Kanda.Sarga 6.81

विज्ञाय तु मनस्तस्य राघवस्य महात्मनः।सन्निवृत्याहवात्तस्मात् संविवेश पुरं ततः॥

vijñāya tu manastasya rāghavasya mahātmanaḥ |sannivṛtyāhavāttasmāt saṃviveśa puraṃ tataḥ ||

सो ऽनुस्मृत्य वधं तेषां राक्षसानां तरस्विनाम्।क्रोधताम्रेक्षणः शूरो निर्जगाम महाद्युतिः॥

so 'nusmṛtya vadhaṃ teṣāṃ rākṣasānāṃ tarasvinām |krodhatāmrekṣaṇaḥ śūro nirjagāma mahādyutiḥ ||

स पश्चिमेन द्वारेण निर्ययौ राक्षसैर्वृतः।इन्द्रजित्तु महावीर्यः पौलस्त्यो देवकण्टकः॥

sa paścimena dvāreṇa niryayau rākṣasairvṛtaḥ |indrajittu mahāvīryaḥ paulastyo devakaṇṭakaḥ ||

इन्द्रजित्तु ततो दृष्ट्वा भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।रणायाभ्युद्यतौ वीरौ मायां प्रादुष्करोत्तदा॥

indrajittu tato dṛṣṭvā bhrātarau rāmalakṣmaṇau |raṇāyābhyudyatau vīrau māyāṃ prāduṣkarottadā ||

इन्द्रजित्तु रथे स्थाप्य सीतां मायामयीं ततः।बलेन महता ऽ ऽवृत्य तस्या वधमरोचयत्॥

indrajittu rathe sthāpya sītāṃ māyāmayīṃ tataḥ |balena mahatā ' 'vṛtya tasyā vadhamarocayat ||

मोहनार्थं तु सर्वेषां बुद्धिं कृत्वा सुदुर्मतिः।हन्तुं सीतां व्यवसितो वानराभिमुखो ययौ॥

mohanārthaṃ tu sarveṣāṃ buddhiṃ kṛtvā sudurmatiḥ |hantuṃ sītāṃ vyavasito vānarābhimukho yayau ||

तं दृष्ट्वा त्वभिनिर्यान्तं नगर्याः काननौकसः।उत्पेतुरभिसङ्क्रुद्धाः शिलाहस्ता युयुत्सवः॥

taṃ dṛṣṭvā tvabhiniryāntaṃ nagaryāḥ kānanaukasaḥ |utpeturabhisaṅkruddhāḥ śilāhastā yuyutsavaḥ ||

हनुमान् पुरतस्तेषां जगाम कपिकुञ्जरः।प्रगृह्य सुमहच्छृङ्गं पर्वतस्य दुरासदम्॥

hanumān puratasteṣāṃ jagāma kapikuñjaraḥ |pragṛhya sumahacchṛṅgaṃ parvatasya durāsadam ||

स ददर्श हतानन्दां सीतामिन्द्रजितो रथे।एकवेणीधरां दीनामुपवासकृशाननाम्॥

sa dadarśa hatānandāṃ sītāmindrajito rathe |ekaveṇīdharāṃ dīnāmupavāsakṛśānanām ||

परिक्लिष्टैकवसनाममृजां राघवप्रियाम्।रजोमलाभ्यामालिप्तैः सर्वगात्रैर्वरस्त्रियम्॥

parikliṣṭaikavasanāmamṛjāṃ rāghavapriyām |rajomalābhyāmāliptaiḥ sarvagātrairvarastriyam ||

तां निरीक्ष्य मुहूर्तं तु मैथिलीत्यध्यवस्य तु।बभूवाचिरदृष्टा हि तेन सा जनकात्मजा॥

tāṃ nirīkṣya muhūrtaṃ tu maithilītyadhyavasya tu |babhūvāciradṛṣṭā hi tena sā janakātmajā ||

तां दीनां मलदिग्धाङ्गीं रथस्थां दृश्य मैथिलीम्।बाष्पपर्याकुलमुखो हनुमान् व्यथितो ऽभवत्॥

tāṃ dīnāṃ maladigdhāṅgīṃ rathasthāṃ dṛśya maithilīm |bāṣpaparyākulamukho hanumān vyathito 'bhavat ||

