Kanda.Sarga 5.3

स लम्ब शिखरे लम्बे लम्ब तोयद सम्निभे ।सत्त्वम् आस्थाय मेधावी हनुमान् मारुत आत्मजः॥

sa lamba śikhare lambe lamba toyada samnibhe |sattvam āsthāya medhāvī hanumān māruta ātmajaḥ ||

निशि लन्काम् महा सत्त्वः विवेश कपि कुन्जरः ।रम्य कानन तोय आढ्याम् पुरीम् रावण पालिताम्॥

niśi lankām mahā sattvaḥ viveśa kapi kunjaraḥ |ramya kānana toya āḍhyām purīm rāvaṇa pālitām ||

शारद अम्बु धर प्रख्यैः भवनैः उपशोभिताम् ।सागर उपम निर्घोषाम् सागर अनिल सेविताम्॥

śārada ambu dhara prakhyaiḥ bhavanaiḥ upaśobhitām |sāgara upama nirghoṣām sāgara anila sevitām ||

सुपुष्ट बल सम्गुप्ताम् यथैव विटपावतीम् ।चारु तोरण निर्यूहाम् पाण्डुर द्वार तोरणाम्॥

supuṣṭa bala samguptām yathaiva viṭapāvatīm |cāru toraṇa niryūhām pāṇḍura dvāra toraṇām ||

भुजग आचरिताम् गुप्ताम् शुभाम् भोगवतीम् इव ।ताम् सविद्युत् घन आकीर्णाम् ज्योतिः मार्ग निषेविताम्॥

bhujaga ācaritām guptām śubhām bhogavatīm iva |tām savidyut ghana ākīrṇām jyotiḥ mārga niṣevitām ||

चण्ड मारुत निर्ह्रादाम् यथा इन्द्रस्य अमरावतीम् ।शातकुम्भेन महता प्राकारेण अभिसम्वृताम्॥

caṇḍa māruta nirhrādām yathā indrasya amarāvatīm |śātakumbhena mahatā prākāreṇa abhisamvṛtām ||

किन्किणी जाल घोषाभिः पताकाभिः अलम्कृताम् ।आसाद्य सहसा हृष्टः प्राकारम् अभिपेदिवान्॥

kinkiṇī jāla ghoṣābhiḥ patākābhiḥ alamkṛtām |āsādya sahasā hṛṣṭaḥ prākāram abhipedivān ||

विस्मय आविष्ट हृदयः पुरीम् आलोक्य सर्वतः ।जाम्बूनदमयैः द्वारैः वैदूर्य कृत वेदिकैः॥

vismaya āviṣṭa hṛdayaḥ purīm ālokya sarvataḥ |jāmbūnadamayaiḥ dvāraiḥ vaidūrya kṛta vedikaiḥ ||

मणि स्फटिक मुक्ताभिः मणि कुट्टिम भूषितैः ।तप्त हाटक निर्यूहैः राजत अमल पाण्डुरैः॥

maṇi sphaṭika muktābhiḥ maṇi kuṭṭima bhūṣitaiḥ |tapta hāṭaka niryūhaiḥ rājata amala pāṇḍuraiḥ ||

वैदूर्य तल सोपानैः स्फाटिक अन्तर पाम्सुभिः ।चारु सम्जवन उपेतैः खम् इव उत्पतितैः शुभैः॥

vaidūrya tala sopānaiḥ sphāṭika antara pāmsubhiḥ |cāru samjavana upetaiḥ kham iva utpatitaiḥ śubhaiḥ ||

क्रौन्च बर्हिण सम्घुष्टे राज हम्स निषेवितैः ।तूर्य आभरण निर्घोषैः सर्वतः प्रतिनादिताम्॥

kraunca barhiṇa samghuṣṭe rāja hamsa niṣevitaiḥ |tūrya ābharaṇa nirghoṣaiḥ sarvataḥ pratināditām ||

वस्वोकसारा प्रतिमाम् समीक्ष्य नगरीम् ततः ।खम् इव उत्पतिताम् लन्काम् जहर्ष हनुमान् कपिः॥

vasvokasārā pratimām samīkṣya nagarīm tataḥ |kham iva utpatitām lankām jaharṣa hanumān kapiḥ ||

