Kanda.Sarga 5.5

ततः स मध्यंगतमंशुमन्तं ।ज्योत्स्नावितानम् महदुद्वमन्तम् ।ददर्श धीमान् दिवि भानुमन्तम् ।गोष्ठे वृषं मत्तमिव भ्रामन्तम्॥

tataḥ sa madhyaṃgatamaṃśumantaṃ |jyotsnāvitānam mahadudvamantam |dadarśa dhīmān divi bhānumantam |goṣṭhe vṛṣaṃ mattamiva bhrāmantam ||

लोकस्य पापानि विनाशयन्तम् ।महोदधिं चापि समेधयन्तम् ।भूतानि सर्वाणि विराजयन्तम् ।ददर्श शीताम्शुमथाभियान्तम्॥

lokasya pāpāni vināśayantam |mahodadhiṃ cāpi samedhayantam |bhūtāni sarvāṇi virājayantam |dadarśa śītāmśumathābhiyāntam ||

या भाति लक्ष्मीर्भुवि मन्दरस्था ।तथा प्रदोषेषु च सागरस्था ।तथैव तोयेषु च पुष्करस्था ।रराज सा चारुनिशाकरस्था॥

yā bhāti lakṣmīrbhuvi mandarasthā |tathā pradoṣeṣu ca sāgarasthā |tathaiva toyeṣu ca puṣkarasthā |rarāja sā cāruniśākarasthā ||

हम्सो यथा राजतपञ्जरसथः ।सिम्हो यथा मन्दरकन्दरस्थः ।वीरो यथा गर्वितकुञ्जरस्थ ।श्चन्द्रो विबभ्राज तथामभरस्थः॥

hamso yathā rājatapañjarasathaḥ |simho yathā mandarakandarasthaḥ |vīro yathā garvitakuñjarastha |ścandro vibabhrāja tathāmabharasthaḥ ||

स्थितह् ककुद्मानिव तीक्ष्णशृङ्गो ।महाचलः श्वेत इवोच्चशृङ्गः ।हस्तीव जाम्बूनदबद्धश्^इङ्गो ।रराज चन्द्रह् परिपूर्णशृङ्गः॥

sthitah kakudmāniva tīkṣṇaśṛṅgo |mahācalaḥ śveta ivoccaśṛṅgaḥ |hastīva jāmbūnadabaddhaś^iṅgo |rarāja candrah paripūrṇaśṛṅgaḥ ||

विनष्टशीताम्बुतुषारपङ्को ।महाग्रहग्राहविनष्टपङ्कः ।प्रकाशलक्ष्म्याश्रयनिर्मलाङ्को ।रराज चन्द्रो भगवान् शशाङ्कः॥

vinaṣṭaśītāmbutuṣārapaṅko |mahāgrahagrāhavinaṣṭapaṅkaḥ |prakāśalakṣmyāśrayanirmalāṅko |rarāja candro bhagavān śaśāṅkaḥ ||

शीलातलम् प्राप्य यथा मृगेन्द्रो ।महारणम् प्राप्य यथा गजेन्द्रह् ।राज्यम् समासाद्य यथा नरेन्द्र ।स्तथाप्रकाशो विरराज चन्द्रः॥

śīlātalam prāpya yathā mṛgendro |mahāraṇam prāpya yathā gajendrah |rājyam samāsādya yathā narendra |stathāprakāśo virarāja candraḥ ||

प्रकाशचन्द्रोदयनष्टदोषः ।प्रवृत्तरक्षः पिशिताशदोषः ।रामाभिरामेरितचित्तदोषः ।स्वर्गप्रकाशो भगवान् प्रदोषः॥

prakāśacandrodayanaṣṭadoṣaḥ |pravṛttarakṣaḥ piśitāśadoṣaḥ |rāmābhirāmeritacittadoṣaḥ |svargaprakāśo bhagavān pradoṣaḥ ||

तन्त्रीस्वनाह् कर्णसुखाः प्रवृत्ताः ।स्वपन्ति नार्यः पतिभिः सुवृत्ताः ।नक्तम्चराश्चापि तथा प्रवृत्ता ।विहर्तुमत्यद्भुतरौद्रवृत्ताः॥

tantrīsvanāh karṇasukhāḥ pravṛttāḥ |svapanti nāryaḥ patibhiḥ suvṛttāḥ |naktamcarāścāpi tathā pravṛttā |vihartumatyadbhutaraudravṛttāḥ ||