अब्रवीत्तां तु शोकार्तां निरानन्दां तपस्विनीम्।सीतां रथस्थितां दृष्ट्वा राक्षसेन्द्रसुताश्रिताम्।किं समर्थितमस्येति चिन्तयन् स महाकपिः॥

abravīttāṃ tu śokārtāṃ nirānandāṃ tapasvinīm |sītāṃ rathasthitāṃ dṛṣṭvā rākṣasendrasutāśritām |kiṃ samarthitamasyeti cintayan sa mahākapiḥ ||

सह तैर्वानरश्रेष्ठैरभ्यधावत रावणिम्॥

saha tairvānaraśreṣṭhairabhyadhāvata rāvaṇim ||

तद्वानरबलं दृष्ट्वा रावणिः क्रोधमूर्च्छितः।कृत्वा विकोशं निस्त्रिंशं मूर्ध्नि सीतां परामृशत्॥

tadvānarabalaṃ dṛṣṭvā rāvaṇiḥ krodhamūrcchitaḥ |kṛtvā vikośaṃ nistriṃśaṃ mūrdhni sītāṃ parāmṛśat ||

तां स्त्रियं पश्यतां तेषां ताडयामास रावणिः।क्रोशन्तीं राम रामेति मायया योजितां रथे॥

tāṃ striyaṃ paśyatāṃ teṣāṃ tāḍayāmāsa rāvaṇiḥ |krośantīṃ rāma rāmeti māyayā yojitāṃ rathe ||

गृहीतमूर्धजां दृष्ट्वा हनुमान् दैन्यमागतः।शोकजं वारि नैत्राभ्यामसृजन्मारुतात्मजः॥

gṛhītamūrdhajāṃ dṛṣṭvā hanumān dainyamāgataḥ |śokajaṃ vāri naitrābhyāmasṛjanmārutātmajaḥ ||

तां दृष्ट्वा चारुसर्वाङ्गीं रामस्य महिषीं प्रियाम्।अब्रवीत् परुषं वाक्यं क्रोधाद्रक्षोधिपात्मजम्॥

tāṃ dṛṣṭvā cārusarvāṅgīṃ rāmasya mahiṣīṃ priyām |abravīt paruṣaṃ vākyaṃ krodhādrakṣodhipātmajam ||

दुरात्मन्नात्मनाशाय केशपक्षे परामृशः।ब्रह्मर्षीणां कुले जातो राक्षसीं योनिमाश्रितः॥

durātmannātmanāśāya keśapakṣe parāmṛśaḥ |brahmarṣīṇāṃ kule jāto rākṣasīṃ yonimāśritaḥ ||

धिक् त्वां पापसमाचारं यस्य ते मतिरीदृशी॥

dhik tvāṃ pāpasamācāraṃ yasya te matirīdṛśī ||

नृशंसानार्य दुर्वृत्त क्षुद्र पापपराक्रम।अनार्यस्येदृशं कर्म घृणा ते नास्ति निर्घृण॥

nṛśaṃsānārya durvṛtta kṣudra pāpaparākrama |anāryasyedṛśaṃ karma ghṛṇā te nāsti nirghṛṇa ||

च्युता गृहाच्च राज्याच्च रामहस्ताच्च मैथिली।किं तवैषा ऽपराद्धा हि यदेनां हन्तुमिच्छसि॥

cyutā gṛhācca rājyācca rāmahastācca maithilī |kiṃ tavaiṣā 'parāddhā hi yadenāṃ hantumicchasi ||

सीतां च हत्वा न चिरं जीविष्यसि कथञ्चन।वधार्ह कर्मणा ऽनेन मम हस्तगतो ह्यसि॥

sītāṃ ca hatvā na ciraṃ jīviṣyasi kathañcana |vadhārha karmaṇā 'nena mama hastagato hyasi ||

ये च स्त्रीघातिनां लोका लोकवध्येषु कुत्सिताः।इह जिवितमुत्सृज्य प्रेत्य तान् प्रतिपत्स्यसे॥

ye ca strīghātināṃ lokā lokavadhyeṣu kutsitāḥ |iha jivitamutsṛjya pretya tān pratipatsyase ||

इति ब्रुवाणो हनुमान् सायुधैर्हरिभिर्वृतः।अभ्यधावत सङ्क्रुद्धो राक्षसेन्द्रसुतं प्रति॥

iti bruvāṇo hanumān sāyudhairharibhirvṛtaḥ |abhyadhāvata saṅkruddho rākṣasendrasutaṃ prati ||