ताम् समीक्ष्य पुरीम् लन्काम् राक्षस अधिपतेः शुभाम् ।अनुत्तमाम् ऋद्धि युताम् चिन्तयाम् आस वीर्यवान्॥

tām samīkṣya purīm lankām rākṣasa adhipateḥ śubhām |anuttamām ṛddhi yutām cintayām āsa vīryavān ||

न इयम् अन्येन नगरी शक्या धर्षयितुम् बलात् ।रक्षिता रावण बलैः उद्यत आयुध धारिभिः॥

na iyam anyena nagarī śakyā dharṣayitum balāt |rakṣitā rāvaṇa balaiḥ udyata āyudha dhāribhiḥ ||

कुमुद अन्गदयोः वा अपि सुषेणस्य महा कपेः ।प्रसिद्धा इयम् भवेत् भूमिः मैन्द द्विविदयोः अपि॥

kumuda angadayoḥ vā api suṣeṇasya mahā kapeḥ |prasiddhā iyam bhavet bhūmiḥ mainda dvividayoḥ api ||

विवस्वतः तनूजस्य हरेः च कुश पर्वणः ।ऋक्षस्य केतु मालस्य मम चैव गतिः भवेत्॥

vivasvataḥ tanūjasya hareḥ ca kuśa parvaṇaḥ |ṛkṣasya ketu mālasya mama caiva gatiḥ bhavet ||

समीक्ष्य तु महा बाहः राघवस्य पराक्रमम् ।लक्ष्मणस्य च विक्रान्तम् अभवत् प्रीतिमान् कपिः॥

samīkṣya tu mahā bāhaḥ rāghavasya parākramam |lakṣmaṇasya ca vikrāntam abhavat prītimān kapiḥ ||

ताम् रत्न वसन उपेताम् कोष्ठ आगार अवतम्सकाम् ।यन्त्र अगार स्तनीम् ऋद्धाम् प्रमदाम् इव भूषिताम्॥

tām ratna vasana upetām koṣṭha āgāra avatamsakām |yantra agāra stanīm ṛddhām pramadām iva bhūṣitām ||

ताम् नष्ट तिमिराम् दीपैः भास्वरैः च महा गृहैः ।नगरीम् राक्षस इन्द्रस्य ददर्श स महा कपिः॥

tām naṣṭa timirām dīpaiḥ bhāsvaraiḥ ca mahā gṛhaiḥ |nagarīm rākṣasa indrasya dadarśa sa mahā kapiḥ ||

अथ सा हरिशार्दूलम् प्रविशन्तिम् महाबलम् ।नगरी स्वेन रूपेण ददर्श पवनात्मजम्॥

atha sā hariśārdūlam praviśantim mahābalam |nagarī svena rūpeṇa dadarśa pavanātmajam ||

सा तम् हरिवरम् दृष्ट्वा लङ्का रावणपालिता ।स्वयमेवोत्थिता तत्र विकृताननदर्शना॥

sā tam harivaram dṛṣṭvā laṅkā rāvaṇapālitā |svayamevotthitā tatra vikṛtānanadarśanā ||

पुरस्तत्क पिवर्यस्य वायुसूनोरतिष्ठत ।मुञ्चमाना महानादमब्रवीत्पवनात्मजम्॥

purastatka pivaryasya vāyusūnoratiṣṭhata |muñcamānā mahānādamabravītpavanātmajam ||

कस्त्वम् केन च कार्येण इह प्राप्तो वनालय ।कथय स्वेह यत्तत्त्वम् यावत्प्राणा धरन्ति ते॥

kastvam kena ca kāryeṇa iha prāpto vanālaya |kathaya sveha yattattvam yāvatprāṇā dharanti te ||

न शक्यम् खल्वियम् लङ्का प्रवेष्टुम् वानर त्वया ।रक्षिता रावणबलैरभिगुप्ता समन्ततः॥

na śakyam khalviyam laṅkā praveṣṭum vānara tvayā |rakṣitā rāvaṇabalairabhiguptā samantataḥ ||

अथ तामब्रवीद्वीरो हनुमानग्रतः स्थिताम् ।कथयिष्यामि ते तत्त्वम् यन्मम् त्वम् परिपृच्छसि॥

atha tāmabravīdvīro hanumānagrataḥ sthitām |kathayiṣyāmi te tattvam yanmam tvam paripṛcchasi ||

का त्वम् विरूपनयना पुरद्वारेऽवतिष्ठसि ।किमर्थम् चापि माम् रुद्ध्वा निर्भर्त्सयसि दारुणा॥

kā tvam virūpanayanā puradvāre'vatiṣṭhasi |kimartham cāpi mām ruddhvā nirbhartsayasi dāruṇā ||

