Valmiki Ramayana · 24 verses
Read this chapter as a bookअभिषिक्ते तु काकुत्स्थे धर्मेण विदितात्मनि ।व्यतीता या निशा पूर्वा पौराणां हर्षवर्धिनी॥
abhiṣikte tu kākutsthe dharmeṇa viditātmani |vyatītā yā niśā pūrvā paurāṇāṃ harṣavardhinī ||
तस्यां रजन्यां व्युष्टायां प्रातर्नृपतिबोधकाः ।वन्दिनः समुपातिष्ठन्सौम्या नृपतिवेश्मनि॥
tasyāṃ rajanyāṃ vyuṣṭāyāṃ prātarnṛpatibodhakāḥ |vandinaḥ samupātiṣṭhansaumyā nṛpativeśmani ||
ते रक्तकण्ठिनः सर्वे किन्नरा इव शिक्षिताः ।तुष्टुवुर्नपतिं वीरं यथावत् सम्प्रहर्षिणः॥
te raktakaṇṭhinaḥ sarve kinnarā iva śikṣitāḥ |tuṣṭuvurnapatiṃ vīraṃ yathāvat sampraharṣiṇaḥ ||
वीर सौम्य प्रबुध्यस्व कौसल्याप्रीतिवर्धन ।जगद्धि सर्वं स्वपिति त्वयि सुप्ते नराधिप॥
vīra saumya prabudhyasva kausalyāprītivardhana |jagaddhi sarvaṃ svapiti tvayi supte narādhipa ||
विक्रमस्ते यथा विष्णो रूपं चैवाश्विनोरिव ।बुद्ध्या बृहस्पतेस्तुल्यः प्रजापतिसमो ह्यसि॥
vikramaste yathā viṣṇo rūpaṃ caivāśvinoriva |buddhyā bṛhaspatestulyaḥ prajāpatisamo hyasi ||
क्षमा ते पृथिवीतुल्या तेजसा भास्करोपमः ।वेगस्ते वायुना तुल्यो गाम्भीर्यमुदधेरिव॥
kṣamā te pṛthivītulyā tejasā bhāskaropamaḥ |vegaste vāyunā tulyo gāmbhīryamudadheriva ||
अप्रकम्प्यो यता स्थाणुश्चन्द्रे सौम्यत्वमीदृशम् ।नेदृशाः पार्थिवाः पूर्वं भवितारो नराधिप॥
aprakampyo yatā sthāṇuścandre saumyatvamīdṛśam |nedṛśāḥ pārthivāḥ pūrvaṃ bhavitāro narādhipa ||
यथा त्वमतिदुर्धर्षो धर्मनित्यः प्रजाहितः ।न त्वां जहाति कीर्तिश्च लक्ष्मीश्च पुरुषर्षभ॥
yathā tvamatidurdharṣo dharmanityaḥ prajāhitaḥ |na tvāṃ jahāti kīrtiśca lakṣmīśca puruṣarṣabha ||
श्रीश्च धर्मश्च काकुत्स्थ त्वयि नित्यं प्रतिष्ठितौ ।एताश्चान्याश्च मधुरा वन्दिभिः परिकीर्तिताः॥
śrīśca dharmaśca kākutstha tvayi nityaṃ pratiṣṭhitau |etāścānyāśca madhurā vandibhiḥ parikīrtitāḥ ||
सूताश्च संस्तवैर्दिव्यैर्बोधयन्ति स्म राघवम् ।स्तुतिभिः स्तूयमानाभिः प्रत्यबुध्यत राघवः॥
sūtāśca saṃstavairdivyairbodhayanti sma rāghavam |stutibhiḥ stūyamānābhiḥ pratyabudhyata rāghavaḥ ||
स तद्विहाय शयनं पाण्डराच्छादनास्तृतम् ।उत्तस्थौ नागशयनाद्धरिर्नारायणो यथा॥
sa tadvihāya śayanaṃ pāṇḍarācchādanāstṛtam |uttasthau nāgaśayanāddharirnārāyaṇo yathā ||
तमुत्थितं महात्मानं प्रह्वाः प्राञ्जलयो नराः ।सलिलं भाजनैः शुभ्रैरुपतस्थुः सहस्रशः॥
