Parva.Adhyaya 11.25

गान्धार्युवाचकाम्बोजं पश्य दुर्धर्षं काम्बोजास्तरणोचितम्शयानमृषभस्कन्धं हतं पांसुशु माधव

gāndhāryuvācakāmbojaṃ paśya durdharṣaṃ kāmbojāstaraṇocitamśayānamṛṣabhaskandhaṃ hataṃ pāṃsuśu mādhava

यस्य क्षतजसंदिग्धौ बाहू चन्दनरूषितौअवेक्ष्य कृपणं भार्या विलपत्यतिदुःखिता

yasya kṣatajasaṃdigdhau bāhū candanarūṣitauavekṣya kṛpaṇaṃ bhāryā vilapatyatiduḥkhitā

इमौ तौ परिघप्रख्यौ बाहू शुभतलाङ्गुलीययोर्विवरमापन्नां न रतिर्मां पुराजहत्

imau tau parighaprakhyau bāhū śubhatalāṅgulīyayorvivaramāpannāṃ na ratirmāṃ purājahat

कां गतिं नु गमिष्यामि त्वया हीना जनेश्वरदूरबन्धुरनाथेव अतीव मधुरस्वरा

kāṃ gatiṃ nu gamiṣyāmi tvayā hīnā janeśvaradūrabandhuranātheva atīva madhurasvarā

आतपे क्लाम्यमानानां विविधानामिव स्रजाम्क्लान्तानामपि नारीणां न श्रीर्जहति वै तनुम्

ātape klāmyamānānāṃ vividhānāmiva srajāmklāntānāmapi nārīṇāṃ na śrīrjahati vai tanum

शयानमभितः शूरं कालिङ्गं मधुसूदनपश्य दीप्ताङ्गदयुगप्रतिबद्धमहाभुजम्

śayānamabhitaḥ śūraṃ kāliṅgaṃ madhusūdanapaśya dīptāṅgadayugapratibaddhamahābhujam

मागधानामधिपतिं जयत्सेनं जनार्दनपरिवार्य प्ररुदिता मागध्यः पश्य योषितः

māgadhānāmadhipatiṃ jayatsenaṃ janārdanaparivārya praruditā māgadhyaḥ paśya yoṣitaḥ

आसामायतनेत्राणां सुस्वराणां जनार्दनमनःश्रुतिहरो नादो मनो मोहयतीव मे

āsāmāyatanetrāṇāṃ susvarāṇāṃ janārdanamanaḥśrutiharo nādo mano mohayatīva me

प्रकीर्णसर्वाभरणा रुदन्त्यः शोककर्शिताःस्वास्तीर्णशयनोपेता मागध्यः शेरते भुवि

prakīrṇasarvābharaṇā rudantyaḥ śokakarśitāḥsvāstīrṇaśayanopetā māgadhyaḥ śerate bhuvi

कोसलानामधिपतिं राजपुत्रं बृहद्बलम्भर्तारं परिवार्यैताः पृथक्प्ररुदिताः स्त्रियः

kosalānāmadhipatiṃ rājaputraṃ bṛhadbalambhartāraṃ parivāryaitāḥ pṛthakpraruditāḥ striyaḥ

अस्य गात्रगतान्बाणान्कार्ष्णिबाहुबलार्पितान्उद्धरन्त्यसुखाविष्टा मूर्छमानाः पुनः पुनः

asya gātragatānbāṇānkārṣṇibāhubalārpitānuddharantyasukhāviṣṭā mūrchamānāḥ punaḥ punaḥ

आसां सर्वानवद्यानामातपेन परिश्रमात्प्रम्लाननलिनाभानि भान्ति वक्त्राणि माधव

āsāṃ sarvānavadyānāmātapena pariśramātpramlānanalinābhāni bhānti vaktrāṇi mādhava

द्रोणेन निहताः शूराः शेरते रुचिराङ्गदाःद्रोणेनाभिमुखाः सर्वे भ्रातरः पञ्च केकयाः

droṇena nihatāḥ śūrāḥ śerate rucirāṅgadāḥdroṇenābhimukhāḥ sarve bhrātaraḥ pañca kekayāḥ

तप्तकाञ्चनवर्माणस्ताम्रध्वजरथस्रजःभासयन्ति महीं भासा ज्वलिता इव पावकाः

taptakāñcanavarmāṇastāmradhvajarathasrajaḥbhāsayanti mahīṃ bhāsā jvalitā iva pāvakāḥ

द्रोणेन द्रुपदं संख्ये पश्य माधव पातितम्महाद्विपमिवारण्ये सिंहेन महता हतम्

droṇena drupadaṃ saṃkhye paśya mādhava pātitammahādvipamivāraṇye siṃhena mahatā hatam