हनुमद्वचनम् श्रुत्वा लङ्का सा कामरूपिणी ।उवाच वचनम् क्रुद्धा परुषं पवनात्मजम्॥

hanumadvacanam śrutvā laṅkā sā kāmarūpiṇī |uvāca vacanam kruddhā paruṣaṃ pavanātmajam ||

अहम् राक्षसराजस्य रावणस्य महात्मनः ।आज्ञाप्रतीक्षा दुर्धर्षा रक्षामि नगरीमिमाम्॥

aham rākṣasarājasya rāvaṇasya mahātmanaḥ |ājñāpratīkṣā durdharṣā rakṣāmi nagarīmimām ||

न शक्या मामवज्ञाय प्रवेष्टुम् नगरी त्वया ।अद्य प्राणैः परित्यक्तः स्वप्स्यसे निहतो मया॥

na śakyā māmavajñāya praveṣṭum nagarī tvayā |adya prāṇaiḥ parityaktaḥ svapsyase nihato mayā ||

अहम् हि नगरी लङ्का स्वयमेव प्लवङ्गम ।सर्वतः परिरक्षामि ह्येतत्ते कथितम् मया॥

aham hi nagarī laṅkā svayameva plavaṅgama |sarvataḥ parirakṣāmi hyetatte kathitam mayā ||

लङ्काया वचनम् श्रुत्वा हनुमान् मारुतात्मजः ।यत्नवान्स हरिश्रेष्ठः स्थितश्शैल इवापरः॥

laṅkāyā vacanam śrutvā hanumān mārutātmajaḥ |yatnavānsa hariśreṣṭhaḥ sthitaśśaila ivāparaḥ ||

स ताम् स्त्रीरूपविकृताम् दृष्ट्वा वानरपुङ्गवः ।आबभाषेऽथ मेधावि सत्त्वान् प्लवगर्षभः॥

sa tām strīrūpavikṛtām dṛṣṭvā vānarapuṅgavaḥ |ābabhāṣe'tha medhāvi sattvān plavagarṣabhaḥ ||

द्रक्ष्यामि नगरीम् लङ्काम् साट्टप्राकारतोरणाम् ।इत्यर्थमिह सम्प्राप्तः परम् कौतूहलम् हि मे॥

drakṣyāmi nagarīm laṅkām sāṭṭaprākāratoraṇām |ityarthamiha samprāptaḥ param kautūhalam hi me ||

वनान्युपवनानीह लङ्कायाः काननानि च ।सर्वतो गृहमुख्यानि द्रष्टुमागमनम् हि मे॥

vanānyupavanānīha laṅkāyāḥ kānanāni ca |sarvato gṛhamukhyāni draṣṭumāgamanam hi me ||

तस्य तद्वचनम् श्रुत्वा लङ्का सा कामरूपिणी ।भूय एव पुनर्वाक्यम् बभाषे परुषाक्षरम्॥

tasya tadvacanam śrutvā laṅkā sā kāmarūpiṇī |bhūya eva punarvākyam babhāṣe paruṣākṣaram ||

मामनिर्जत्य दुर्बद्धे राक्षसेश्वरपालिता ।न शक्यमद्य ते द्रष्टुम् पुरीयम् वनराधम॥

māmanirjatya durbaddhe rākṣaseśvarapālitā |na śakyamadya te draṣṭum purīyam vanarādhama ||

ततः स कपिशार्दूलस्तामुवाच निशाचरीम् ।दृष्वा पुरीमिमाम् भद्रे पुनर्यास्ये यथागतम्॥

tataḥ sa kapiśārdūlastāmuvāca niśācarīm |dṛṣvā purīmimām bhadre punaryāsye yathāgatam ||

ततः कृत्वा महानादम् सा वै लङ्का भयावहम् ।तलेन वानरश्रेष्ठम् ताडयामास वेगिता॥

tataḥ kṛtvā mahānādam sā vai laṅkā bhayāvaham |talena vānaraśreṣṭham tāḍayāmāsa vegitā ||

ततः स कपिशार्दुलो लङ्काया ताडितो भृशम् ।ननाद सुमहानादम् वीर्यवान् पवनात्मजः॥

tataḥ sa kapiśārdulo laṅkāyā tāḍito bhṛśam |nanāda sumahānādam vīryavān pavanātmajaḥ ||

