Loading
वाल्मीकि रामायण · 36 श्लोक
यह अध्याय पुस्तक में पढ़ेंस विसृज्य ततो रामः पुष्पकं हेमभूषितम् ।प्रविवेश महाबाहुरशोकवनिकां तदा॥
sa visṛjya tato rāmaḥ puṣpakaṃ hemabhūṣitam |praviveśa mahābāhuraśokavanikāṃ tadā ||
चन्दनागुरुचूतैश्च तुङ्गकालेयकैरपि ।देवदारुवनैश्चापि समन्तादुपशोभिताम्॥
candanāgurucūtaiśca tuṅgakāleyakairapi |devadāruvanaiścāpi samantādupaśobhitām ||
चम्पकाशोकपुन्नागमधूकपनसासनैः ।शोभितां पारिजातैश्च विधूमज्वलनप्रभैः॥
campakāśokapunnāgamadhūkapanasāsanaiḥ |śobhitāṃ pārijātaiśca vidhūmajvalanaprabhaiḥ ||
लोध्रनीपार्जुनैर्नागैः सप्तपर्णातिमुक्तकैः ।मन्दारकदलीगुल्मलताजालसमावृताम्॥
lodhranīpārjunairnāgaiḥ saptaparṇātimuktakaiḥ |mandārakadalīgulmalatājālasamāvṛtām ||
प्रियङ्गुभिः कदम्बैश्च तथा च वकुलैरपि ।जम्बूभिर्दाडिमैश्चैव कोविदारैश्च शोभिताम्॥
priyaṅgubhiḥ kadambaiśca tathā ca vakulairapi |jambūbhirdāḍimaiścaiva kovidāraiśca śobhitām ||
सर्वदा कुसुमै रम्यैः फलवद्भिर्मनोरमैः ।दिव्यगन्धरसोपेतैस्तरुणाङ्कुरपल्लवैः॥
sarvadā kusumai ramyaiḥ phalavadbhirmanoramaiḥ |divyagandharasopetaistaruṇāṅkurapallavaiḥ ||
तथैव तरुभिर्दिव्यैः शिल्पिभिः परिकल्पितैः ।चारुपल्लवपुष्पाढ्यैर्मत्तभ्रमरसङ्कुलैः॥
tathaiva tarubhirdivyaiḥ śilpibhiḥ parikalpitaiḥ |cārupallavapuṣpāḍhyairmattabhramarasaṅkulaiḥ ||
कोकिलैर्भृङ्गराजैश्च नानावर्णैश्च पक्षिभिः ।शोभितां शतशश्चित्रां चूतवृक्षावतंसकैः॥
kokilairbhṛṅgarājaiśca nānāvarṇaiśca pakṣibhiḥ |śobhitāṃ śataśaścitrāṃ cūtavṛkṣāvataṃsakaiḥ ||
शातकुम्भनिभाः केचित्केचिदग्निशिखोपमाः ।नीलाञ्जननिभाश्चान्ये भान्ति तत्रत्यपादपाः॥
śātakumbhanibhāḥ kecitkecidagniśikhopamāḥ |nīlāñjananibhāścānye bhānti tatratyapādapāḥ ||
सुरभीणि च पुष्पाणि माल्यानि विविधानि च ।दीर्घिका विविधाकाराः पूर्णाः परमवारिणा॥
surabhīṇi ca puṣpāṇi mālyāni vividhāni ca |dīrghikā vividhākārāḥ pūrṇāḥ paramavāriṇā ||
माणिक्यकृतसोपानाः स्फाटिकान्तरकुट्टिमाः ।फुल्लपद्मोत्पलवनाश्चक्रवाकोपशोभिताः॥
māṇikyakṛtasopānāḥ sphāṭikāntarakuṭṭimāḥ |phullapadmotpalavanāścakravākopaśobhitāḥ ||
दात्यूहशुकसङ्घुष्टा हंससारसनादिताः ।तरुभिः पुष्पवद्भिश्च तीरजैरुपशोभिताः॥
dātyūhaśukasaṅghuṣṭā haṃsasārasanāditāḥ |tarubhiḥ puṣpavadbhiśca tīrajairupaśobhitāḥ ||