पाञ्चालराज्ञो विपुलं पुण्डरीकाक्ष पाण्डुरम्आतपत्रं समाभाति शरदीव दिवाकरः

pāñcālarājño vipulaṃ puṇḍarīkākṣa pāṇḍuramātapatraṃ samābhāti śaradīva divākaraḥ

एतास्तु द्रुपदं वृद्धं स्नुषा भार्याश्च दुःखिताःदग्ध्वा गच्छन्ति पाञ्चाल्यं राजानमपसव्यतः

etāstu drupadaṃ vṛddhaṃ snuṣā bhāryāśca duḥkhitāḥdagdhvā gacchanti pāñcālyaṃ rājānamapasavyataḥ

धृष्टकेतुं महेष्वासं चेदिपुंगवमङ्गनाःद्रोणेन निहतं शूरं हरन्ति हृतचेतसः

dhṛṣṭaketuṃ maheṣvāsaṃ cedipuṃgavamaṅganāḥdroṇena nihataṃ śūraṃ haranti hṛtacetasaḥ

द्रोणास्त्रमभिहत्यैष विमर्दे मधुसूदनमहेष्वासो हतः शेते नद्या हृत इव द्रुमः

droṇāstramabhihatyaiṣa vimarde madhusūdanamaheṣvāso hataḥ śete nadyā hṛta iva drumaḥ

एष चेदिपतिः शूरो धृष्टकेतुर्महारथःशेते विनिहतः संख्ये हत्वा शत्रून्सहस्रशः

eṣa cedipatiḥ śūro dhṛṣṭaketurmahārathaḥśete vinihataḥ saṃkhye hatvā śatrūnsahasraśaḥ

वितुद्यमानं विहगैस्तं भार्याः प्रत्युपस्थिताःचेदिराजं हृषीकेश हतं सबलबान्धवम्

vitudyamānaṃ vihagaistaṃ bhāryāḥ pratyupasthitāḥcedirājaṃ hṛṣīkeśa hataṃ sabalabāndhavam

दाशार्हीपुत्रजं वीरं शयानं सत्यविक्रमम्आरोप्याङ्के रुदन्त्येताश्चेदिराजवराङ्गनाः

dāśārhīputrajaṃ vīraṃ śayānaṃ satyavikramamāropyāṅke rudantyetāścedirājavarāṅganāḥ

अस्य पुत्रं हृषीकेश सुवक्त्रं चारुकुण्डलम्द्रोणेन समरे पश्य निकृत्तं बहुधा शरैः

asya putraṃ hṛṣīkeśa suvaktraṃ cārukuṇḍalamdroṇena samare paśya nikṛttaṃ bahudhā śaraiḥ

पितरं नूनमाजिस्थं युध्यमानं परैः सहनाजहात्पृष्ठतो वीरमद्यापि मधुसूदन

pitaraṃ nūnamājisthaṃ yudhyamānaṃ paraiḥ sahanājahātpṛṣṭhato vīramadyāpi madhusūdana

एवं ममापि पुत्रस्य पुत्रः पितरमन्वगात्दुर्योधनं महाबाहो लक्ष्मणः परवीरहा

evaṃ mamāpi putrasya putraḥ pitaramanvagātduryodhanaṃ mahābāho lakṣmaṇaḥ paravīrahā

विन्दानुविन्दावावन्त्यौ पतितौ पश्य माधवहिमान्ते पुष्पितौ शालौ मरुता गलिताविव

vindānuvindāvāvantyau patitau paśya mādhavahimānte puṣpitau śālau marutā galitāviva

काञ्चनाङ्गदवर्माणौ बाणखड्गधनुर्धरौऋषभप्रतिरूपाक्षौ शयानौ विमलस्रजौ

kāñcanāṅgadavarmāṇau bāṇakhaḍgadhanurdharauṛṣabhapratirūpākṣau śayānau vimalasrajau

अवध्याः पाण्डवाः कृष्ण सर्व एव त्वया सहये मुक्ता द्रोणभीष्माभ्यां कर्णाद्वैकर्तनात्कृपात्

avadhyāḥ pāṇḍavāḥ kṛṣṇa sarva eva tvayā sahaye muktā droṇabhīṣmābhyāṃ karṇādvaikartanātkṛpāt

दुर्योधनाद्द्रोणसुतात्सैन्धवाच्च महारथात्सोमदत्ताद्विकर्णाच्च शूराच्च कृतवर्मणःये हन्युः शस्त्रवेगेन देवानपि नरर्षभाः

duryodhanāddroṇasutātsaindhavācca mahārathātsomadattādvikarṇācca śūrācca kṛtavarmaṇaḥye hanyuḥ śastravegena devānapi nararṣabhāḥ

त इमे निहताः संख्ये पश्य कालस्य पर्ययम्नातिभारोऽस्ति दैवस्य ध्रुवं माधव कश्चनयदिमे निहताः शूराः क्षत्रियैः क्षत्रियर्षभाः

ta ime nihatāḥ saṃkhye paśya kālasya paryayamnātibhāro'sti daivasya dhruvaṃ mādhava kaścanayadime nihatāḥ śūrāḥ kṣatriyaiḥ kṣatriyarṣabhāḥ

तदैव निहताः कृष्ण मम पुत्रास्तरस्विनःयदैवाकृतकामस्त्वमुपप्लव्यं गतः पुनः

tadaiva nihatāḥ kṛṣṇa mama putrāstarasvinaḥyadaivākṛtakāmastvamupaplavyaṃ gataḥ punaḥ

