Kanda.Sarga 7.90

तथोक्तवति रामे तु तस्य जन्म तदद्भुतम् ।उवाच लक्ष्मणो भूयो भरतश्च महायशाः॥

tathoktavati rāme tu tasya janma tadadbhutam |uvāca lakṣmaṇo bhūyo bharataśca mahāyaśāḥ ||

इला सा सोमपुत्रस्य संवत्सरमथोषिता ।अकरोत्किं नरश्रेष्ठ तत्त्वं शंसितुमर्हसि॥

ilā sā somaputrasya saṃvatsaramathoṣitā |akarotkiṃ naraśreṣṭha tattvaṃ śaṃsitumarhasi ||

तयोस्तद्वाक्यमाधुर्यं निशम्य परिपृच्छतोः ।रामः पुनरुवाचेमां प्रजापतिसुते कथाम्॥

tayostadvākyamādhuryaṃ niśamya paripṛcchatoḥ |rāmaḥ punaruvācemāṃ prajāpatisute kathām ||

पुरुषत्वं गते शूरे बुधः परमबुद्धिमान् ।संवर्तं परमोदारमाजुहाव महायशाः॥

puruṣatvaṃ gate śūre budhaḥ paramabuddhimān |saṃvartaṃ paramodāramājuhāva mahāyaśāḥ ||

च्यवनं भृगुपुत्रं च मुनिं चारिष्टनेमिनम् ।प्रमोदनं मोदकरं ततो दुर्वाससं मुनिम्॥

cyavanaṃ bhṛguputraṃ ca muniṃ cāriṣṭaneminam |pramodanaṃ modakaraṃ tato durvāsasaṃ munim ||

एतान्सर्वान्समानीय वाक्यज्ञस्तत्त्वदर्शनः ।उवाच सर्वान्सुहृदो धैर्येण सुसमाहितान्॥

etānsarvānsamānīya vākyajñastattvadarśanaḥ |uvāca sarvānsuhṛdo dhairyeṇa susamāhitān ||

अयं राजा महाबाहुः कर्दमस्य इलः सुतः ।जानीतैनं यथाभूतं श्रेयो ह्यत्र विधीयताम्॥

ayaṃ rājā mahābāhuḥ kardamasya ilaḥ sutaḥ |jānītainaṃ yathābhūtaṃ śreyo hyatra vidhīyatām ||

तेषां संवदतामेव तमाश्रममुपागमत् ।कर्दमस्तु महातेजा द्विजैः सह महात्मभिः॥

teṣāṃ saṃvadatāmeva tamāśramamupāgamat |kardamastu mahātejā dvijaiḥ saha mahātmabhiḥ ||

पुलस्त्यश्च क्रतुश्चैव वषट्कारस्तथैव च ।ओङ्कारश्च महातेजास्तमाश्रममुपागमत्॥

pulastyaśca kratuścaiva vaṣaṭkārastathaiva ca |oṅkāraśca mahātejāstamāśramamupāgamat ||

ते सर्वे हृष्टमनसः परस्परसमागमे ।हितैषिणो बाल्हिपतेः पृथग्वाक्यान्यथाब्रुवन्॥

te sarve hṛṣṭamanasaḥ parasparasamāgame |hitaiṣiṇo bālhipateḥ pṛthagvākyānyathābruvan ||

कर्दमस्त्वब्रवीद्वाक्यं सुतार्थं परमं हितम् ।द्विजाः शृणुत मद्वाक्यं यच्छ्रेयः पार्थिवस्य हि॥

kardamastvabravīdvākyaṃ sutārthaṃ paramaṃ hitam |dvijāḥ śṛṇuta madvākyaṃ yacchreyaḥ pārthivasya hi ||

नान्यं पश्यामि भैषज्यमन्तरा वृषभध्वजम् ।नाश्वमेधात्परो यज्ञः प्रियश्चैव महात्मनः ।तस्माद्यजामहे सर्वे पार्थिवार्थे दुरासदम्॥

nānyaṃ paśyāmi bhaiṣajyamantarā vṛṣabhadhvajam |nāśvamedhātparo yajñaḥ priyaścaiva mahātmanaḥ |tasmādyajāmahe sarve pārthivārthe durāsadam ||