ततः सम्वर्तयामास वामहस्तस्य सोऽङ्गुLईः ।मुष्ह्टिनाभिजघूनैनाम् हनुमान् क्रोधमूर्चितः॥

tataḥ samvartayāmāsa vāmahastasya so'ṅguLīḥ |muṣhṭinābhijaghūnainām hanumān krodhamūrcitaḥ ||

स्त्री चेति मन्यमानेन नातिक्रोधः स्वयम् कृतः ।सा तु तेन प्रहारेण विह्वलाङ्गी नीशाचरी॥

strī ceti manyamānena nātikrodhaḥ svayam kṛtaḥ |sā tu tena prahāreṇa vihvalāṅgī nīśācarī ||

पपात सहसा भूमौ विकृताननदर्शना ।ततस्तु हनुमान् प्राज्ञस्ताम् दृष्ट्वा विनिपातिताम्॥

papāta sahasā bhūmau vikṛtānanadarśanā |tatastu hanumān prājñastām dṛṣṭvā vinipātitām ||

कृपाम् चकार तेजस्वी मन्यमानः स्त्रियम् तु ताम् ।ततो वै भृशसम्विग्ना लङ्का गद्गदाक्षरम्॥

kṛpām cakāra tejasvī manyamānaḥ striyam tu tām |tato vai bhṛśasamvignā laṅkā gadgadākṣaram ||

उवाचागर्वितम् वाक्यम् हनूमन्तम् प्लवङ्गमम् ।प्रसीद सुमहाबाहो त्रायस्व हरिसत्तम॥

uvācāgarvitam vākyam hanūmantam plavaṅgamam |prasīda sumahābāho trāyasva harisattama ||

समये सौम्य तिष्ठन्ति स्त्त्ववन्तो महाबलाः ।अहं तु नगरी लङ्का स्वयमेव प्लवङ्गम॥

samaye saumya tiṣṭhanti sttvavanto mahābalāḥ |ahaṃ tu nagarī laṅkā svayameva plavaṅgama ||

निर्जिताहम् त्वया वीर विक्रमेण महाबल ।इदम् तु तथ्यम् शृणु वै ब्रुवन्त्य मे हरीश्वर॥

nirjitāham tvayā vīra vikrameṇa mahābala |idam tu tathyam śṛṇu vai bruvantya me harīśvara ||

स्वयम्भुवा पुरा दत्तम् वरदानम् यथा मम ।यदा त्वाम् वानरः कश्चिद्विक्रमाद्वशमानयेत्॥

svayambhuvā purā dattam varadānam yathā mama |yadā tvām vānaraḥ kaścidvikramādvaśamānayet ||

तदा त्वया हि विज्ञेयम् रक्षसाम् भयामागतम् ।स हि म् समयः सौम्य प्राप्तोऽय तव द्र्शनात्॥

tadā tvayā hi vijñeyam rakṣasām bhayāmāgatam |sa hi m samayaḥ saumya prāpto'ya tava drśanāt ||

स्वयम्भूविहितः सत्यो न तस्यास्ति व्यतिक्रमः ।सीतानिमित्तंम् राज्ञस्तु रावणस्य दुरात्मनः॥

svayambhūvihitaḥ satyo na tasyāsti vyatikramaḥ |sītānimittaṃm rājñastu rāvaṇasya durātmanaḥ ||

विधत्स्व सर्वकार्याणि यानि यानिह वाञ्चसि ।तत्प्रविश्य हरिश्रेष्ठम् पुरीम् रावणपालिताम्॥

vidhatsva sarvakāryāṇi yāni yāniha vāñcasi |tatpraviśya hariśreṣṭham purīm rāvaṇapālitām ||

विधत्स्व सर्वकार्याण् यानि यानीह वाञ्चसि ।प्रविश्य शापोपहताम् हरीश्वर ।शुभाम् पुरीम् राक्षसराजपालिताम् ।यदृच्छया त्वम् जनकात्मजाम् सतीम् ।विमार्ग सर्वत्र गतो यथासुखम्॥

vidhatsva sarvakāryāṇ yāni yānīha vāñcasi |praviśya śāpopahatām harīśvara |śubhām purīm rākṣasarājapālitām |yadṛcchayā tvam janakātmajām satīm |vimārga sarvatra gato yathāsukham ||