Kanda.Sarga 7.15

ततस्ताँल्लक्ष्य वित्रस्तान्यक्षेन्द्रांश्च सहस्रशः ।धनाध्यक्षो महायक्षं माणिचारमथाब्रवीत्॥

tatastām̐llakṣya vitrastānyakṣendrāṃśca sahasraśaḥ |dhanādhyakṣo mahāyakṣaṃ māṇicāramathābravīt ||

रावणं जहि यक्षेन्द्र दुर्वृत्तं पापचेतसम् ।शरणं भव वीराणां यक्षाणां युद्धशालिनाम्॥

rāvaṇaṃ jahi yakṣendra durvṛttaṃ pāpacetasam |śaraṇaṃ bhava vīrāṇāṃ yakṣāṇāṃ yuddhaśālinām ||

एवमुक्तो महाबाहुर्माणिभद्रः सुदुर्जयः ।वृतो यक्षसहस्रैस्तु चतुर्भिः समयोधयत्॥

evamukto mahābāhurmāṇibhadraḥ sudurjayaḥ |vṛto yakṣasahasraistu caturbhiḥ samayodhayat ||

ते गदामुसलप्रासैः शक्तितोमरमुद्गरैः ।अभिघ्नन्तस्तदा यक्षा राक्षसान्समुपाद्रवन्॥

te gadāmusalaprāsaiḥ śaktitomaramudgaraiḥ |abhighnantastadā yakṣā rākṣasānsamupādravan ||

कुर्वन्तस्तुमुलं युद्धं चरन्तः श्येनवल्लघु ।बाढं प्रयच्छन्नेच्छामि दीयतामिति भाषिणः॥

kurvantastumulaṃ yuddhaṃ carantaḥ śyenavallaghu |bāḍhaṃ prayacchannecchāmi dīyatāmiti bhāṣiṇaḥ ||

ततो देवाः सगन्धर्वा ऋषयो ब्रह्मवादिनः ।दृष्ट्वा तत्तुमुलं युद्धं परं विस्मयमागमन्॥

tato devāḥ sagandharvā ṛṣayo brahmavādinaḥ |dṛṣṭvā tattumulaṃ yuddhaṃ paraṃ vismayamāgaman ||

यक्षाणां तु प्रहस्तेन सहस्रं निहतं रणे ।महोदरेण चानिन्द्यं सहस्रमपरं हतम्॥

yakṣāṇāṃ tu prahastena sahasraṃ nihataṃ raṇe |mahodareṇa cānindyaṃ sahasramaparaṃ hatam ||

क्रुद्धेन च तदा राजन्मारीचेन युयुत्सुना ।निमेषान्तरमात्रेण द्वे सहस्रे निपातिते॥

kruddhena ca tadā rājanmārīcena yuyutsunā |nimeṣāntaramātreṇa dve sahasre nipātite ||

क्व च यक्षार्जवं युद्धं क्व च मायाबलाश्रयम् ।रक्षसां पुरुषव्याघ्र तेन ते ऽभ्यधिका युधि॥

kva ca yakṣārjavaṃ yuddhaṃ kva ca māyābalāśrayam |rakṣasāṃ puruṣavyāghra tena te 'bhyadhikā yudhi ||

धूम्राक्षेण समागम्य माणिभद्रो महारणे ।मुसलेनोरसि क्रोधात्तडितो न च कम्पितः॥

dhūmrākṣeṇa samāgamya māṇibhadro mahāraṇe |musalenorasi krodhāttaḍito na ca kampitaḥ ||

ततो गदां समाविध्य माणिभद्रेण राक्षसः ।धूम्राक्षस्ताडितो मूर्ध्नि विह्वलः स पपात ह॥

tato gadāṃ samāvidhya māṇibhadreṇa rākṣasaḥ |dhūmrākṣastāḍito mūrdhni vihvalaḥ sa papāta ha ||