प्राकारैर्विविधाकारैः शोभिताश्च शिलातलैः ।तत्रैव च वनोद्देशे वैडूर्यमणिसन्निभैः॥
prākārairvividhākāraiḥ śobhitāśca śilātalaiḥ |tatraiva ca vanoddeśe vaiḍūryamaṇisannibhaiḥ ||
शाद्वलैः परमोपेतां पुष्पितद्रुमकाननाम् ।तत्र सङ्घर्षजातानां वृक्षाणां पुष्पशालिनाम्॥
śādvalaiḥ paramopetāṃ puṣpitadrumakānanām |tatra saṅgharṣajātānāṃ vṛkṣāṇāṃ puṣpaśālinām ||
प्रस्तराः पुष्पशबला नभस्तारागणैरिव ।नन्दनं हि यथेन्द्रस्य ब्राह्मं चैत्ररथं यथा ।तथाभूतं हि रामस्य काननं सन्निवेशनम्॥
prastarāḥ puṣpaśabalā nabhastārāgaṇairiva |nandanaṃ hi yathendrasya brāhmaṃ caitrarathaṃ yathā |tathābhūtaṃ hi rāmasya kānanaṃ sanniveśanam ||
बह्वासनगृहोपेतां लतागृहसमावृताम् ।अशोकवनिकां स्फीतां प्रविश्य रघुनन्दनः॥
bahvāsanagṛhopetāṃ latāgṛhasamāvṛtām |aśokavanikāṃ sphītāṃ praviśya raghunandanaḥ ||
आसने च शुभाकारे पुष्पप्रकरभूषिते ।कुशास्तरणसंस्तीर्णे रामः सन्निषसाद ह॥
āsane ca śubhākāre puṣpaprakarabhūṣite |kuśāstaraṇasaṃstīrṇe rāmaḥ sanniṣasāda ha ||
सीतामादायं हस्तेन मधुमैरेयकं शुचि ।पाययामास काकुत्स्थः शचीमिव पुरन्दरः॥
sītāmādāyaṃ hastena madhumaireyakaṃ śuci |pāyayāmāsa kākutsthaḥ śacīmiva purandaraḥ ||
मांसानि च समृष्टानि फलानि विविधानि च ।रामस्याभ्यवहारार्थं किङ्करास्तूर्णमाहरन्॥
māṃsāni ca samṛṣṭāni phalāni vividhāni ca |rāmasyābhyavahārārthaṃ kiṅkarāstūrṇamāharan ||
उपानृत्यंश्च राजानं नृत्यगीतविशारदाः ।बालाश्च रूपवत्यश्च स्त्रियः पानवशानुगाः॥
upānṛtyaṃśca rājānaṃ nṛtyagītaviśāradāḥ |bālāśca rūpavatyaśca striyaḥ pānavaśānugāḥ ||
मनोभिरामा रामास्ता रामो रमयतां वरः ।रमयामास धर्मात्मा नित्यं परमभूषितः॥
manobhirāmā rāmāstā rāmo ramayatāṃ varaḥ |ramayāmāsa dharmātmā nityaṃ paramabhūṣitaḥ ||
स तया सीतया सार्धमासीनो विरराज ह ।अरुन्धत्या सहासीनो वसिष्ठ इव तेजसा॥
sa tayā sītayā sārdhamāsīno virarāja ha |arundhatyā sahāsīno vasiṣṭha iva tejasā ||
एवं रामो मुदा युक्तः सीतां सुरसुतोपमाम् ।रमयामास वैदेहीमहन्यहनि देववत्॥
evaṃ rāmo mudā yuktaḥ sītāṃ surasutopamām |ramayāmāsa vaidehīmahanyahani devavat ||
तथा तयोर्विहरतोः सीताराघवयोश्चिरम् ।अत्यक्रामच्छुभः कालः शैशिरो भोगदः सदा॥
