Kanda.Sarga 5.2

स सागरमनाधृष्यमतिक्रम्य महाबलः ।त्रिकूटशिखरे लङ्कां स्थितां स्वस्थो ददर्श ह॥

sa sāgaramanādhṛṣyamatikramya mahābalaḥ |trikūṭaśikhare laṅkāṃ sthitāṃ svastho dadarśa ha ||

ततः पादपमुक्तेन पुष्पवर्षेण वीर्यवान् ।अभिवृष्टः स्थितस्तत्र बभौ पुष्पमयो यथा॥

tataḥ pādapamuktena puṣpavarṣeṇa vīryavān |abhivṛṣṭaḥ sthitastatra babhau puṣpamayo yathā ||

योजनानां शतं श्रीमांस्तीर्त्वाप्युत्तमविक्रमः ।अनिःस्वसन् कपिस्तत्र न ग्लानिमधिगच्छति॥

yojanānāṃ śataṃ śrīmāṃstīrtvāpyuttamavikramaḥ |aniḥsvasan kapistatra na glānimadhigacchati ||

शतान्यहं योजनानां क्रमेयं सुबहुन्यपि ।किं पुनः सागरस्यान्तं संख्यातं शतयोजनम्॥

śatānyahaṃ yojanānāṃ krameyaṃ subahunyapi |kiṃ punaḥ sāgarasyāntaṃ saṃkhyātaṃ śatayojanam ||

स तु वीर्यवतां श्रेष्ठः प्लवतामपि चोत्तमः ।जगाम वेगवान् लङ्कां लङ्घयित्वा महोदधिम्॥

sa tu vīryavatāṃ śreṣṭhaḥ plavatāmapi cottamaḥ |jagāma vegavān laṅkāṃ laṅghayitvā mahodadhim ||

शाद्वलानि च नीलानि गन्धवन्ति वनानि च ।गण्डवन्ति च मध्येन जगाम नगवन्ति च॥

śādvalāni ca nīlāni gandhavanti vanāni ca |gaṇḍavanti ca madhyena jagāma nagavanti ca ||

शैलांश्च तरुसंचन्नान् वनराजीश्च पुष्पिताः ।अभिचक्राम तेजस्वी हनुमान् प्लवगर्षभः॥

śailāṃśca tarusaṃcannān vanarājīśca puṣpitāḥ |abhicakrāma tejasvī hanumān plavagarṣabhaḥ ||

स तस्मिन्नचले तिष्ठन्वनान्युपवनानि च ।स नगाग्रे च तां लङ्कां ददर्श पवनात्मजः॥

sa tasminnacale tiṣṭhanvanānyupavanāni ca |sa nagāgre ca tāṃ laṅkāṃ dadarśa pavanātmajaḥ ||

सरLआन् कर्णिकारांश्च खर्जूरांश्च सुपुष्पितान् ।प्रियाLआन्मुचुLइन्दांश्च कुटजान् केतकानपि॥

saraLān karṇikārāṃśca kharjūrāṃśca supuṣpitān |priyāLānmucuLindāṃśca kuṭajān ketakānapi ||

प्रियङ्गून् गन्धपूर्णांश्च नीपान् सप्तच्छदांस्तथा ।असनान् कोविदारांश्च करवीरांश्च पुष्पितान्॥

priyaṅgūn gandhapūrṇāṃśca nīpān saptacchadāṃstathā |asanān kovidārāṃśca karavīrāṃśca puṣpitān ||

पुष्पभारनिबद्धांश्च तथा मुकुLइतानपि ।पादपान् विहगाकीर्णान् पवनाधूतमस्तकान्॥

puṣpabhāranibaddhāṃśca tathā mukuLitānapi |pādapān vihagākīrṇān pavanādhūtamastakān ||

हंसकारण्डवाकीर्णान्वापीः पद्मोत्मलायुताः ।आक्रीडान् विविधान् रम्यान्विविधांश्च जलाशयान्॥

haṃsakāraṇḍavākīrṇānvāpīḥ padmotmalāyutāḥ |ākrīḍān vividhān ramyānvividhāṃśca jalāśayān ||