मत्तप्रमत्तानि समाकुलानि ।तथाश्वभद्रासनसम्कुलानि ।वीरः श्रिया चापि समाकुलानि ।ददर्श धीमान् स कपिः कुलानि॥

mattapramattāni samākulāni |tathāśvabhadrāsanasamkulāni |vīraḥ śriyā cāpi samākulāni |dadarśa dhīmān sa kapiḥ kulāni ||

परस्परं चाधिकमाक्षिपन्ति ।भुआम्श्च पीनानधिनिक्षिपन्ति ।मत्तप्रलापानधिकम् क्षिपन्ति ।मत्तानि चान्योन्यमधिक्षिपन्ति॥

parasparaṃ cādhikamākṣipanti |bhuāmśca pīnānadhinikṣipanti |mattapralāpānadhikam kṣipanti |mattāni cānyonyamadhikṣipanti ||

रक्षाम्सि वक्षाम्सि च विक्षिपन्ति ।गात्राणि कान्तासु च विक्षिपन्ति ।रूपाअणि चित्राणि च विक्षिपन्ति ।दृढानि चापानि च विक्षिपन्ति॥

rakṣāmsi vakṣāmsi ca vikṣipanti |gātrāṇi kāntāsu ca vikṣipanti |rūpāaṇi citrāṇi ca vikṣipanti |dṛḍhāni cāpāni ca vikṣipanti ||

ददर्श कान्ताश्च समालभन्त्य ।स्तथा परास्तत्र पुनः स्वपन्त्यः ।सुरूपवक्त्राश्च तथा हसन्त्यः ।क्रुद्धाः पराश्चपि विनिःश्वसन्त्यः॥

dadarśa kāntāśca samālabhantya |stathā parāstatra punaḥ svapantyaḥ |surūpavaktrāśca tathā hasantyaḥ |kruddhāḥ parāścapi viniḥśvasantyaḥ ||

महागजैश्चापि तथा नदद्भिः ।सुपूजितैश्चापि तथा सुसद्भिः ।रराज वीरैश्च विनिःश्वसद्भि ।र्ह्रदो भुजङ्गैरिव निःश्वसद्भिः॥

mahāgajaiścāpi tathā nadadbhiḥ |supūjitaiścāpi tathā susadbhiḥ |rarāja vīraiśca viniḥśvasadbhi |rhrado bhujaṅgairiva niḥśvasadbhiḥ ||

बुद्धिप्रधानान् रुचिराभिधानान् ।सम्श्रद्दधानान् जगतः प्रधानान् ।नानाविधानान् रुचिराभिधानान् ।ददर्श तस्याम् पुरि यातुधानान्॥

buddhipradhānān rucirābhidhānān |samśraddadhānān jagataḥ pradhānān |nānāvidhānān rucirābhidhānān |dadarśa tasyām puri yātudhānān ||

ननन्द दृष्ट्वा स च तान् सुरूपा ।न्नानागुणानात्मगुणानुरूपान् ।विद्योतमानान्स तदानुरूपान् ।ददर्श काम्श्चिच्च पुनर्विरूपान्॥

nananda dṛṣṭvā sa ca tān surūpā |nnānāguṇānātmaguṇānurūpān |vidyotamānānsa tadānurūpān |dadarśa kāmścicca punarvirūpān ||

ततो वरार्हः सुविशुद्धभावा ।स्तेषाम् स्त्रियस्तत्र महानुभावाह् ।प्रियेषु पानेषु च सक्तभावा ।ददर्श ताराइव सुप्रभावाः॥

tato varārhaḥ suviśuddhabhāvā |steṣām striyastatra mahānubhāvāh |priyeṣu pāneṣu ca saktabhāvā |dadarśa tārāiva suprabhāvāḥ ||

श्रिया ज्वलन्तीस्त्रपयोगूढा ।निशीथकाले रमणोपगूढाः ।ददर्श काश्चित्प्रमदोपगूढा ।यथा विहङ्गाः कुसुमोपगूढाः॥

śriyā jvalantīstrapayogūḍhā |niśīthakāle ramaṇopagūḍhāḥ |dadarśa kāścitpramadopagūḍhā |yathā vihaṅgāḥ kusumopagūḍhāḥ ||