आपतन्तं महावीर्यं तदनीकं वनौकसाम्।रक्षसां भीमवेगानामनीकं तु न्यवारयत्॥

āpatantaṃ mahāvīryaṃ tadanīkaṃ vanaukasām |rakṣasāṃ bhīmavegānāmanīkaṃ tu nyavārayat ||

स तां बाणसहस्रेण विक्षोभ्य हरिवाहिनीम्।हरिश्रेष्ठं हनूमन्तमिन्द्रजित् प्रत्युवाच ह॥

sa tāṃ bāṇasahasreṇa vikṣobhya harivāhinīm |hariśreṣṭhaṃ hanūmantamindrajit pratyuvāca ha ||

सुग्रीवस्त्वं च रामश्च यन्निमित्तमिहागताः।तां हनिष्यामि वैदेहीमद्यैव तव पश्यतः॥

sugrīvastvaṃ ca rāmaśca yannimittamihāgatāḥ |tāṃ haniṣyāmi vaidehīmadyaiva tava paśyataḥ ||

इमां हत्वा ततो रामं लक्ष्मणं त्वां च वानर।सुग्रीवं च वधिष्यामि तं चानार्यं विभीषणम्॥

imāṃ hatvā tato rāmaṃ lakṣmaṇaṃ tvāṃ ca vānara |sugrīvaṃ ca vadhiṣyāmi taṃ cānāryaṃ vibhīṣaṇam ||

न हन्तव्याः स्त्रियश्चेति यद्ब्रवीषि प्लवङ्गम।पीडाकरममित्राणां यत् स्यात् कर्तव्यमेव तत्॥

na hantavyāḥ striyaśceti yadbravīṣi plavaṅgama |pīḍākaramamitrāṇāṃ yat syāt kartavyameva tat ||

तमेवमुक्त्वा रुदतीं सीतां मायामयीं तदा।शितधारेण खड्गेन निजघानेन्द्रजित् स्वयम्॥

tamevamuktvā rudatīṃ sītāṃ māyāmayīṃ tadā |śitadhāreṇa khaḍgena nijaghānendrajit svayam ||

यज्ञोपवीतमार्गेण भिन्ना तेन तपस्विनी।सा पृथिव्यां पृथुश्रोणी पपात प्रियदर्शना।तामिन्द्रजित्स्वयं हत्वा हनुमन्तमुवाच ह॥

yajñopavītamārgeṇa bhinnā tena tapasvinī |sā pṛthivyāṃ pṛthuśroṇī papāta priyadarśanā |tāmindrajitsvayaṃ hatvā hanumantamuvāca ha ||

मया रामस्य पश्येमां कोपेन च निषूदिताम्।एषा विशस्ता वैदेही विफलो वः परिश्रमः॥

mayā rāmasya paśyemāṃ kopena ca niṣūditām |eṣā viśastā vaidehī viphalo vaḥ pariśramaḥ ||

ततः खड्गेन महता हत्वा तामिन्द्रिजित् स्वयम्।हृष्टः स रथमास्थाय विननाद महास्वनम्॥

tataḥ khaḍgena mahatā hatvā tāmindrijit svayam |hṛṣṭaḥ sa rathamāsthāya vinanāda mahāsvanam ||

वानराः शुश्रुवुः शब्दमदूरे प्रत्यवस्थिताः।व्यादितास्यस्य नदतस्तहुर्गं संश्रितस्य च॥

vānarāḥ śuśruvuḥ śabdamadūre pratyavasthitāḥ |vyāditāsyasya nadatastahurgaṃ saṃśritasya ca ||

तथा तु सीतां विनिहत्य दुर्मतिः प्रहृष्टचेताः स बभूव रावणिः।तं हृष्टरूपं समुदीक्ष्य वानरा विषण्णरूपाः सहसा प्रदुद्रुवुः॥

tathā tu sītāṃ vinihatya durmatiḥ prahṛṣṭacetāḥ sa babhūva rāvaṇiḥ |taṃ hṛṣṭarūpaṃ samudīkṣya vānarā viṣaṇṇarūpāḥ sahasā pradudruvuḥ ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे एकाशीतितमः सर्गः॥

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe ekāśītitamaḥ sargaḥ ||