संततान् विविधैर्वऋकैः सर्वर्तुफलपुष्पितैः ।उद्यानानि च रम्याणि ददर्श कपिकुञ्जरः॥

saṃtatān vividhairvaṛkaiḥ sarvartuphalapuṣpitaiḥ |udyānāni ca ramyāṇi dadarśa kapikuñjaraḥ ||

समासाद्य च लक्ष्मीवन् लङ्कां रावणपालिताम् ।परिखाभिः सपद्माभिः सोत्पलाभिरलंकृताम्॥

samāsādya ca lakṣmīvan laṅkāṃ rāvaṇapālitām |parikhābhiḥ sapadmābhiḥ sotpalābhiralaṃkṛtām ||

सीतापहरणार्थेन रावणेन सुरक्षिताम् ।समन्ताद्विचरद्भिश्च राक्षसैरुग्रधन्विभिः॥

sītāpaharaṇārthena rāvaṇena surakṣitām |samantādvicaradbhiśca rākṣasairugradhanvibhiḥ ||

काञ्चनेनावृतां रम्यां प्राकारेण महापुरीम् ।गृहैश्च ग्रहसंकाशैः शारदाम्बुदसन्निभैः॥

kāñcanenāvṛtāṃ ramyāṃ prākāreṇa mahāpurīm |gṛhaiśca grahasaṃkāśaiḥ śāradāmbudasannibhaiḥ ||

पाण्डुराभिः प्रतोLईभिरुच्चाभिरभिसंवृताम् ।अट्टालकशताकीर्णां पताकाध्वजमालिनीम्॥

pāṇḍurābhiḥ pratoLībhiruccābhirabhisaṃvṛtām |aṭṭālakaśatākīrṇāṃ patākādhvajamālinīm ||

तोरणैः काञ्चनैर्दिव्यैर्लतापङ्किविचित्रितैः ।ददर्श हनुमान् लङ्कां दिवि देवपुरीं यथा॥

toraṇaiḥ kāñcanairdivyairlatāpaṅkivicitritaiḥ |dadarśa hanumān laṅkāṃ divi devapurīṃ yathā ||

गिरिमूर्ध्नि स्थितां लङ्कां पाण्डुरैर्भवनैः शुभैः ।ददर्श स कपिश्रेष्ठः पुरमाकाशगं यथा॥

girimūrdhni sthitāṃ laṅkāṃ pāṇḍurairbhavanaiḥ śubhaiḥ |dadarśa sa kapiśreṣṭhaḥ puramākāśagaṃ yathā ||

पालितां राक्षसेन्द्रेण निर्मितां विश्वकर्मणा ।प्लवमानामिवाकाशे ददर्श हनुमान् पुरीम्॥

pālitāṃ rākṣasendreṇa nirmitāṃ viśvakarmaṇā |plavamānāmivākāśe dadarśa hanumān purīm ||

पप्रप्राकारजघनां विपुलाम्बुनवाम्बराम् ।शतघ्नीशूलकेशान्तामट्टालकवतंसकाम्॥

papraprākārajaghanāṃ vipulāmbunavāmbarām |śataghnīśūlakeśāntāmaṭṭālakavataṃsakām ||

मन्सेव कृतां लङ्कां निर्मितां विश्वकर्मणा ।द्वारमुत्तरमासाद्य चिन्तयामास वानरः॥

manseva kṛtāṃ laṅkāṃ nirmitāṃ viśvakarmaṇā |dvāramuttaramāsādya cintayāmāsa vānaraḥ ||

कैलासशिखरप्रख्यामालिख्स्न्तीमिवाम्बरम् ।डीयमानामिवाकाशमुच्छ्रितैर्भवनोत्तमैः॥

kailāsaśikharaprakhyāmālikhsntīmivāmbaram |ḍīyamānāmivākāśamucchritairbhavanottamaiḥ ||

संपूर्णां राक्षसैर्घोरैर्नागैर्भोगवतीमिव ।अचिन्त्यां सुकृतां स्पष्टां कुबेराध्युषितां पुरा॥

saṃpūrṇāṃ rākṣasairghorairnāgairbhogavatīmiva |acintyāṃ sukṛtāṃ spaṣṭāṃ kuberādhyuṣitāṃ purā ||