धूम्राक्षं ताडितं दृष्ट्वा पतितं शोणितोक्षितम् ।अभ्यधावत सङ्ग्रामे माणिभद्रं दशाननः॥

dhūmrākṣaṃ tāḍitaṃ dṛṣṭvā patitaṃ śoṇitokṣitam |abhyadhāvata saṅgrāme māṇibhadraṃ daśānanaḥ ||

तं क्रुद्धमभिधावन्तं माणिभद्रो दशाननम् ।शक्तिभिस्ताडयामास तिसृभिर्यक्षपुङ्गवः॥

taṃ kruddhamabhidhāvantaṃ māṇibhadro daśānanam |śaktibhistāḍayāmāsa tisṛbhiryakṣapuṅgavaḥ ||

ताडितो माणिभद्रस्य मुकुटे प्राहरद्रणे ।तस्य तेन प्रहारेम मुकुटं पार्श्वमागतम्॥

tāḍito māṇibhadrasya mukuṭe prāharadraṇe |tasya tena prahārema mukuṭaṃ pārśvamāgatam ||

ततः संयुध्यमानेन विष्टब्धो न व्यकम्पत ।तदाप्रभृति यक्षो ऽसौ पार्श्वमौलिरिति स्मृतः ।सन्नादः सुमहान्राजंस्तस्मिन्शैले ऽभ्यवर्तत॥

tataḥ saṃyudhyamānena viṣṭabdho na vyakampata |tadāprabhṛti yakṣo 'sau pārśvamauliriti smṛtaḥ |sannādaḥ sumahānrājaṃstasminśaile 'bhyavartata ||

ततो दूरात्प्रददृशे धनाध्यक्षो गदाधरः ।शुक्रप्रौष्ठपदाभ्यां च पद्मशङ्खसमावृतः॥

tato dūrātpradadṛśe dhanādhyakṣo gadādharaḥ |śukraprauṣṭhapadābhyāṃ ca padmaśaṅkhasamāvṛtaḥ ||

स दृष्ट्वा भ्रातरं सङ्ख्ये शापाद्विभ्रष्टगौरवम् ।उवाच वचनं धीमान्युक्तं पैतामहे कुले॥

sa dṛṣṭvā bhrātaraṃ saṅkhye śāpādvibhraṣṭagauravam |uvāca vacanaṃ dhīmānyuktaṃ paitāmahe kule ||

यन्मया वार्यमाणस्त्वं नावगच्छसि दुर्मते ।पश्चादस्य फलं प्राप्य ज्ञास्यसे निरयं गतः॥

yanmayā vāryamāṇastvaṃ nāvagacchasi durmate |paścādasya phalaṃ prāpya jñāsyase nirayaṃ gataḥ ||

यो हि मोहाद्विषं पीत्वा नावगच्छति दुर्मतिः ।स तस्य परिणामान्ते जानीते कर्मणः फलम्॥

yo hi mohādviṣaṃ pītvā nāvagacchati durmatiḥ |sa tasya pariṇāmānte jānīte karmaṇaḥ phalam ||

देवता नाभिनन्दन्ति धर्मयुक्तेन केनचित् ।येन त्वमीदृशं भावं नीतस्सन्नावबुद्ध्यसे॥

devatā nābhinandanti dharmayuktena kenacit |yena tvamīdṛśaṃ bhāvaṃ nītassannāvabuddhyase ||

मातरं पितरं यो हि आचार्यं चावमन्यते ।स पश्यति फलं तस्य प्रेतराजवशं गतः॥

mātaraṃ pitaraṃ yo hi ācāryaṃ cāvamanyate |sa paśyati phalaṃ tasya pretarājavaśaṃ gataḥ ||

अध्रुवे हि शरीरे यो न करोति तपोर्जनम् ।स पश्चात्तप्यते मूढो मृतो दृष्ट्वा ऽ ऽत्मनो गतिम्॥

adhruve hi śarīre yo na karoti taporjanam |sa paścāttapyate mūḍho mṛto dṛṣṭvā ' 'tmano gatim ||