शंतनोश्चैव पुत्रेण प्राज्ञेन विदुरेण चतदैवोक्तास्मि मा स्नेहं कुरुष्वात्मसुतेष्विति

śaṃtanoścaiva putreṇa prājñena vidureṇa catadaivoktāsmi mā snehaṃ kuruṣvātmasuteṣviti

तयोर्न दर्शनं तात मिथ्या भवितुमर्हतिअचिरेणैव मे पुत्रा भस्मीभूता जनार्दन

tayorna darśanaṃ tāta mithyā bhavitumarhatiacireṇaiva me putrā bhasmībhūtā janārdana

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

इत्युक्त्वा न्यपतद्भूमौ गान्धारी शोककर्शितादुःखोपहतविज्ञाना धैर्यमुत्सृज्य भारत

ityuktvā nyapatadbhūmau gāndhārī śokakarśitāduḥkhopahatavijñānā dhairyamutsṛjya bhārata

ततः कोपपरीताङ्गी पुत्रशोकपरिप्लुताजगाम शौरिं दोषेण गान्धारी व्यथितेन्द्रिया

tataḥ kopaparītāṅgī putraśokapariplutājagāma śauriṃ doṣeṇa gāndhārī vyathitendriyā

गान्धार्युवाचपाण्डवा धार्तराष्ट्राश्च द्रुग्धाः कृष्ण परस्परम्उपेक्षिता विनश्यन्तस्त्वया कस्माज्जनार्दन

gāndhāryuvācapāṇḍavā dhārtarāṣṭrāśca drugdhāḥ kṛṣṇa parasparamupekṣitā vinaśyantastvayā kasmājjanārdana

शक्तेन बहुभृत्येन विपुले तिष्ठता बलेउभयत्र समर्थेन श्रुतवाक्येन चैव ह

śaktena bahubhṛtyena vipule tiṣṭhatā baleubhayatra samarthena śrutavākyena caiva ha

इच्छतोपेक्षितो नाशः कुरूणां मधुसूदनयस्मात्त्वया महाबाहो फलं तस्मादवाप्नुहि

icchatopekṣito nāśaḥ kurūṇāṃ madhusūdanayasmāttvayā mahābāho phalaṃ tasmādavāpnuhi

पतिशुश्रूषया यन्मे तपः किंचिदुपार्जितम्तेन त्वां दुरवापात्मञ्शप्स्ये चक्रगदाधर

patiśuśrūṣayā yanme tapaḥ kiṃcidupārjitamtena tvāṃ duravāpātmañśapsye cakragadādhara

यस्मात्परस्परं घ्नन्तो ज्ञातयः कुरुपाण्डवाःउपेक्षितास्ते गोविन्द तस्माज्ज्ञातीन्वधिष्यसि

yasmātparasparaṃ ghnanto jñātayaḥ kurupāṇḍavāḥupekṣitāste govinda tasmājjñātīnvadhiṣyasi

त्वमप्युपस्थिते वर्षे षट्त्रिंशे मधुसूदनहतज्ञातिर्हतामात्यो हतपुत्रो वनेचरःकुत्सितेनाभ्युपायेन निधनं समवाप्स्यसि

tvamapyupasthite varṣe ṣaṭtriṃśe madhusūdanahatajñātirhatāmātyo hataputro vanecaraḥkutsitenābhyupāyena nidhanaṃ samavāpsyasi

तवाप्येवं हतसुता निहतज्ञातिबान्धवाःस्त्रियः परिपतिष्यन्ति यथैता भरतस्त्रियः

tavāpyevaṃ hatasutā nihatajñātibāndhavāḥstriyaḥ paripatiṣyanti yathaitā bharatastriyaḥ

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

तच्छ्रुत्वा वचनं घोरं वासुदेवो महामनाःउवाच देवीं गान्धारीमीषदभ्युत्स्मयन्निव

tacchrutvā vacanaṃ ghoraṃ vāsudevo mahāmanāḥuvāca devīṃ gāndhārīmīṣadabhyutsmayanniva

संहर्ता वृष्णिचक्रस्य नान्यो मद्विद्यते शुभेजानेऽहमेतदप्येवं चीर्णं चरसि क्षत्रिये

saṃhartā vṛṣṇicakrasya nānyo madvidyate śubhejāne'hametadapyevaṃ cīrṇaṃ carasi kṣatriye

अवध्यास्ते नरैरन्यैरपि वा देवदानवैःपरस्परकृतं नाशमतः प्राप्स्यन्ति यादवाः

avadhyāste narairanyairapi vā devadānavaiḥparasparakṛtaṃ nāśamataḥ prāpsyanti yādavāḥ

इत्युक्तवति दाशार्हे पाण्डवास्त्रस्तचेतसःबभूवुर्भृशसंविग्ना निराशाश्चापि जीविते

ityuktavati dāśārhe pāṇḍavāstrastacetasaḥbabhūvurbhṛśasaṃvignā nirāśāścāpi jīvite