Valmiki Ramayana · 25 verses
Read this chapter as a bookप्रतिप्रयाते काकुत्स्थे महेन्द्रः पाकशासनः ।अब्रवीत् परमप्रीतो राघवं प्राञ्जलिं स्थितम्॥
pratiprayāte kākutsthe mahendraḥ pākaśāsanaḥ |abravīt paramaprīto rāghavaṃ prāñjaliṃ sthitam ||
अमोघं दर्शनं राम तवास्माकं परन्तप ।प्रीतियुक्ताः स्म तेन त्वं ब्रूहि यन्मनसेच्छसि॥
amoghaṃ darśanaṃ rāma tavāsmākaṃ parantapa |prītiyuktāḥ sma tena tvaṃ brūhi yanmanasecchasi ||
एवमुक्तस्तु काकुत्स्थः प्रत्युवाच कृताञ्जलिः ।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया सह भार्यया॥
evamuktastu kākutsthaḥ pratyuvāca kṛtāñjaliḥ |lakṣmaṇena saha bhrātrā sītayā saha bhāryayā ||
यदि प्रीतिः समुत्पन्नामयि सर्वसुरेश्वर ।वक्ष्यामि कुरु ते सत्यं वचनं वदतां वर॥
yadi prītiḥ samutpannāmayi sarvasureśvara |vakṣyāmi kuru te satyaṃ vacanaṃ vadatāṃ vara ||
मम हेतोः पराक्रान्ता ये गता यमसादनम् ।ते सर्वे जिवितं प्राप्य समुत्तिष्ठन्तु वानराः॥
mama hetoḥ parākrāntā ye gatā yamasādanam |te sarve jivitaṃ prāpya samuttiṣṭhantu vānarāḥ ||
मत्कृते विप्रयुक्ता ये पुत्रैर्दारैश्च वानराः ।मत्प्रियेष्वभियुक्ताश्च न मृत्युं गणयन्ति च॥
matkṛte viprayuktā ye putrairdāraiśca vānarāḥ |matpriyeṣvabhiyuktāśca na mṛtyuṃ gaṇayanti ca ||
त्वत्प्रसादात् समेयुस्ते वरमेतदहं वृणे॥
tvatprasādāt sameyuste varametadahaṃ vṛṇe ||
नीरुजो निर्व्रणांश्चैव सम्पन्नबलपौरुषान् ।गोलाङ्गूलांस्तथैवर्क्षान् द्रष्टुमिच्छामि मानद॥
nīrujo nirvraṇāṃścaiva sampannabalapauruṣān |golāṅgūlāṃstathaivarkṣān draṣṭumicchāmi mānada ||
अकाले चापि मुख्यानि मूलानि च फलानि च ।नद्यश्च विमलास्तत्र तिष्ठेयुर्यत्र वानराः॥
akāle cāpi mukhyāni mūlāni ca phalāni ca |nadyaśca vimalāstatra tiṣṭheyuryatra vānarāḥ ||
श्रुत्वा तु वचनं तस्य राघवस्य महात्मनः ।महेन्द्रः प्रत्युवाचेदं वचनं प्रीतिलक्षणम्॥
śrutvā tu vacanaṃ tasya rāghavasya mahātmanaḥ |mahendraḥ pratyuvācedaṃ vacanaṃ prītilakṣaṇam ||
महानयं वरस्तात त्वयोक्तो रघुनन्दन ।द्विर्मया नोक्तपूर्वं हि तस्मादेतद्भविष्यति॥
mahānayaṃ varastāta tvayokto raghunandana |dvirmayā noktapūrvaṃ hi tasmādetadbhaviṣyati ||
समुत्थास्यन्ति हरयो ये हता युधि राक्षसैः ।ऋक्षाश्च सहगोपुच्छा निकृत्ताननबाहवः ।नीरुजो निर्व्रणाश्चैव सम्पन्नबलपौरुषाः॥
samutthāsyanti harayo ye hatā yudhi rākṣasaiḥ |ṛkṣāśca sahagopucchā nikṛttānanabāhavaḥ |nīrujo nirvraṇāścaiva sampannabalapauruṣāḥ ||
