rāghavaḥ |sūrya raśmi pratīkāśam jvalaṃtam ari mardanam ||
- 3.44.14
संधाय सुदृढे चापे विकृष्य बलवत् बली ।तम् एव मृगम् उद्दिश्य श्वसंतम् इव पन्नगम्॥
saṃdhāya sudṛḍhe cāpe vikṛṣya balavat balī |tam eva mṛgam uddiśya śvasaṃtam iva pannagam ||
- 3.44.15
मुमोच ज्वलितम् दीप्तम् अस्त्रम् ब्रह्म विनिर्मितम् ।शरीरम् मृग रूपस्य विनिर्भिद्य शरोत्तमः॥
mumoca jvalitam dīptam astram brahma vinirmitam |śarīram mṛga rūpasya vinirbhidya śarottamaḥ ||
- 3.44.16
मारीचस्य एव हृदयम् विभेद अशनि संनिभः ।ताल मात्रम् अथ उत्प्लुत्य न्यपतत् स भृश आतुरः॥
mārīcasya eva hṛdayam vibheda aśani saṃnibhaḥ |tāla mātram atha utplutya nyapatat sa bhṛśa āturaḥ ||
- 3.44.17
व्यनदत् भैरवम् नादम् धरण्याम् अल्प जीवितः ।म्रियमाणः तु मारीचो जहौ ताम् कृत्रिमाम् तनुम्॥
vyanadat bhairavam nādam dharaṇyām alpa jīvitaḥ |mriyamāṇaḥ tu mārīco jahau tām kṛtrimām tanum ||
- 3.44.18
स्मृत्वा तत् वचनम् रक्षो दध्यौ केन तु लक्ष्मणम् ।इह प्रस्थापयेत् सीता ताम् शून्ये रावणे हरेत्॥
smṛtvā tat vacanam rakṣo dadhyau kena tu lakṣmaṇam |iha prasthāpayet sītā tām śūnye rāvaṇe haret ||
- 3.44.19
स प्राप्त कालम् अज्ञाय चकार च ततः स्वरम् ।सदृशम् राघवस्य एव हा सीते लक्ष्मण इति च॥
sa prāpta kālam ajñāya cakāra ca tataḥ svaram |sadṛśam rāghavasya eva hā sīte lakṣmaṇa iti ca ||
- 3.44.20
तेन मर्मणि निर्विद्धम् शरेण अनुपमेन हि ।मृग रूपम् तु तत् त्यक्त्वा राक्षसम् रूपम् आस्थितः॥
tena marmaṇi nirviddham śareṇa anupamena hi |mṛga rūpam tu tat tyaktvā rākṣasam rūpam āsthitaḥ ||
- 3.44.21
चक्रे स सुमहा कायम् मारीचो जीवितम् त्यजन् ।तम् दृष्ट्वा पतितम् भूमौ राक्षसम् भीम दर्शनम्॥
cakre sa sumahā kāyam mārīco jīvitam tyajan |tam dṛṣṭvā patitam bhūmau rākṣasam bhīma darśanam ||
- 3.44.22
रामो रुधिर सिक्त अंगम् चेष्टमानम् महीतले ।जगाम मनसा सीताम् लक्ष्मणस्य वचः स्मरन्॥
rāmo rudhira sikta aṃgam ceṣṭamānam mahītale |jagāma manasā sītām lakṣmaṇasya vacaḥ smaran ||
- 3.44.23
मारीचस्य तु माय एषा पूर्व उक्तम् लक्ष्मणेन तु ।तत् तदा हि अभवत् च अद्य मारीचो अयम् मया हतः॥
mārīcasya tu māya eṣā pūrva uktam lakṣmaṇena tu |tat tadā hi abhavat ca adya mārīco ayam mayā hataḥ ||
- 3.44.24
हा सीते लक्ष्मण इति एवम् आक्रुश्य तु महा स्वनम् ।ममार राक्षसः सो अयम् श्रुत्वा सीता कथम् भवेत्॥
hā sīte lakṣmaṇa iti evam ākruśya tu mahā svanam |mamāra rākṣasaḥ so ayam śrutvā sītā katham bhavet ||
- 3.44.25
लक्ष्मणः च महाबाहुः काम् अवस्थाम् गमिष्यति ।इति संचिन्त्य धर्माअत्मा रामो हृष्ट तनू रुहः॥
lakṣmaṇaḥ ca mahābāhuḥ kām avasthām gamiṣyati |iti saṃcintya dharmāatmā rāmo hṛṣṭa tanū ruhaḥ ||
- 3.44.26
तत्र रामम् भयम् तीव्रम् आविवेश विषादजम् ।राक्षसम् मृग रूपम् तम् हत्वा श्रुत्वा च तत् स्वनम्॥
tatra rāmam bhayam tīvram āviveśa viṣādajam |rākṣasam mṛga rūpam tam hatvā śrutvā ca tat svanam ||
- 3.44.27
निहत्य पृषतम् च अन्यम् मांसम् आदाय राघवः ।त्वरमाणो जनस्थानम् ससार अभिमुखः तदा॥
nihatya pṛṣatam ca anyam māṃsam ādāya rāghavaḥ |tvaramāṇo janasthānam sasāra abhimukhaḥ tadā ||