Loading
वाल्मीकि रामायण · 20 श्लोक
यह अध्याय पुस्तक में पढ़ेंदृष्ट्वा तु मैथिलीं सीतामाश्रमे सम्प्रवेशिताम् ।सन्तापमगमद्घोरं लक्ष्मणो दीनचेतनः॥
dṛṣṭvā tu maithilīṃ sītāmāśrame sampraveśitām |santāpamagamadghoraṃ lakṣmaṇo dīnacetanaḥ ||
अब्रवीच्च महातेजाः सुमन्त्रं मन्त्रसारथिम् ।सीतासन्तापजं दुःखं पश्य रामस्य सारथे॥
abravīcca mahātejāḥ sumantraṃ mantrasārathim |sītāsantāpajaṃ duḥkhaṃ paśya rāmasya sārathe ||
ततो दुःखतरं किं नु राघवस्य भविष्यति ।पत्नीं शुद्धसमाचारां विसृज्य जनकात्मजाम्॥
tato duḥkhataraṃ kiṃ nu rāghavasya bhaviṣyati |patnīṃ śuddhasamācārāṃ visṛjya janakātmajām ||
व्यक्तं दैवादहं मन्ये राघवस्य विना भवम् ।वैदेह्या सारथे नित्यं दैवं हि दुरतिक्रमम्॥
vyaktaṃ daivādahaṃ manye rāghavasya vinā bhavam |vaidehyā sārathe nityaṃ daivaṃ hi duratikramam ||
यो हि देवान्सगन्धर्वानसुरान्सह राक्षसैः ।निहन्याद्राघवः क्रुद्धः स दैवमनुवर्तते॥
yo hi devānsagandharvānasurānsaha rākṣasaiḥ |nihanyādrāghavaḥ kruddhaḥ sa daivamanuvartate ||
पुरा रामः पितुर्वाक्याद्दण्डके विजने वने ।उषित्वा नव वर्षाणि पञ्च चैव महावने॥
purā rāmaḥ piturvākyāddaṇḍake vijane vane |uṣitvā nava varṣāṇi pañca caiva mahāvane ||
ततो दुःखतरं भूयः सीताया विप्रवासनम् ।पौराणां वचनं श्रुत्वा नृशंसं प्रतिभाति मे॥
tato duḥkhataraṃ bhūyaḥ sītāyā vipravāsanam |paurāṇāṃ vacanaṃ śrutvā nṛśaṃsaṃ pratibhāti me ||
को नु धर्माश्रयः सूत कर्मण्यस्मिन्यशोहरे ।मैथिलीं प्रतिसम्प्राप्तः पौरैर्हीनार्थवादिभिः॥
ko nu dharmāśrayaḥ sūta karmaṇyasminyaśohare |maithilīṃ pratisamprāptaḥ paurairhīnārthavādibhiḥ ||
एता वाचो बहुविधाः श्रुत्वा लक्ष्मणभाषिताः ।सुमन्त्रः श्रद्धया प्राज्ञो वाक्यमेतदुवाच ह॥
etā vāco bahuvidhāḥ śrutvā lakṣmaṇabhāṣitāḥ |sumantraḥ śraddhayā prājño vākyametaduvāca ha ||
न सन्तापस्त्वया कार्यः सौमित्रे मैथिलीं प्रति ।दृष्टमेतत्पुरा विप्रैः पितुस्ते लक्ष्मणाग्रतः॥
na santāpastvayā kāryaḥ saumitre maithilīṃ prati |dṛṣṭametatpurā vipraiḥ pituste lakṣmaṇāgrataḥ ||
भविष्यति दृढं रामो दुःखप्रायो ऽपि सौख्यभाक् ।प्राप्स्यते च महाबाहुर्विप्रयोगं प्रियैर्ध्रुवम्॥
bhaviṣyati dṛḍhaṃ rāmo duḥkhaprāyo 'pi saukhyabhāk |prāpsyate ca mahābāhurviprayogaṃ priyairdhruvam ||
त्वां चैव मैथिलीं चैव शत्रुघ्नभरतावुभौ ।सन्त्यजिष्यति धर्मात्मा कालेन महता महान्॥
tvāṃ caiva maithilīṃ caiva śatrughnabharatāvubhau |santyajiṣyati dharmātmā kālena mahatā mahān ||
इदं त्वयि न वक्तव्यं सौमित्रे भरते ऽपि वा ।राज्ञा वो व्याहृतं वाक्यं दुर्वासा यदुवाच ह॥
idaṃ tvayi na vaktavyaṃ saumitre bharate 'pi vā |rājñā vo vyāhṛtaṃ vākyaṃ durvāsā yaduvāca ha ||
महाजनसमीपे च मम चैव नरर्षभ ।ऋषिणा व्याहृतं वाक्यं वसिष्ठस्य च सन्निधौ॥
mahājanasamīpe ca mama caiva nararṣabha |ṛṣiṇā vyāhṛtaṃ vākyaṃ vasiṣṭhasya ca sannidhau ||
ऋषेस्तु वचनं श्रुत्वा मामाह पुरुषर्षभः ।सूत न क्वचिदेवं ते वक्तव्यं जनसन्निधौ॥
ṛṣestu vacanaṃ śrutvā māmāha puruṣarṣabhaḥ |sūta na kvacidevaṃ te vaktavyaṃ janasannidhau ||
तस्याहं लोकपालस्य वाक्यं तत्सुसमाहितः ।नैव जात्वनृतं कार्यमिति मे सौम्य दर्शनम्॥
tasyāhaṃ lokapālasya vākyaṃ tatsusamāhitaḥ |naiva jātvanṛtaṃ kāryamiti me saumya darśanam ||
सर्वथैव न वक्तव्यं मया सौम्य तवाग्रतः ।यदि ते श्रवणे श्रद्धा श्रूयतां रघुनन्दन॥
sarvathaiva na vaktavyaṃ mayā saumya tavāgrataḥ |yadi te śravaṇe śraddhā śrūyatāṃ raghunandana ||
यद्यप्यहं नरेन्द्रेण रहस्यं श्रावितः पुरा ।तथाप्युदाहरिष्यामि दैवं हि दुरतिक्रमम्॥
yadyapyahaṃ narendreṇa rahasyaṃ śrāvitaḥ purā |tathāpyudāhariṣyāmi daivaṃ hi duratikramam ||
येनेदमीदृशं प्राप्तं दुःखं शोकसमन्वितम् ।न त्वया भरते वाच्यं शत्रुघ्नस्यापि सन्निधौ॥
yenedamīdṛśaṃ prāptaṃ duḥkhaṃ śokasamanvitam |na tvayā bharate vācyaṃ śatrughnasyāpi sannidhau ||
तच्छ्रुत्वा भाषितं तस्य गम्भीरार्थपदं महत् ।तथ्यं ब्रूहीति सौमित्रिः सूतं वाक्यमथाब्रवीत्॥
tacchrutvā bhāṣitaṃ tasya gambhīrārthapadaṃ mahat |tathyaṃ brūhīti saumitriḥ sūtaṃ vākyamathābravīt ||