दंष्ट्रिभिर्बहुभिः शूरैः शूलपट्टिसपाणिभिः ।रक्षितां राक्षसैर्घोरैर्गुहामाशीविषैरिव॥

daṃṣṭribhirbahubhiḥ śūraiḥ śūlapaṭṭisapāṇibhiḥ |rakṣitāṃ rākṣasairghorairguhāmāśīviṣairiva ||

तस्याश्च महतीं गुप्तिं सागरं च निरीक्ष्य सः ।रावणं च रिपुं घोरं चिन्तयामास वानरः॥

tasyāśca mahatīṃ guptiṃ sāgaraṃ ca nirīkṣya saḥ |rāvaṇaṃ ca ripuṃ ghoraṃ cintayāmāsa vānaraḥ ||

आगत्यापीह हरयो भविष्यन्ति निररथकाः ।न हि युद्धेन व लङ्का शक्या जेतुं सुरैरपि॥

āgatyāpīha harayo bhaviṣyanti nirarathakāḥ |na hi yuddhena va laṅkā śakyā jetuṃ surairapi ||

इमां तु विषमां दुर्गां लङ्कां रावणपालिताम् ।प्राप्यापि स महाबाहुः किम् करिष्यति राघवः॥

imāṃ tu viṣamāṃ durgāṃ laṅkāṃ rāvaṇapālitām |prāpyāpi sa mahābāhuḥ kim kariṣyati rāghavaḥ ||

अवकाशो न सान्त्वस्य रक्षसेष्वभिगम्यते ।न दानस्य न भेदस्य नैव युद्धस्य दृश्यते॥

avakāśo na sāntvasya rakṣaseṣvabhigamyate |na dānasya na bhedasya naiva yuddhasya dṛśyate ||

चतुर्णामेव हि गतिर्वानराणां महात्मनाम् ।वालिपुत्रस्य नीलस्य मम राज्ञश्च धीमतः॥

caturṇāmeva hi gatirvānarāṇāṃ mahātmanām |vāliputrasya nīlasya mama rājñaśca dhīmataḥ ||

यावज्जानामि वैदेहीं यदि जीवति वा न वा ।तत्रैव चिन्तयिष्यामि दृष्ट्वा तां जनकात्मजाम्॥

yāvajjānāmi vaidehīṃ yadi jīvati vā na vā |tatraiva cintayiṣyāmi dṛṣṭvā tāṃ janakātmajām ||

ततः स चिन्तयामास मुहूर्तं कपिकुञ्जरः ।गिरिशृङ्गे स्थितस्तस्मिन् रामस्याभ्युदये रतः॥

tataḥ sa cintayāmāsa muhūrtaṃ kapikuñjaraḥ |giriśṛṅge sthitastasmin rāmasyābhyudaye rataḥ ||

अनेन रूपेण मया न शक्या रक्षसां पुरी ।प्रवेष्टुं राक्षसैर्गुप्ता क्रूरैर्बलसमन्वितैः॥

anena rūpeṇa mayā na śakyā rakṣasāṃ purī |praveṣṭuṃ rākṣasairguptā krūrairbalasamanvitaiḥ ||

उग्रौजसो महावीर्या बलवन्तश्च राक्षसाः ।वञ्चनीया मया सर्वे जानकीं परिमार्गता॥

ugraujaso mahāvīryā balavantaśca rākṣasāḥ |vañcanīyā mayā sarve jānakīṃ parimārgatā ||

लक्ष्यालक्ष्येण रूपेण रात्रौ लङ्का पुरी मया ।प्रवेष्टुं प्राप्तकालं मे कृत्यं साधयितुं महत्॥

lakṣyālakṣyeṇa rūpeṇa rātrau laṅkā purī mayā |praveṣṭuṃ prāptakālaṃ me kṛtyaṃ sādhayituṃ mahat ||

