पर्व.अध्याय 12.129

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

क्षीणस्य दीर्घसूत्रस्य सानुक्रोशस्य बन्धुषुविरक्तपौरराष्ट्रस्य निर्द्रव्यनिचयस्य च

kṣīṇasya dīrghasūtrasya sānukrośasya bandhuṣuviraktapaurarāṣṭrasya nirdravyanicayasya ca

परिशङ्कितमुख्यस्य स्रुतमन्त्रस्य भारतअसंभावितमित्रस्य भिन्नामात्यस्य सर्वशः

pariśaṅkitamukhyasya srutamantrasya bhārataasaṃbhāvitamitrasya bhinnāmātyasya sarvaśaḥ

परचक्राभियातस्य दुर्बलस्य बलीयसाआपन्नचेतसो ब्रूहि किं कार्यमवशिष्यते

paracakrābhiyātasya durbalasya balīyasāāpannacetaso brūhi kiṃ kāryamavaśiṣyate

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

बाह्यश्चेद्विजिगीषुः स्याद्धर्मार्थकुशलः शुचिःजवेन संधिं कुर्वीत पूर्वान्पूर्वान्विमोक्षयन्

bāhyaścedvijigīṣuḥ syāddharmārthakuśalaḥ śuciḥjavena saṃdhiṃ kurvīta pūrvānpūrvānvimokṣayan

अधर्मविजिगीषुश्चेद्बलवान्पापनिश्चयःआत्मनः संनिरोधेन संधिं तेनाभियोजयेत्

adharmavijigīṣuścedbalavānpāpaniścayaḥātmanaḥ saṃnirodhena saṃdhiṃ tenābhiyojayet

अपास्य राजधानीं वा तरेदन्येन वापदम्तद्भावभावे द्रव्याणि जीवन्पुनरुपार्जयेत्

apāsya rājadhānīṃ vā taredanyena vāpadamtadbhāvabhāve dravyāṇi jīvanpunarupārjayet

यास्तु स्युः केवलत्यागाच्छक्यास्तरितुमापदःकस्तत्राधिकमात्मानं संत्यजेदर्थधर्मवित्

yāstu syuḥ kevalatyāgācchakyāstaritumāpadaḥkastatrādhikamātmānaṃ saṃtyajedarthadharmavit

अवरोधाज्जुगुप्सेत का सपत्नधने दयान त्वेवात्मा प्रदातव्यः शक्ये सति कथंचन

avarodhājjugupseta kā sapatnadhane dayāna tvevātmā pradātavyaḥ śakye sati kathaṃcana

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

आभ्यन्तरे प्रकुपिते बाह्ये चोपनिपीडितेक्षीणे कोशे स्रुते मन्त्रे किं कार्यमवशिष्यते

ābhyantare prakupite bāhye copanipīḍitekṣīṇe kośe srute mantre kiṃ kāryamavaśiṣyate

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

क्षिप्रं वा संधिकामः स्यात्क्षिप्रं वा तीक्ष्णविक्रमःपदापनयनं क्षिप्रमेतावत्सांपरायिकम्

kṣipraṃ vā saṃdhikāmaḥ syātkṣipraṃ vā tīkṣṇavikramaḥpadāpanayanaṃ kṣiprametāvatsāṃparāyikam

अनुरक्तेन पुष्टेन हृष्टेन जगतीपतेअल्पेनापि हि सैन्येन महीं जयति पार्थिवः

anuraktena puṣṭena hṛṣṭena jagatīpatealpenāpi hi sainyena mahīṃ jayati pārthivaḥ

हतो वा दिवमारोहेद्विजयी क्षितिमावसेत्युद्धे तु संत्यजन्प्राणाञ्शक्रस्यैति सलोकताम्

hato vā divamārohedvijayī kṣitimāvasetyuddhe tu saṃtyajanprāṇāñśakrasyaiti salokatām

सर्वलोकागमं कृत्वा मृदुत्वं गन्तुमेव चविश्वासाद्विनयं कुर्याद्व्यवस्येद्वाप्युपानहौ

sarvalokāgamaṃ kṛtvā mṛdutvaṃ gantumeva caviśvāsādvinayaṃ kuryādvyavasyedvāpyupānahau

अपक्रमितुमिच्छेद्वा यथाकामं तु सान्त्वयेत्विलिङ्गमित्वा मित्रेण ततः स्वयमुपक्रमेत्

apakramitumicchedvā yathākāmaṃ tu sāntvayetviliṅgamitvā mitreṇa tataḥ svayamupakramet