अन्याः पुनर्हर्म्यतलोपविष्टा ।स्तत्र प्रियाङ्केषु सुखोपविष्टाः ।भर्तुः प्रिया धर्मपरा निविष्टा ।ददर्श धीमान् मदनाभिविष्टाः॥

anyāḥ punarharmyatalopaviṣṭā |statra priyāṅkeṣu sukhopaviṣṭāḥ |bhartuḥ priyā dharmaparā niviṣṭā |dadarśa dhīmān madanābhiviṣṭāḥ ||

अप्रावृताः काञ्चनराजिवर्णाः ।काश्चित्परार्थ्यास्तपनीयवर्णाः ।पुनश्च काश्चिच्छशलक्ष्मवर्णाः ।कान्तप्रहीणारुचिराङ्गवर्णाः॥

aprāvṛtāḥ kāñcanarājivarṇāḥ |kāścitparārthyāstapanīyavarṇāḥ |punaśca kāścicchaśalakṣmavarṇāḥ |kāntaprahīṇārucirāṅgavarṇāḥ ||

ततह् प्रियान् प्राप्य मनोभिरामान् ।सुप्रीतियुक्ताः सुमनोभिरामाः ।गृहेषु हृष्टाः परमाभिरामाः ।हरिप्रवीरः स ददर्श रामाः॥

tatah priyān prāpya manobhirāmān |suprītiyuktāḥ sumanobhirāmāḥ |gṛheṣu hṛṣṭāḥ paramābhirāmāḥ |haripravīraḥ sa dadarśa rāmāḥ ||

चन्द्रप्रकाशाश्च हि वक्त्रमाला ।वक्राक्षिपक्ष्माश्च सुनेत्रमालाः ।विभूषाणानाम् च ददर्श मालाः ।शतह्रदानामिव चारुमालाः॥

candraprakāśāśca hi vaktramālā |vakrākṣipakṣmāśca sunetramālāḥ |vibhūṣāṇānām ca dadarśa mālāḥ |śatahradānāmiva cārumālāḥ ||

न त्वेव सीताम् परमाभिजाताम् ।पथि स्थिते राजकुले प्रजाताम् ।लताम् प्रपुल्लामिव साधु जाताम् ।ददर्श तन्वीम् मनसाभिजाताम्॥

na tveva sītām paramābhijātām |pathi sthite rājakule prajātām |latām prapullāmiva sādhu jātām |dadarśa tanvīm manasābhijātām ||

सनातने वर्त्मानि सम्निविष्टाम् ।रामेक्षणां तां मदनाभिविष्टाम् ।भर्तुर्मनः श्रीमदनुप्रविष्टाम् ।स्त्रीभ्यो वराभ्यश्च सदा विशिष्टाम्॥

sanātane vartmāni samniviṣṭām |rāmekṣaṇāṃ tāṃ madanābhiviṣṭām |bharturmanaḥ śrīmadanupraviṣṭām |strībhyo varābhyaśca sadā viśiṣṭām ||

उष्णार्दिताम् सानुसृतास्रकण्ठीम् ।पुरा वरार्होत्तमनिष्ककण्ठीम् ।सुजातपक्ष्मामभिरक्तकण्ठीम् ।वनेऽप्रनृत्तामिव नीलकण्ठीम्॥

uṣṇārditām sānusṛtāsrakaṇṭhīm |purā varārhottamaniṣkakaṇṭhīm |sujātapakṣmāmabhiraktakaṇṭhīm |vane'pranṛttāmiva nīlakaṇṭhīm ||

अव्यक्तरेखामिव चन्द्ररेखां ।पाम्सुप्रदिग्धामिव हेमरेखाम् ।क्षतप्ररूढामिव बाणरेखां ।वायुप्रभिन्नामिव मेघरेक्षाम्॥

avyaktarekhāmiva candrarekhāṃ |pāmsupradigdhāmiva hemarekhām |kṣataprarūḍhāmiva bāṇarekhāṃ |vāyuprabhinnāmiva megharekṣām ||

सीतामपश्यन् मनुजेश्वरस्य ।रामस्य पत्नीम् वदताम् वरस्य ।बभूव दुःखाभिहतश्चिरस्य ।प्लवङ्गमो मन्द इवाचिरस्य॥

sītāmapaśyan manujeśvarasya |rāmasya patnīm vadatām varasya |babhūva duḥkhābhihataścirasya |plavaṅgamo manda ivācirasya ||