कर्दमेनैवमुक्तास्तु सर्व एव द्विजर्षभाः ।रोचयन्ति स्म तं यज्ञं रुद्रस्याराधनं प्रति॥

kardamenaivamuktāstu sarva eva dvijarṣabhāḥ |rocayanti sma taṃ yajñaṃ rudrasyārādhanaṃ prati ||

संवर्तस्य तु राजर्षेः शिष्यः पुरपुरञ्जयः ।मरुत्त इति विख्यातस्तं यज्ञं समुपाहरत्॥

saṃvartasya tu rājarṣeḥ śiṣyaḥ purapurañjayaḥ |marutta iti vikhyātastaṃ yajñaṃ samupāharat ||

ततो यज्ञो महानासीद्बुधाश्रमसमीपतः ।रुद्रश्च परमं तोषमाजगाम महायशाः॥

tato yajño mahānāsīdbudhāśramasamīpataḥ |rudraśca paramaṃ toṣamājagāma mahāyaśāḥ ||

अथ यज्ञे समाप्ते तु प्रीतः परमया मुदा ।उमापतिर्द्विजान्सर्वानुवाच इलसन्निधौ॥

atha yajñe samāpte tu prītaḥ paramayā mudā |umāpatirdvijānsarvānuvāca ilasannidhau ||

प्रीतो ऽस्मि हयमेधेन भक्त्या च द्विजसत्तमाः ।अस्य बाह्लिपतेश्चैव किं करोमि प्रियं शुभम्॥

prīto 'smi hayamedhena bhaktyā ca dvijasattamāḥ |asya bāhlipateścaiva kiṃ karomi priyaṃ śubham ||

तथा वदति देवेशे द्विजास्ते सुसमाहिताः ।प्रसादयन्ति देवेशं यथा स्यात्पुरुषस्त्विला॥

tathā vadati deveśe dvijāste susamāhitāḥ |prasādayanti deveśaṃ yathā syātpuruṣastvilā ||

ततः प्रीतो महादेवः पुरुषत्वं ददौ पुनः ।इलायै सुमहातेजा दत्त्वा चान्तरधीयत॥

tataḥ prīto mahādevaḥ puruṣatvaṃ dadau punaḥ |ilāyai sumahātejā dattvā cāntaradhīyata ||

निवृत्ते हयमेधे च गतश्चादर्शनं हरः ।यथागतं द्विजाः सर्वे ह्यगच्छन्दीर्घदर्शिनः॥

nivṛtte hayamedhe ca gataścādarśanaṃ haraḥ |yathāgataṃ dvijāḥ sarve hyagacchandīrghadarśinaḥ ||

राजा तु बाह्लिमुत्सृज्य मध्यदेशे ह्यनुत्तमम् ।निवेशयामास पुरं प्रतिष्ठानं यशस्करम्॥

rājā tu bāhlimutsṛjya madhyadeśe hyanuttamam |niveśayāmāsa puraṃ pratiṣṭhānaṃ yaśaskaram ||

शशबिन्दुश्च राजर्षिर्बाह्लिं पुरपुरञ्जयः ।प्रतिष्ठाने इलो राजा प्रजापतिसुतो बली॥

śaśabinduśca rājarṣirbāhliṃ purapurañjayaḥ |pratiṣṭhāne ilo rājā prajāpatisuto balī ||

स काले प्राप्तवाँल्लोकमिलो ब्राह्ममनुत्तमम् ।ऐलः पुरूरवा राजा प्रतिष्ठानमवाप्तवान्॥

sa kāle prāptavām̐llokamilo brāhmamanuttamam |ailaḥ purūravā rājā pratiṣṭhānamavāptavān ||

ईदृशो ह्यश्वमेधस्य प्रभावः पुरुषर्षभौ ।स्त्रीभूतः पौरुषं लेभे यच्चान्यदपि दुर्लभम्॥

īdṛśo hyaśvamedhasya prabhāvaḥ puruṣarṣabhau |strībhūtaḥ pauruṣaṃ lebhe yaccānyadapi durlabham ||