धर्माद्राज्यं धनं सौख्यमधर्माद्दुःखमेव च ।तस्माद्धर्मं सुखार्थाय कुर्यात्पापं विसर्जयेत्॥

dharmādrājyaṃ dhanaṃ saukhyamadharmādduḥkhameva ca |tasmāddharmaṃ sukhārthāya kuryātpāpaṃ visarjayet ||

पापस्य हि फलं दुःखं तद्भोक्तव्यमिहात्मना ।तस्मादात्मापघातार्थं मूढः पापं करिष्यति॥

pāpasya hi phalaṃ duḥkhaṃ tadbhoktavyamihātmanā |tasmādātmāpaghātārthaṃ mūḍhaḥ pāpaṃ kariṣyati ||

कस्य चिन्न हि दुर्बुद्धेश्छन्दतो जायते मतिः ।देवं चेष्टयते सर्वं हतो दैवेन हन्यते ।यादृशं कुरुते कर्म तादृशं फलमश्नुते॥

kasya cinna hi durbuddheśchandato jāyate matiḥ |devaṃ ceṣṭayate sarvaṃ hato daivena hanyate |yādṛśaṃ kurute karma tādṛśaṃ phalamaśnute ||

बुद्धिरूपं फलं पुत्राञ्छौर्यं धीरत्वमेव च ।प्राप्नुवन्ति नरा लोके निर्जितं पुण्यकर्मभिः॥

buddhirūpaṃ phalaṃ putrāñchauryaṃ dhīratvameva ca |prāpnuvanti narā loke nirjitaṃ puṇyakarmabhiḥ ||

एवं निरयगामी त्वं यस्य ते मतिरीदृशी ।न त्वां समभिभाषिष्ये ऽसद्वृत्तेष्वेव निर्णयः॥

evaṃ nirayagāmī tvaṃ yasya te matirīdṛśī |na tvāṃ samabhibhāṣiṣye 'sadvṛtteṣveva nirṇayaḥ ||

एवमुक्तास्ततस्तेन तस्यामात्याः समाहताः ।मारीचप्रमुखाः सर्वे विमुखा विप्रदुद्रुवुः॥

evamuktāstatastena tasyāmātyāḥ samāhatāḥ |mārīcapramukhāḥ sarve vimukhā vipradudruvuḥ ||

ततस्तेन दशग्रीवो यक्षेन्द्रेण महात्मना ।गदयाभिहतो मूर्ध्नि न च स्थानात्प्रकम्पितः॥

tatastena daśagrīvo yakṣendreṇa mahātmanā |gadayābhihato mūrdhni na ca sthānātprakampitaḥ ||

ततस्तौ राम निघ्नन्तौ तदान्योन्यं महामृधे ।न विह्वलौ न च श्रान्तौ बभूवतुरमर्षणौ॥

tatastau rāma nighnantau tadānyonyaṃ mahāmṛdhe |na vihvalau na ca śrāntau babhūvaturamarṣaṇau ||

आग्नेयमस्त्रं तस्मै स मुमोच धनदस्तदा ।राक्षसेन्द्रो वारुणेन तदस्त्रं प्रत्यवारयत्॥

āgneyamastraṃ tasmai sa mumoca dhanadastadā |rākṣasendro vāruṇena tadastraṃ pratyavārayat ||

ततो मायां प्रविष्टो ऽसौ राक्षसीं राक्षसेश्वरः ।रूपाणां शतसाहस्रं विनाशाय चकार च॥

tato māyāṃ praviṣṭo 'sau rākṣasīṃ rākṣaseśvaraḥ |rūpāṇāṃ śatasāhasraṃ vināśāya cakāra ca ||

व्याघ्रो वराहो जीमूतः पर्वतः सागरो द्रुमः ।यक्षो दैत्यस्वरूपी च सो ऽदृश्यत दशाननः॥

vyāghro varāho jīmūtaḥ parvataḥ sāgaro drumaḥ |yakṣo daityasvarūpī ca so 'dṛśyata daśānanaḥ ||

