Kanda.Sarga 7.43

तत्रोपविष्टं राजानमुपासन्ते विचक्षणाः ।कथानां बहुरूपाणां हास्यकाराः समन्ततः॥

tatropaviṣṭaṃ rājānamupāsante vicakṣaṇāḥ |kathānāṃ bahurūpāṇāṃ hāsyakārāḥ samantataḥ ||

विजयो मधुमत्तश्च काश्यपो मङ्गलः कुटः ।सुराजः कालियो भद्रो दन्तवक्रः सुमागधः॥

vijayo madhumattaśca kāśyapo maṅgalaḥ kuṭaḥ |surājaḥ kāliyo bhadro dantavakraḥ sumāgadhaḥ ||

एते कथा बहुविधाः परिहाससमन्विताः ।कथयन्ति स्म संहृष्टा राघवस्य महात्मनः॥

ete kathā bahuvidhāḥ parihāsasamanvitāḥ |kathayanti sma saṃhṛṣṭā rāghavasya mahātmanaḥ ||

ततः कथायां कस्याञ्चिद्राघवः समभाषत ।काः कथा नगरे भद्र वर्तन्ते विषयेषु च॥

tataḥ kathāyāṃ kasyāñcidrāghavaḥ samabhāṣata |kāḥ kathā nagare bhadra vartante viṣayeṣu ca ||

मामाश्रितानि कान्याहुः पौरजानपदा जनाः ।किं च सीतां समाश्रित्य भरतं किं च लक्ष्मणम्॥

māmāśritāni kānyāhuḥ paurajānapadā janāḥ |kiṃ ca sītāṃ samāśritya bharataṃ kiṃ ca lakṣmaṇam ||

किं नु शत्रुघ्नमुद्दिश्य कैकयीं किं नु मातरम् ।वक्तव्यतां च राजानो वरे राज्ये व्रजन्ति च॥

kiṃ nu śatrughnamuddiśya kaikayīṃ kiṃ nu mātaram |vaktavyatāṃ ca rājāno vare rājye vrajanti ca ||

एवमुक्ते तु रामेण भद्रः प्राञ्जलिरब्रवीत् ।स्थिताः कथा शुभाः राजन्वर्तन्ते पुरवासिनाम्॥

evamukte tu rāmeṇa bhadraḥ prāñjalirabravīt |sthitāḥ kathā śubhāḥ rājanvartante puravāsinām ||

अमुं तु विजयं सौम्य दशग्रीववधार्जितम् ।भूयिष्ठं स्वपुरे पौरैः कथ्यन्ते पुरुषर्षभ॥

amuṃ tu vijayaṃ saumya daśagrīvavadhārjitam |bhūyiṣṭhaṃ svapure pauraiḥ kathyante puruṣarṣabha ||

एवमुक्तस्तु भद्रेण राघवो वाक्यमब्रवीत् ।कथयस्व यथातत्त्वं सर्वं निरवशेषतः॥

evamuktastu bhadreṇa rāghavo vākyamabravīt |kathayasva yathātattvaṃ sarvaṃ niravaśeṣataḥ ||

शुभाशुभानि वाक्यानि यान्याहुः पुरवासिनः ।श्रुत्वेदानीं शुभं कुर्यां नकुर्यामशुभानि च॥

śubhāśubhāni vākyāni yānyāhuḥ puravāsinaḥ |śrutvedānīṃ śubhaṃ kuryāṃ nakuryāmaśubhāni ca ||

कथयस्व च विस्रब्धो निर्भयं विगतज्वरः ।कथयन्ति यथा पौराः पापा जनपदेषु च॥

kathayasva ca visrabdho nirbhayaṃ vigatajvaraḥ |kathayanti yathā paurāḥ pāpā janapadeṣu ca ||

राघवेणैवमुक्तस्तु भद्रः सुरुचिरं वचः ।प्रत्युवाच महाबाहुं प्राञ्जलिः सुसमाहितः॥

rāghaveṇaivamuktastu bhadraḥ suruciraṃ vacaḥ |pratyuvāca mahābāhuṃ prāñjaliḥ susamāhitaḥ ||

शृणु राजन्यथा पौराः कथयन्ति शुभाशुभम् ।चत्वरापणरथ्यासु वनेषूपवनेषु च॥

śṛṇu rājanyathā paurāḥ kathayanti śubhāśubham |catvarāpaṇarathyāsu vaneṣūpavaneṣu ca ||

दुष्करं कृतवान्रामः समुद्रे सेतुबन्धनम् ।अश्रुतं पूर्वकैः कैश्चिद्देवैरपि सदानवैः॥

duṣkaraṃ kṛtavānrāmaḥ samudre setubandhanam |aśrutaṃ pūrvakaiḥ kaiściddevairapi sadānavaiḥ ||

रावणश्च दुराधर्षो हतः सबलवाहनः ।वानराश्च वशं नीता ऋक्षाश्च सह राक्षसैः॥

rāvaṇaśca durādharṣo hataḥ sabalavāhanaḥ |vānarāśca vaśaṃ nītā ṛkṣāśca saha rākṣasaiḥ ||

हत्वा च रावणं सङ्ख्ये सीतामाहृत्य राघवः ।अमर्षं पृष्ठतः कृत्वा स्ववेश्म पुनरानयत्॥

hatvā ca rāvaṇaṃ saṅkhye sītāmāhṛtya rāghavaḥ |amarṣaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā svaveśma punarānayat ||

कीदृशं हृदये तस्य सीतासम्भोगजं सुखम् ।अङ्कमारोप्य तु पुरा रावणेन बलाद्धृताम्॥

kīdṛśaṃ hṛdaye tasya sītāsambhogajaṃ sukham |aṅkamāropya tu purā rāvaṇena balāddhṛtām ||

लङ्कामपि पुरा नीतामशोकवनिकां गताम् ।रक्षसां वशमापन्नां कथं रामो न कुत्सते॥

laṅkāmapi purā nītāmaśokavanikāṃ gatām |rakṣasāṃ vaśamāpannāṃ kathaṃ rāmo na kutsate ||

अस्माकमपि दारेषु सहनीयं भविष्यति ।यथा हि कुरुते राजा प्रजा तमनुवर्तते॥

asmākamapi dāreṣu sahanīyaṃ bhaviṣyati |yathā hi kurute rājā prajā tamanuvartate ||

एवं बहुविधा वाचो वदन्ति पुरवासिनः ।नगरेषु च सर्वेषु राजञ्जनपदेषु च॥

evaṃ bahuvidhā vāco vadanti puravāsinaḥ |nagareṣu ca sarveṣu rājañjanapadeṣu ca ||

तस्यैवं भाषितं श्रुत्वा राघवः परमार्तवत् ।उवाच सुहृदः सर्वान्कथमेतद्ब्रवीथ माम्॥

tasyaivaṃ bhāṣitaṃ śrutvā rāghavaḥ paramārtavat |uvāca suhṛdaḥ sarvānkathametadbravītha mām ||

सर्वे तु शिरसा भूमावभिवाद्य प्रणम्य च ।प्रत्यूचू राघवं दीनमेवमेतन्न संशयः॥

sarve tu śirasā bhūmāvabhivādya praṇamya ca |pratyūcū rāghavaṃ dīnamevametanna saṃśayaḥ ||

श्रुत्वा तु वाक्यं काकुत्स्थः सर्वेषां समुदीरितम् ।विसर्जयामास तदा वयस्याञ्छत्रुसूदनः॥

śrutvā tu vākyaṃ kākutsthaḥ sarveṣāṃ samudīritam |visarjayāmāsa tadā vayasyāñchatrusūdanaḥ ||