Loading
वाल्मीकि रामायण · 42 श्लोक
यह अध्याय पुस्तक में पढ़ेंसीताया वचनं श्रुत्वा परुषं राक्षसाधिपः ।प्रत्युवाच ततः सीतां विप्रियं प्रियदर्शनाम्॥
sītāyā vacanaṃ śrutvā paruṣaṃ rākṣasādhipaḥ |pratyuvāca tataḥ sītāṃ vipriyaṃ priyadarśanām ||
यथा यथा सान्त्वयिता वश्यः स्त्रीणां तथा तथा ।यथा यथा प्रियं वक्ता परिभूतस्तथा तथा॥
yathā yathā sāntvayitā vaśyaḥ strīṇāṃ tathā tathā |yathā yathā priyaṃ vaktā paribhūtastathā tathā ||
संनियच्छति मे क्रोधं त्वयि कामः समुत्थितः ।द्रवतो मार्गमासाद्य हयानिव सुसारथिः॥
saṃniyacchati me krodhaṃ tvayi kāmaḥ samutthitaḥ |dravato mārgamāsādya hayāniva susārathiḥ ||
वामः कामो मनुष्याणां यस्मिन्किल निबध्यते ।जने तस्मिंस्त्वनुक्रोशः स्नेहश्च किल जायते॥
vāmaḥ kāmo manuṣyāṇāṃ yasminkila nibadhyate |jane tasmiṃstvanukrośaḥ snehaśca kila jāyate ||
एतस्मात्कारणान्न तां घतयामि वरानने ।वधार्हामवमानार्हां मिथ्याप्रव्रजिते रताम्॥
etasmātkāraṇānna tāṃ ghatayāmi varānane |vadhārhāmavamānārhāṃ mithyāpravrajite ratām ||
परुषाणि हि वाक्यानि यानि यानि ब्रवीषि माम् ।तेषु तेषु वधो युक्तस्तव मैथिलि दारुणः॥
paruṣāṇi hi vākyāni yāni yāni bravīṣi mām |teṣu teṣu vadho yuktastava maithili dāruṇaḥ ||
एवमुक्त्वा तु वैदेहीं रावणो राक्षसाधिपः ।क्रोधसंरम्भसंयुक्तः सीतामुत्तरमब्रवीत्॥
evamuktvā tu vaidehīṃ rāvaṇo rākṣasādhipaḥ |krodhasaṃrambhasaṃyuktaḥ sītāmuttaramabravīt ||
द्वौ मासौ रक्षितव्यौ मे योऽवधिस्ते मया कृतः ।ततः शयनमारोह मम त्वं वरवर्णिनि॥
dvau māsau rakṣitavyau me yo'vadhiste mayā kṛtaḥ |tataḥ śayanamāroha mama tvaṃ varavarṇini ||
द्वाभ्यामूर्ध्वं तु मासाभ्यां भर्तारं मामनिच्छतीम् ।मम त्वां प्रातराशार्थमारभन्ते महानसे॥
dvābhyāmūrdhvaṃ tu māsābhyāṃ bhartāraṃ māmanicchatīm |mama tvāṃ prātarāśārthamārabhante mahānase ||
तां तर्ज्यमानां सम्प्रेक्ष्य राक्षसेन्द्रेण जानकीम् ।देवगन्धर्वकन्यास्ता विषेदुर्विपुलेक्षणाः॥
tāṃ tarjyamānāṃ samprekṣya rākṣasendreṇa jānakīm |devagandharvakanyāstā viṣedurvipulekṣaṇāḥ ||
ओष्ठप्रकारैरपरा नेत्रवक्त्रैस्तथापराः ।सीतामाश्वासयामासुस्तर्जितां तेन रक्षसा॥
oṣṭhaprakārairaparā netravaktraistathāparāḥ |sītāmāśvāsayāmāsustarjitāṃ tena rakṣasā ||
ताभिराश्वासिता सीता रावणं राक्षसाधिपम् ।उवाचात्महितं वाक्यं वृत्तशौण्डीर्यगर्वितम्॥
tābhirāśvāsitā sītā rāvaṇaṃ rākṣasādhipam |uvācātmahitaṃ vākyaṃ vṛttaśauṇḍīryagarvitam ||
नूनं न ते जनः कश्चिदसिन्निःश्रेयसे स्थितः ।निवारयति यो न त्वां कर्मणोऽस्माद्विगर्हितात्॥
nūnaṃ na te janaḥ kaścidasinniḥśreyase sthitaḥ |nivārayati yo na tvāṃ karmaṇo'smādvigarhitāt ||
मां हि धर्मात्मनः पत्नीं शचीमिव शचीपतेः ।त्वदन्यस्त्रिषु लोकेषु प्रार्थयेन्मनसापि कः॥