समुत्थास्यन्ति हरयः सुप्ता निद्राक्षये यथा ।सुहृद्भिर्बान्धवैश्चैव ज्ञातिभिः स्वजनैरपि ।सर्व एव समेष्यन्ति संयुक्ताः परया मुदा॥
samutthāsyanti harayaḥ suptā nidrākṣaye yathā |suhṛdbhirbāndhavaiścaiva jñātibhiḥ svajanairapi |sarva eva sameṣyanti saṃyuktāḥ parayā mudā ||
अकाले पुष्पशबलाः फलवन्तश्च पादपाः ।भविष्यन्ति महेष्वास नद्यश्च सलिलायुताः॥
akāle puṣpaśabalāḥ phalavantaśca pādapāḥ |bhaviṣyanti maheṣvāsa nadyaśca salilāyutāḥ ||
सव्रणैः प्रथमं गात्रैः संवृत्तैर्निर्व्रणैः पुनः ॥ ६.१२३.१५ ॥्च सलिलायुताः॥
savraṇaiḥ prathamaṃ gātraiḥ saṃvṛttairnirvraṇaiḥ punaḥ || 6.123.15 ||ca salilāyutāḥ ||
ततः समुत्थिताः सर्वे सुप्त्वेव हरिपुङ्गवाः ।बभूवुर्वानराः सर्वे किमेतदिति विस्मिताः॥
tataḥ samutthitāḥ sarve suptveva haripuṅgavāḥ |babhūvurvānarāḥ sarve kimetaditi vismitāḥ ||
ते सर्वे वानरास्तस्मै राघवायाभ्यवादयन्॥
te sarve vānarāstasmai rāghavāyābhyavādayan ||
काकुत्स्थं परिपूर्णार्थं दृष्ट्वा सर्वे सुरोत्तमाः ।ऊचुस्ते प्रथमं स्तुत्वा स्तवार्हं सहलक्ष्मणम्॥
kākutsthaṃ paripūrṇārthaṃ dṛṣṭvā sarve surottamāḥ |ūcuste prathamaṃ stutvā stavārhaṃ sahalakṣmaṇam ||
गच्छायोध्यामितो वीर विसर्जय च वानरान्॥
gacchāyodhyāmito vīra visarjaya ca vānarān ||
मैथिलीं सान्त्वयस्वैनामनुरक्तां तपस्विनीम् ।शत्रुघ्नं च महात्मानं मातऽः सर्वाः परन्तप॥
maithilīṃ sāntvayasvaināmanuraktāṃ tapasvinīm |śatrughnaṃ ca mahātmānaṃ māta'ḥ sarvāḥ parantapa ||
भ्रातरं पश्य भरतं त्वच्छोकाद्व्रतधारिणम् ।अभिषेचय चात्मानं पौरान् गत्वा प्रहर्षय॥
bhrātaraṃ paśya bharataṃ tvacchokādvratadhāriṇam |abhiṣecaya cātmānaṃ paurān gatvā praharṣaya ||
एवमुक्त्वा तमामन्त्र्य रामं सौमित्रिणा सह ।विमानैः सूर्यसङ्काशैर्हृष्टा जग्मुः सुरा दिवम्॥
evamuktvā tamāmantrya rāmaṃ saumitriṇā saha |vimānaiḥ sūryasaṅkāśairhṛṣṭā jagmuḥ surā divam ||
अभिवाद्य च काकुत्स्थः सर्वांस्तांस्त्रिदशोत्तमान् ।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वासमाज्ञापयत्तदा॥
abhivādya ca kākutsthaḥ sarvāṃstāṃstridaśottamān |lakṣmaṇena saha bhrātrā vāsamājñāpayattadā ||
ततस्तु सा लक्ष्मणरामपालिता महाचमूर्हृष्टजना यशस्विनी ।श्रिया ज्वलन्ती विरराज सर्वतो निशा प्रणीतेव हि शीतरश्मिना॥
tatastu sā lakṣmaṇarāmapālitā mahācamūrhṛṣṭajanā yaśasvinī |śriyā jvalantī virarāja sarvato niśā praṇīteva hi śītaraśminā ||
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे त्रयोविंशत्युत्तरशततमः सर्गः॥
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe trayoviṃśatyuttaraśatatamaḥ sargaḥ ||