tamutthitaṃ mahātmānaṃ prahvāḥ prāñjalayo narāḥ |salilaṃ bhājanaiḥ śubhrairupatasthuḥ sahasraśaḥ ||
कृतोदकशुचिर्भूत्वा काले हुतहुताशनः ।देवागारं जगामाशु पुण्यमिक्ष्वाकुसेवितम्॥
kṛtodakaśucirbhūtvā kāle hutahutāśanaḥ |devāgāraṃ jagāmāśu puṇyamikṣvākusevitam ||
तत्र देवान्पितऽन्विप्रानर्चयित्वा यथाविधि ।बाह्यकक्षान्तरं रामो निर्जगाम जनैर्वृतः॥
tatra devānpita'nviprānarcayitvā yathāvidhi |bāhyakakṣāntaraṃ rāmo nirjagāma janairvṛtaḥ ||
उपतस्थुर्महात्मानो मन्त्रिणः सपुरोहिताः ।वसिष्ठप्रमुखाः सर्वे दीप्यमाना इवाग्नयः॥
upatasthurmahātmāno mantriṇaḥ sapurohitāḥ |vasiṣṭhapramukhāḥ sarve dīpyamānā ivāgnayaḥ ||
क्षत्रियाश्च महात्मानो नानाजनपदेश्वराः ।रामस्योपाविशन्पार्श्वे शक्रस्येव यथा ऽमराः॥
kṣatriyāśca mahātmāno nānājanapadeśvarāḥ |rāmasyopāviśanpārśve śakrasyeva yathā 'marāḥ ||
भरतो लक्ष्मणश्चात्र शत्रुघ्नश्च महायशाः ।उपासाञ्चक्रिरे हृष्टा वेदास्त्रय इवाध्वरम्॥
bharato lakṣmaṇaścātra śatrughnaśca mahāyaśāḥ |upāsāñcakrire hṛṣṭā vedāstraya ivādhvaram ||
याताः प्राञ्जलयो भूत्वा किङ्करा मुदिताननाः ।मुदिता नाम पार्श्वस्था बहवः समुपाविशन्॥
yātāḥ prāñjalayo bhūtvā kiṅkarā muditānanāḥ |muditā nāma pārśvasthā bahavaḥ samupāviśan ||
वानराश्च महावीर्या विंशतिः कामरूपिणः ।सुग्रीवप्रमुखा राममुपासन्ते महौजसः॥
vānarāśca mahāvīryā viṃśatiḥ kāmarūpiṇaḥ |sugrīvapramukhā rāmamupāsante mahaujasaḥ ||
विभीषणश्च रक्षोभिश्चतुर्भिः परिवारितः ।उपासते महात्मानं धनेशमिव गुह्यकाः॥
vibhīṣaṇaśca rakṣobhiścaturbhiḥ parivāritaḥ |upāsate mahātmānaṃ dhaneśamiva guhyakāḥ ||
तथा निगमवृद्धाश्च कुलीना ये च मानवाः ।शिरसा ऽ ऽवन्द्य राजानमुपासन्ते विचक्षणाः॥
tathā nigamavṛddhāśca kulīnā ye ca mānavāḥ |śirasā ' 'vandya rājānamupāsante vicakṣaṇāḥ ||
तथा परिवृतो राजा श्रीमद्भिर्ऋषिभिर्वृतः ।राजभिश्च महावीर्यैर्वानरैश्च सराक्षसैः॥
tathā parivṛto rājā śrīmadbhirṛṣibhirvṛtaḥ |rājabhiśca mahāvīryairvānaraiśca sarākṣasaiḥ ||
यथा देवेश्वरो नित्यमृषिभिः समुपास्यते ।अधिकस्तेन रूपेण सहस्राक्षाद्विरोचते॥
yathā deveśvaro nityamṛṣibhiḥ samupāsyate |adhikastena rūpeṇa sahasrākṣādvirocate ||
तेषां समुपविष्टानां तास्ताः सुमधुराः कथाः ।कथ्यन्ते धर्मसंयुक्ताः पुराणज्ञैर्महात्मभिः॥
teṣāṃ samupaviṣṭānāṃ tāstāḥ sumadhurāḥ kathāḥ |kathyante dharmasaṃyuktāḥ purāṇajñairmahātmabhiḥ ||