māṃ hi dharmātmanaḥ patnīṃ śacīmiva śacīpateḥ |tvadanyastriṣu lokeṣu prārthayenmanasāpi kaḥ ||
राक्षसाधम रामस्य भार्याममिततेजसः ।उक्तवानसि यत्पापं क्व गतस्तस्य मोक्ष्यसे॥
rākṣasādhama rāmasya bhāryāmamitatejasaḥ |uktavānasi yatpāpaṃ kva gatastasya mokṣyase ||
यथा दृप्तश्च मातङ्गः शशश् च सहितौ वने ।तथा द्विरदवद्रामस्त्वं नीच शशवत्स्मृतः॥
yathā dṛptaśca mātaṅgaḥ śaśaś ca sahitau vane |tathā dviradavadrāmastvaṃ nīca śaśavatsmṛtaḥ ||
स त्वमिक्ष्वाकुनाथं वै क्षिपन्निह न लज्जसे ।चक्षुषो विषयं तस्य न तावदुपगच्छसि॥
sa tvamikṣvākunāthaṃ vai kṣipanniha na lajjase |cakṣuṣo viṣayaṃ tasya na tāvadupagacchasi ||
इमे ते नयने क्रूरे विरूपे कृष्णपिङ्गले ।क्षितौ न पतिते कस्मान्मामनार्यनिरीक्षितः॥
ime te nayane krūre virūpe kṛṣṇapiṅgale |kṣitau na patite kasmānmāmanāryanirīkṣitaḥ ||
तस्य धर्मात्मनः पत्नीं स्नुषां दशरथस्य च ।कथं व्याहरतो मां ते न जिह्वा पाप शीर्यते॥
tasya dharmātmanaḥ patnīṃ snuṣāṃ daśarathasya ca |kathaṃ vyāharato māṃ te na jihvā pāpa śīryate ||
असन्देशात्तु रामस्य तपसश्चानुपालनात् ।न त्वां कुर्मि दशग्रीव भस्म भस्मार्हतेजसा॥
asandeśāttu rāmasya tapasaścānupālanāt |na tvāṃ kurmi daśagrīva bhasma bhasmārhatejasā ||
नापहर्तुमहं शक्या तस्य रामस्य धीमतः ।विधिस्तव वधार्थाय विहितो नात्र संशयः॥
nāpahartumahaṃ śakyā tasya rāmasya dhīmataḥ |vidhistava vadhārthāya vihito nātra saṃśayaḥ ||
शूरेण धनदभ्राता बलैः समुदितेन च ।अपोह्य रामं कस्माद्धि दारचाउर्य.म् त्वया क्र्तम्॥
śūreṇa dhanadabhrātā balaiḥ samuditena ca |apohya rāmaṃ kasmāddhi dāracāurya.m tvayā krtam ||
सीताया वचनं श्रुत्वा रावणो राक्षसाधिपः ।विवृत्य नयने क्रूरे जानकीमन्ववैक्षत॥
sītāyā vacanaṃ śrutvā rāvaṇo rākṣasādhipaḥ |vivṛtya nayane krūre jānakīmanvavaikṣata ||
नीलजीमूतसङ्काशो महाभुजशिरोधरः ।सिंहसत्त्वगतिः श्रीमान्दीप्तजिह्वोग्रलोचनः॥
nīlajīmūtasaṅkāśo mahābhujaśirodharaḥ |siṃhasattvagatiḥ śrīmāndīptajihvogralocanaḥ ||
चलाग्रमकुटः प्रांशुश्चित्रमाल्यानुलेपनः ।रक्तमाल्याम्बरधरस्तप्ताङ्गदविभूषणः॥
calāgramakuṭaḥ prāṃśuścitramālyānulepanaḥ |raktamālyāmbaradharastaptāṅgadavibhūṣaṇaḥ ||
श्रोणीसूत्रेण महता मेककेन सुसंवृतः ।अमृतोत्पादनद्धेन भुजङ्गेनेव मन्दरः॥
śroṇīsūtreṇa mahatā mekakena susaṃvṛtaḥ |amṛtotpādanaddhena bhujaṅgeneva mandaraḥ ||
तरुणादित्यवर्णाभ्यां कुण्डलाभ्यां विभूषितः ।रक्तपल्लवपुष्पाभ्यामशोकाभ्यामिवाचलः॥
taruṇādityavarṇābhyāṃ kuṇḍalābhyāṃ vibhūṣitaḥ |raktapallavapuṣpābhyāmaśokābhyāmivācalaḥ ||
अवेक्षमाणो वैदेहीं कोपसंरक्तलोचनः ।उवाच रावणः सीतां भुजङ्ग इव निःश्वसन्॥
avekṣamāṇo vaidehīṃ kopasaṃraktalocanaḥ |uvāca rāvaṇaḥ sītāṃ bhujaṅga iva niḥśvasan ||