tathā tayorviharatoḥ sītārāghavayościram |atyakrāmacchubhaḥ kālaḥ śaiśiro bhogadaḥ sadā ||
दशवर्षसहस्राणि गतानि सुमहात्मनोः ।प्राप्तयोर्विविधान्भोगानतीतः शिशिरागमः॥
daśavarṣasahasrāṇi gatāni sumahātmanoḥ |prāptayorvividhānbhogānatītaḥ śiśirāgamaḥ ||
पूर्वाह्णे धर्मकार्याणि कृत्वा धर्मेण धर्मवित् ।शेषं दिवसभागार्धमन्तःपुरगतो ऽभवत्॥
pūrvāhṇe dharmakāryāṇi kṛtvā dharmeṇa dharmavit |śeṣaṃ divasabhāgārdhamantaḥpuragato 'bhavat ||
सीतापि देवकार्याणि कृत्वा पौर्वाह्णिकानि वै ।श्वश्रूणामकरोत्पूजां सर्वासामविशेषतः॥
sītāpi devakāryāṇi kṛtvā paurvāhṇikāni vai |śvaśrūṇāmakarotpūjāṃ sarvāsāmaviśeṣataḥ ||
अभ्यगच्छत्ततो रामं विचित्राभरणाम्बरा ।त्रिविष्टपे सहस्राक्षमुपविष्टं यथा शची॥
abhyagacchattato rāmaṃ vicitrābharaṇāmbarā |triviṣṭape sahasrākṣamupaviṣṭaṃ yathā śacī ||
दृष्ट्वा तु राघवः पत्नीं कल्याणेन समन्विताम् ।प्रहर्षमतुलं लेभे साधु साध्विति चाब्रवीत्॥
dṛṣṭvā tu rāghavaḥ patnīṃ kalyāṇena samanvitām |praharṣamatulaṃ lebhe sādhu sādhviti cābravīt ||
अब्रवीच्च वरारोहां सीतां सुरसुतोपमाम् ।अपत्यलाभो वैदेहि त्वयि मे समुपस्थितः॥
abravīcca varārohāṃ sītāṃ surasutopamām |apatyalābho vaidehi tvayi me samupasthitaḥ ||
किमिच्छसि वरारोहे कामः किं क्रियतां तव॥
kimicchasi varārohe kāmaḥ kiṃ kriyatāṃ tava ||
स्मितं कृत्वा तु वैदेही रामं वाक्यमथाब्रवीत् ।तपोवनानि पुण्यानि द्रष्टुमिच्छामि राघव॥
smitaṃ kṛtvā tu vaidehī rāmaṃ vākyamathābravīt |tapovanāni puṇyāni draṣṭumicchāmi rāghava ||
गङ्गातीरोपविष्टानामृषीणामुग्रतेजसाम् ।फलमूलाशिनां देव पादमूलेषु वर्तितुम्॥
gaṅgātīropaviṣṭānāmṛṣīṇāmugratejasām |phalamūlāśināṃ deva pādamūleṣu vartitum ||
एष मे परमः कामो यन्मूलफलभोजिनाम् ।अप्येकरात्रं काकुत्स्थ निवसेयं तपोवने॥
eṣa me paramaḥ kāmo yanmūlaphalabhojinām |apyekarātraṃ kākutstha nivaseyaṃ tapovane ||
तथेति च प्रतिज्ञातं रामेणाक्लिष्टकर्मणा ।विस्रब्धा भव वैदेहि श्वो गमिष्यस्यसंशयम्॥
tatheti ca pratijñātaṃ rāmeṇākliṣṭakarmaṇā |visrabdhā bhava vaidehi śvo gamiṣyasyasaṃśayam ||
एवमुक्त्वा तु काकुत्स्थो मैथिलीं जनकात्मजाम् ।मध्यकक्षान्तरं रामो निर्जगाम सुहृद्वृतः॥
evamuktvā tu kākutstho maithilīṃ janakātmajām |madhyakakṣāntaraṃ rāmo nirjagāma suhṛdvṛtaḥ ||