Loading
वाल्मीकि रामायण · 30 श्लोक
यह अध्याय पुस्तक में पढ़ेंततस्तु सचिवैः सार्धं षड्भिर्नित्यं बलोद्धतैः ।महोदरप्रहस्ताभ्यां मारीचशुकसारणैः॥
tatastu sacivaiḥ sārdhaṃ ṣaḍbhirnityaṃ baloddhataiḥ |mahodaraprahastābhyāṃ mārīcaśukasāraṇaiḥ ||
धूम्राक्षेण च वीरेण नित्यं समरगृध्नुना ।वृतः संप्रययौ श्रीमान्क्रोधाल्लोकान्दहन्निव॥
dhūmrākṣeṇa ca vīreṇa nityaṃ samaragṛdhnunā |vṛtaḥ saṃprayayau śrīmānkrodhāllokāndahanniva ||
पुराणि स नदीः शैलान्वनान्युपवनानि च ।अतिक्रम्य मुहूर्तेन कैलासं गिरिमागमत्॥
purāṇi sa nadīḥ śailānvanānyupavanāni ca |atikramya muhūrtena kailāsaṃ girimāgamat ||
सन्निविष्टं गिरौ तस्मिन्राक्षसेन्द्रं निशम्य तु ।युद्धे ऽत्यर्थकृतोत्साहं दुरात्मानं समन्त्रिणम्॥
sanniviṣṭaṃ girau tasminrākṣasendraṃ niśamya tu |yuddhe 'tyarthakṛtotsāhaṃ durātmānaṃ samantriṇam ||
यक्षा न शेकुः संस्थातुं प्रमुखे तस्य रक्षसः ।राज्ञो भ्रातेति विज्ञाय गता यत्र धनेश्वरः॥
yakṣā na śekuḥ saṃsthātuṃ pramukhe tasya rakṣasaḥ |rājño bhrāteti vijñāya gatā yatra dhaneśvaraḥ ||
ते गत्वा सर्वमाचख्युर्भ्रातुस्तस्य चिकीर्षितम् ।अनुज्ञाता ययुर्हष्टा युद्धाय धनदेन ते॥
te gatvā sarvamācakhyurbhrātustasya cikīrṣitam |anujñātā yayurhaṣṭā yuddhāya dhanadena te ||
ततो बलानां सङ्क्षोभो व्यवर्धत महोदधेः ।तस्य नैर्ऋतराजस्य शैलं सञ्चालयन्निव॥
tato balānāṃ saṅkṣobho vyavardhata mahodadheḥ |tasya nairṛtarājasya śailaṃ sañcālayanniva ||
ततो युद्धं समभवद्यक्षराक्षससङ्कुलम् ।व्यथिताश्चाभवंस्तत्र सचिवा राक्षसस्य ते॥
tato yuddhaṃ samabhavadyakṣarākṣasasaṅkulam |vyathitāścābhavaṃstatra sacivā rākṣasasya te ||
स दृष्ट्वा तादृशं सैन्यं दशग्रीवो निशाचरः ।हर्षनादान्बहून्कृत्वा स क्रोधादभ्यधावत॥
sa dṛṣṭvā tādṛśaṃ sainyaṃ daśagrīvo niśācaraḥ |harṣanādānbahūnkṛtvā sa krodhādabhyadhāvata ||
ये तु ते राक्षसेन्द्रस्य सचिवा घोरविक्रमाः ।तेषां सहस्रमेकैकं यक्षाणां समयोधयन्॥
ye tu te rākṣasendrasya sacivā ghoravikramāḥ |teṣāṃ sahasramekaikaṃ yakṣāṇāṃ samayodhayan ||
ततो गदाभिर्मुसलैरसिभिः शक्तितोमरैः ।हन्यमानो दशग्रीवस्तत्सैन्यं समगाहत॥
tato gadābhirmusalairasibhiḥ śaktitomaraiḥ |hanyamāno daśagrīvastatsainyaṃ samagāhata ||
स निरुच्छ्वासवत्तत्र वध्यमानो दशाननः ।वर्षद्भिरिव जीमूतैर्धाराभिरवरुध्यत॥
sa nirucchvāsavattatra vadhyamāno daśānanaḥ |varṣadbhiriva jīmūtairdhārābhiravarudhyata ||
न चकार व्यथां चैव यक्षशस्त्रैः समाहतः ।महीधर इवाम्भोदैर्धाराशतसमुक्षितः॥
na cakāra vyathāṃ caiva yakṣaśastraiḥ samāhataḥ |mahīdhara ivāmbhodairdhārāśatasamukṣitaḥ ||
स दुरात्मा समुद्यम्य कालदण्डोपमां गदाम् ।प्रविवेश ततः सैन्यं नयन्यक्षान्यमक्षयम्॥
sa durātmā samudyamya kāladaṇḍopamāṃ gadām |praviveśa tataḥ sainyaṃ nayanyakṣānyamakṣayam ||
स कक्षमिव विस्तीर्णं शुष्केन्धनमिवाकुलम् ।वातेनाग्निरिवायत्तो यक्षसैन्यं ददाह तत्॥
sa kakṣamiva vistīrṇaṃ śuṣkendhanamivākulam |vātenāgnirivāyatto yakṣasainyaṃ dadāha tat ||