तां पुरीं तादृशीं दृष्ट्वा दुराधर्शां सुरासुरैः ।हनुमान् चिन्तयामास विनिश्चित्य मुहुर्मुहुः॥

tāṃ purīṃ tādṛśīṃ dṛṣṭvā durādharśāṃ surāsuraiḥ |hanumān cintayāmāsa viniścitya muhurmuhuḥ ||

केनोपायेन पशेयं मैथिलीं जनकात्मजाम् ।अदृष्टो राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना॥

kenopāyena paśeyaṃ maithilīṃ janakātmajām |adṛṣṭo rākṣasendreṇa rāvaṇena durātmanā ||

न विनश्येत्कथं कार्यं रामस्य विदितात्मनः ।एकामेकश्च पश्येयं रहिते जनकात्मजाम्॥

na vinaśyetkathaṃ kāryaṃ rāmasya viditātmanaḥ |ekāmekaśca paśyeyaṃ rahite janakātmajām ||

भूताश्चार्था विपद्यन्ते देशकालविरोधिताः ।विक्लबं दूतमासाद्य तमः सूर्योदये यथा॥

bhūtāścārthā vipadyante deśakālavirodhitāḥ |viklabaṃ dūtamāsādya tamaḥ sūryodaye yathā ||

अर्थानर्थान्तरे बुद्धिर्निश्चितापि न शोभते ।घातयन्ति हि कार्याणि दूताः पण्डितमानिनः॥

arthānarthāntare buddhirniścitāpi na śobhate |ghātayanti hi kāryāṇi dūtāḥ paṇḍitamāninaḥ ||

न विनश्येत्कथं कार्यं वैक्लब्यम् न कथं भवेत् ।लङ्घनं च समुद्रस्य कथं नु न वृथा भवेत्॥

na vinaśyetkathaṃ kāryaṃ vaiklabyam na kathaṃ bhavet |laṅghanaṃ ca samudrasya kathaṃ nu na vṛthā bhavet ||

मयि दृष्टे तु रक्षोभी रामस्य विदितात्मनः ।भवेद्व्यर्थमिदं कार्यं रावणानर्थमिच्छतः॥

mayi dṛṣṭe tu rakṣobhī rāmasya viditātmanaḥ |bhavedvyarthamidaṃ kāryaṃ rāvaṇānarthamicchataḥ ||

न हि शक्यं क्वचित् स्थातुमविज्ञातेन राक्षसैः ।अपि राक्षसरूपेण किमुतान्येन केनचित्॥

na hi śakyaṃ kvacit sthātumavijñātena rākṣasaiḥ |api rākṣasarūpeṇa kimutānyena kenacit ||

वायुरप्यत्र नाज्ञातश्चरेदिति मतिर्मम ।न ह्यस्त्यविदितं किंचिद्राक्षसानां बलीयसाम्॥

vāyurapyatra nājñātaścarediti matirmama |na hyastyaviditaṃ kiṃcidrākṣasānāṃ balīyasām ||

इहाहं यदि तिष्ठामि स्वेन रूपेण संवृतः ।विनाशमुपयास्यामि भर्तुरर्थश्च हीयते॥

ihāhaṃ yadi tiṣṭhāmi svena rūpeṇa saṃvṛtaḥ |vināśamupayāsyāmi bharturarthaśca hīyate ||

तदहं स्वेन रूपेण रजन्यां ह्रस्वतां गतः ।लङ्कामभिपतिष्यामि राघवस्यार्थसिद्धये॥

tadahaṃ svena rūpeṇa rajanyāṃ hrasvatāṃ gataḥ |laṅkāmabhipatiṣyāmi rāghavasyārthasiddhaye ||

रावणस्य पुरीं रात्रौ प्रविश्य सुदुरासदाम् ।विचिन्वन् भवनं स्र्वं द्रक्ष्यामि जनकात्मजाम्॥

rāvaṇasya purīṃ rātrau praviśya sudurāsadām |vicinvan bhavanaṃ srvaṃ drakṣyāmi janakātmajām ||

इति संचिन्त्य हनुमान् सूर्यस्यास्तमयं कपिः ।आचकांक्षे ततो वीरो वैदेह्या द्रशनोतुसकः॥

iti saṃcintya hanumān sūryasyāstamayaṃ kapiḥ |ācakāṃkṣe tato vīro vaidehyā draśanotusakaḥ ||