बहूनि च करोति स्म दृश्यन्ते न त्वसौ ततः ।प्रतिगृह्य ततो राम महदस्त्रं दशाननः॥

bahūni ca karoti sma dṛśyante na tvasau tataḥ |pratigṛhya tato rāma mahadastraṃ daśānanaḥ ||

जघान मूर्ध्नि धनदं व्याविद्ध्य महतीं गदाम् ।एवं स तेनाभिहतो विह्वलः शोणितोक्षितः॥

jaghāna mūrdhni dhanadaṃ vyāviddhya mahatīṃ gadām |evaṃ sa tenābhihato vihvalaḥ śoṇitokṣitaḥ ||

कृत्तमूल इवाशोको निपपात धनाधिपः॥

kṛttamūla ivāśoko nipapāta dhanādhipaḥ ||

ततः पद्मादिभिस्तत्र निधिभिः स तदा वृतः ।धनदोच्छ्वासितस्तैस्तु वनमानीय नन्दनम्॥

tataḥ padmādibhistatra nidhibhiḥ sa tadā vṛtaḥ |dhanadocchvāsitastaistu vanamānīya nandanam ||

निर्जित्य राक्षसेन्द्रस्तं धनदं हृष्टमानसः ।पुष्पकं तस्य जग्राह विमानं जयलक्षणम्॥

nirjitya rākṣasendrastaṃ dhanadaṃ hṛṣṭamānasaḥ |puṣpakaṃ tasya jagrāha vimānaṃ jayalakṣaṇam ||

काञ्चनस्तम्भसंवीतं वैडूर्यमणितोरणम् ।मुक्ताजालप्रतिच्छन्नं सर्वकामफलद्रुमम्॥

kāñcanastambhasaṃvītaṃ vaiḍūryamaṇitoraṇam |muktājālapraticchannaṃ sarvakāmaphaladrumam ||

मनोजवं कामगमं कामरूपं विहङ्गमम् ।मणिकाञ्चनसोपानं तप्तकाञ्चनवेदिकम्॥

manojavaṃ kāmagamaṃ kāmarūpaṃ vihaṅgamam |maṇikāñcanasopānaṃ taptakāñcanavedikam ||

देवोपवाह्यमक्षय्यं सदादृष्टिमनःसुखम् ।बह्वाश्चर्यं भक्तिचित्रं ब्रह्मणा परिनिर्मितम्॥

devopavāhyamakṣayyaṃ sadādṛṣṭimanaḥsukham |bahvāścaryaṃ bhakticitraṃ brahmaṇā parinirmitam ||

निर्मितं सर्वकामैस्तु मनोहरमनुत्तमम् ।न तु शीतं न चोष्णं च सर्वर्तुसुखदं शुभम्॥

nirmitaṃ sarvakāmaistu manoharamanuttamam |na tu śītaṃ na coṣṇaṃ ca sarvartusukhadaṃ śubham ||

स तं राजा समारुह्य कामगं वीर्यनिर्जितम् ।जितं त्रिभुवनं मेने दर्पोत्सेकात्सुदुर्मतिः॥

sa taṃ rājā samāruhya kāmagaṃ vīryanirjitam |jitaṃ tribhuvanaṃ mene darpotsekātsudurmatiḥ ||

जित्वा वैश्रवणं देवं कैलासात्समवातरत्॥

jitvā vaiśravaṇaṃ devaṃ kailāsātsamavātarat ||

स्वतेजसा विपुलमवाप्य तं जयं प्रतापवान्विमलकिरीटहारवान् ।रराज वै परमविमानमास्थितो निशाचरः सदसि गतो यथानलः॥

svatejasā vipulamavāpya taṃ jayaṃ pratāpavānvimalakirīṭahāravān |rarāja vai paramavimānamāsthito niśācaraḥ sadasi gato yathānalaḥ ||