तैस्तु तत्र महामात्यैर्महोदरशुकादिभिः ।अल्पावशेषास्ते यक्षाः कृता वातैरिवाम्बुदाः॥
taistu tatra mahāmātyairmahodaraśukādibhiḥ |alpāvaśeṣāste yakṣāḥ kṛtā vātairivāmbudāḥ ||
केचित्समाहता भग्नाः पतिताः समरक्षितौ ।ओष्ठांश्च दशनैस्तीक्ष्णैरदशन्कुपिता रणे॥
kecitsamāhatā bhagnāḥ patitāḥ samarakṣitau |oṣṭhāṃśca daśanaistīkṣṇairadaśankupitā raṇe ||
श्रान्ताश्चान्योन्यमालिङ्ग्य भ्रष्टशस्त्रा रणाजिरे ।सीदन्ति च तदा यक्षाः कूला इव जलेन ह॥
śrāntāścānyonyamāliṅgya bhraṣṭaśastrā raṇājire |sīdanti ca tadā yakṣāḥ kūlā iva jalena ha ||
हतानां गच्छतां स्वर्गं युध्यतां पृथिवीतले ।प्रेक्षतामृषिसङ्घानां न बभूवान्तरं दिवि॥
hatānāṃ gacchatāṃ svargaṃ yudhyatāṃ pṛthivītale |prekṣatāmṛṣisaṅghānāṃ na babhūvāntaraṃ divi ||
भग्नांस्तु तान्समालक्ष्य यक्षेन्द्रांस्तु महाबलान् ।धनाध्यक्षो महाबाहुः प्रेषयामास यक्षकान्॥
bhagnāṃstu tānsamālakṣya yakṣendrāṃstu mahābalān |dhanādhyakṣo mahābāhuḥ preṣayāmāsa yakṣakān ||
एतस्मिन्नन्तरे राम विस्तीर्णबलवाहनः ।प्रेषितो न्यपतद्यक्षो नाम्ना संयोधकण्टकः॥
etasminnantare rāma vistīrṇabalavāhanaḥ |preṣito nyapatadyakṣo nāmnā saṃyodhakaṇṭakaḥ ||
तेन चक्रेण मारीचो विष्णुनेव रणे हतः ।पतितो भूतले शैलात्क्षीणपुण्य इव ग्रहः॥
tena cakreṇa mārīco viṣṇuneva raṇe hataḥ |patito bhūtale śailātkṣīṇapuṇya iva grahaḥ ||
ससञ्ज्ञस्तु मुहूर्तेन स विश्रम्य निशाचरः ।तं यक्षं योधयामास स च भग्नः प्रदुद्रुवे॥
sasañjñastu muhūrtena sa viśramya niśācaraḥ |taṃ yakṣaṃ yodhayāmāsa sa ca bhagnaḥ pradudruve ||
ततः काञ्चनचित्राङ्गं वैडूर्यरजसोक्षितम् ।मर्यादां प्रतिहाराणां तोरणान्तरमाविशत्॥
tataḥ kāñcanacitrāṅgaṃ vaiḍūryarajasokṣitam |maryādāṃ pratihārāṇāṃ toraṇāntaramāviśat ||
तं तु राजन्दशग्रीवं प्रविशन्तं निशाचरम् ।सूर्यभानुरिति ख्यातो द्वारपालो न्यवारयत्॥
taṃ tu rājandaśagrīvaṃ praviśantaṃ niśācaram |sūryabhānuriti khyāto dvārapālo nyavārayat ||
स वार्यमाणो यक्षेण प्रविवेश निशाचरः ।यदा तु वारितो राम न व्यतिष्ठत्स राक्षसः॥
sa vāryamāṇo yakṣeṇa praviveśa niśācaraḥ |yadā tu vārito rāma na vyatiṣṭhatsa rākṣasaḥ ||
ततस्तोरणमुत्पाट्य तेन यक्षेण ताडितः ।रुधिरं प्रस्रवन्भाति शैलो धातुस्रवैरिव॥
tatastoraṇamutpāṭya tena yakṣeṇa tāḍitaḥ |rudhiraṃ prasravanbhāti śailo dhātusravairiva ||
स शैलशिखराभेण तोरणेन समाहतः ।जगाम न क्षतिं वीरो वरदानात्स्वयम्भुवः॥
sa śailaśikharābheṇa toraṇena samāhataḥ |jagāma na kṣatiṃ vīro varadānātsvayambhuvaḥ ||
तेनैव तोरणेनाथ यक्षस्तेनाभिताडितः ।नादृश्यत तदा यक्षो भस्मीकृततनुस्तदा॥
tenaiva toraṇenātha yakṣastenābhitāḍitaḥ |nādṛśyata tadā yakṣo bhasmīkṛtatanustadā ||
ततः प्रदुद्रुवुः सर्वे दृष्ट्वा रक्षःपराक्रमम् ।ततो नदीर्गुहाश्चैव विविशुर्भयपीडिताः ।त्यक्तप्रहरणाः श्रान्ता विवर्णवदनास्तदा॥
tataḥ pradudruvuḥ sarve dṛṣṭvā rakṣaḥparākramam |tato nadīrguhāścaiva viviśurbhayapīḍitāḥ |tyaktapraharaṇāḥ śrāntā vivarṇavadanāstadā ||