सूर्ये चास्तं गते रात्रौ देहं संक्षिप्य मारुतिः ।वृषदंशकमात्रः सन् बभूवाद्भुतदर्शनः॥

sūrye cāstaṃ gate rātrau dehaṃ saṃkṣipya mārutiḥ |vṛṣadaṃśakamātraḥ san babhūvādbhutadarśanaḥ ||

प्रदोषकाले हनुमांस्तूर्णमुत्प्लुत्य वीर्यवान् ।प्रविवेश पुरीं रम्यां सुविभक्तमहापथाम्॥

pradoṣakāle hanumāṃstūrṇamutplutya vīryavān |praviveśa purīṃ ramyāṃ suvibhaktamahāpathām ||

प्रासादमालाविततां स्तम्भैः काञ्चनराजतैः ।शातकुम्भमयैर्जालैर्गन्धर्वनगरोपमाम्॥

prāsādamālāvitatāṃ stambhaiḥ kāñcanarājataiḥ |śātakumbhamayairjālairgandharvanagaropamām ||

सप्तभौमाष्टभौमैश्च स ददर्श महापुरीम् ।तलैः स्फतिकसंकीर्णैः कार्तस्वरविभूषितैः॥

saptabhaumāṣṭabhaumaiśca sa dadarśa mahāpurīm |talaiḥ sphatikasaṃkīrṇaiḥ kārtasvaravibhūṣitaiḥ ||

वैडूर्यमणिचित्रैश्च मुक्ताजालविभूषितैः ।तलैः शुशुभिरे तानि भवनान्यत्र रक्षसाम्॥

vaiḍūryamaṇicitraiśca muktājālavibhūṣitaiḥ |talaiḥ śuśubhire tāni bhavanānyatra rakṣasām ||

काञ्चनानि च चित्राणि तोरणानि च रक्षसाम् ।लङ्कामुद्द्योतयामासुः सर्वतः समलंकृताम्॥

kāñcanāni ca citrāṇi toraṇāni ca rakṣasām |laṅkāmuddyotayāmāsuḥ sarvataḥ samalaṃkṛtām ||

अचिन्त्यामद्भुताकारां दृष्ट्वा लङ्कां महाकपिः ।आसीद्विष्ण्डो हृष्टश्च वैदेह्या दर्शनोत्सुकः॥

acintyāmadbhutākārāṃ dṛṣṭvā laṅkāṃ mahākapiḥ |āsīdviṣṇḍo hṛṣṭaśca vaidehyā darśanotsukaḥ ||

स पाण्डुराविद्धविमानमालिनीं ।महार्हजाम्बूनदजालतोरणाम् ।यशस्विनीं रावणबाहुपालितां ।क्षपाचरैर्भिमबलैः समावृताम्॥

sa pāṇḍurāviddhavimānamālinīṃ |mahārhajāmbūnadajālatoraṇām |yaśasvinīṃ rāvaṇabāhupālitāṃ |kṣapācarairbhimabalaiḥ samāvṛtām ||

चन्द्रोऽपि साचिव्यमिवास्य कुर्वं ।स्तारागणैर्मध्यगतो विराजन् ।ज्योत्स्नावितानेन वितत्य लोक ।मुत्तिष्ठते नैकसहस्ररश्मिः॥

candro'pi sācivyamivāsya kurvaṃ |stārāgaṇairmadhyagato virājan |jyotsnāvitānena vitatya loka |muttiṣṭhate naikasahasraraśmiḥ ||

शङ्खप्रभं क्षीरमृणालवर्ण ।मुद्गच्छमानं व्यवभासमानम् ।ददर्श चन्द्रं स हरिप्रवीरः ।प्लोप्लूयमानं सरसीव हंसम्॥

śaṅkhaprabhaṃ kṣīramṛṇālavarṇa |mudgacchamānaṃ vyavabhāsamānam |dadarśa candraṃ sa haripravīraḥ |ploplūyamānaṃ sarasīva haṃsam ||