अनयेनाभिसम्पन्नमर्थहीनमनुव्रते ।नाशयाम्यहमद्य त्वां सूर्यः सन्ध्यामिवौजसा॥
anayenābhisampannamarthahīnamanuvrate |nāśayāmyahamadya tvāṃ sūryaḥ sandhyāmivaujasā ||
इत्युक्त्वा मैथिलीं राजा रावणः शत्रुरावणः ।सन्दिदेश ततः सर्वा राक्षसीर्घोरदर्शनाः॥
ityuktvā maithilīṃ rājā rāvaṇaḥ śatrurāvaṇaḥ |sandideśa tataḥ sarvā rākṣasīrghoradarśanāḥ ||
एकाक्षीमेककर्णां च कर्णप्रावरणां तथा ।गोकर्णीं हस्तिकर्णीं च लम्बकर्णीमकर्णिकाम्॥
ekākṣīmekakarṇāṃ ca karṇaprāvaraṇāṃ tathā |gokarṇīṃ hastikarṇīṃ ca lambakarṇīmakarṇikām ||
हस्तिपद्य श्वपद्यौ च गोपदीं पादचूलिकाम् ।एकाक्षीमेकपादीं च पृथुपादीमपादिकाम्॥
hastipadya śvapadyau ca gopadīṃ pādacūlikām |ekākṣīmekapādīṃ ca pṛthupādīmapādikām ||
अतिमात्रशिरोग्रीवामतिमात्रकुचोदरीम् ।अतिमात्रास्यनेत्रां च दीर्घजिह्वामजिह्विकाम् ।अनासिकां सिंहमुखीं गोमुखीं सूकरीमुखीम्॥
atimātraśirogrīvāmatimātrakucodarīm |atimātrāsyanetrāṃ ca dīrghajihvāmajihvikām |anāsikāṃ siṃhamukhīṃ gomukhīṃ sūkarīmukhīm ||
यथा मद्वशगा सीता क्षिप्रं भवति जानकी ।तथा कुरुत राक्षस्यः सर्वाः क्षिप्रं समेत्य च॥
yathā madvaśagā sītā kṣipraṃ bhavati jānakī |tathā kuruta rākṣasyaḥ sarvāḥ kṣipraṃ sametya ca ||
प्रतिलोमानुलोमैश्च सामदानादिभेदनैः ।आवर्तयत वैदेहीं दण्डस्योद्यमनेन च॥
pratilomānulomaiśca sāmadānādibhedanaiḥ |āvartayata vaidehīṃ daṇḍasyodyamanena ca ||
इति प्रतिसमादिश्य राक्षसेन्द्रः पुनः पुनः ।काममन्युपरीतात्मा जानकीं पर्यतर्जयत्॥
iti pratisamādiśya rākṣasendraḥ punaḥ punaḥ |kāmamanyuparītātmā jānakīṃ paryatarjayat ||
उपगम्य ततः क्षिप्रं राक्षसी धान्यमालिनी ।परिष्वज्य दशग्रीवमिदं वचनमब्रवीत्॥
upagamya tataḥ kṣipraṃ rākṣasī dhānyamālinī |pariṣvajya daśagrīvamidaṃ vacanamabravīt ||
मया क्रीड महाराजसीतया किं तवानया ।अकामां कामयानस्य शरीरमुपतप्यते ।इच्छन्तीं कामयानस्य प्रीतिर्भवति शोभना॥
mayā krīḍa mahārājasītayā kiṃ tavānayā |akāmāṃ kāmayānasya śarīramupatapyate |icchantīṃ kāmayānasya prītirbhavati śobhanā ||
एवमुक्तस्तु राक्षस्या समुत्क्षिप्तस्ततो बली ।ज्वलद्भास्करवर्णाभं प्रविवेश निवेशनम्॥
evamuktastu rākṣasyā samutkṣiptastato balī |jvaladbhāskaravarṇābhaṃ praviveśa niveśanam ||
देवगन्धर्वकन्याश्च नागकन्याश्च तास्ततः ।परिवार्य दशग्रीवं विविशुस्तद्गृहोत्तमम्॥
devagandharvakanyāśca nāgakanyāśca tāstataḥ |parivārya daśagrīvaṃ viviśustadgṛhottamam ||
स मैथिलीं धर्मपरामवस्थितांप्रवेपमानां परिभर्त्स्य रावणः ॥।
sa maithilīṃ dharmaparāmavasthitāṃpravepamānāṃ paribhartsya rāvaṇaḥ || |
विहाय सीतां मदनेन मोहितःस्वमेव वेश्म प्रविवेश भास्वरम्॥
vihāya sītāṃ madanena mohitaḥsvameva veśma praviveśa bhāsvaram ||