Parva.Adhyaya 12.336

जनमेजय उवाच · janamejaya uvāca

अहो ह्येकान्तिनः सर्वान्प्रीणाति भगवान्हरिःविधिप्रयुक्तां पूजां च गृह्णाति भगवान्स्वयम्

aho hyekāntinaḥ sarvānprīṇāti bhagavānhariḥvidhiprayuktāṃ pūjāṃ ca gṛhṇāti bhagavānsvayam

ये तु दग्धेन्धना लोके पुण्यपापविवर्जिताःतेषां त्वयाभिनिर्दिष्टा पारंपर्यागता गतिः

ye tu dagdhendhanā loke puṇyapāpavivarjitāḥteṣāṃ tvayābhinirdiṣṭā pāraṃparyāgatā gatiḥ

चतुर्थ्यां चैव ते गत्यां गच्छन्ति पुरुषोत्तमम्एकान्तिनस्तु पुरुषा गच्छन्ति परमं पदम्

caturthyāṃ caiva te gatyāṃ gacchanti puruṣottamamekāntinastu puruṣā gacchanti paramaṃ padam

नूनमेकान्तधर्मोऽयं श्रेष्ठो नारायणप्रियःअगत्वा गतयस्तिस्रो यद्गच्छन्त्यव्ययं हरिम्

nūnamekāntadharmo'yaṃ śreṣṭho nārāyaṇapriyaḥagatvā gatayastisro yadgacchantyavyayaṃ harim

सहोपनिषदान्वेदान्ये विप्राः सम्यगास्थिताःपठन्ति विधिमास्थाय ये चापि यतिधर्मिणः

sahopaniṣadānvedānye viprāḥ samyagāsthitāḥpaṭhanti vidhimāsthāya ye cāpi yatidharmiṇaḥ

तेभ्यो विशिष्टां जानामि गतिमेकान्तिनां नृणाम्केनैष धर्मः कथितो देवेन ऋषिणापि वा

tebhyo viśiṣṭāṃ jānāmi gatimekāntināṃ nṛṇāmkenaiṣa dharmaḥ kathito devena ṛṣiṇāpi vā

एकान्तिनां च का चर्या कदा चोत्पादिता विभोएतन्मे संशयं छिन्धि परं कौतूहलं हि मे

ekāntināṃ ca kā caryā kadā cotpāditā vibhoetanme saṃśayaṃ chindhi paraṃ kautūhalaṃ hi me

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

समुपोढेष्वनीकेषु कुरुपाण्डवयोर्मृधेअर्जुने विमनस्के च गीता भगवता स्वयम्

samupoḍheṣvanīkeṣu kurupāṇḍavayormṛdhearjune vimanaske ca gītā bhagavatā svayam

आगतिश्च गतिश्चैव पूर्वं ते कथिता मयागहनो ह्येष धर्मो वै दुर्विज्ञेयोऽकृतात्मभिः

āgatiśca gatiścaiva pūrvaṃ te kathitā mayāgahano hyeṣa dharmo vai durvijñeyo'kṛtātmabhiḥ

संमितः सामवेदेन पुरैवादियुगे कृतःधार्यते स्वयमीशेन राजन्नारायणेन ह

saṃmitaḥ sāmavedena puraivādiyuge kṛtaḥdhāryate svayamīśena rājannārāyaṇena ha

एतमर्थं महाराज पृष्टः पार्थेन नारदःऋषिमध्ये महाभागः शृण्वतोः कृष्णभीष्मयोः

etamarthaṃ mahārāja pṛṣṭaḥ pārthena nāradaḥṛṣimadhye mahābhāgaḥ śṛṇvatoḥ kṛṣṇabhīṣmayoḥ

गुरुणा च ममाप्येष कथितो नृपसत्तमयथा तु कथितस्तत्र नारदेन तथा शृणु

guruṇā ca mamāpyeṣa kathito nṛpasattamayathā tu kathitastatra nāradena tathā śṛṇu

यदासीन्मानसं जन्म नारायणमुखोद्गतम्ब्रह्मणः पृथिवीपाल तदा नारायणः स्वयम्तेन धर्मेण कृतवान्दैवं पित्र्यं च भारत

yadāsīnmānasaṃ janma nārāyaṇamukhodgatambrahmaṇaḥ pṛthivīpāla tadā nārāyaṇaḥ svayamtena dharmeṇa kṛtavāndaivaṃ pitryaṃ ca bhārata

फेनपा ऋषयश्चैव तं धर्मं प्रतिपेदिरेवैखानसाः फेनपेभ्यो धर्ममेतं प्रपेदिरेवैखानसेभ्यः सोमस्तु ततः सोऽन्तर्दधे पुनः

phenapā ṛṣayaścaiva taṃ dharmaṃ pratipedirevaikhānasāḥ phenapebhyo dharmametaṃ prapedirevaikhānasebhyaḥ somastu tataḥ so'ntardadhe punaḥ

यदासीच्चाक्षुषं जन्म द्वितीयं ब्रह्मणो नृपतदा पितामहात्सोमादेतं धर्ममजानतनारायणात्मकं राजन्रुद्राय प्रददौ च सः

yadāsīccākṣuṣaṃ janma dvitīyaṃ brahmaṇo nṛpatadā pitāmahātsomādetaṃ dharmamajānatanārāyaṇātmakaṃ rājanrudrāya pradadau ca saḥ

ततो योगस्थितो रुद्रः पुरा कृतयुगे नृपवालखिल्यानृषीन्सर्वान्धर्ममेतमपाठयत्अन्तर्दधे ततो भूयस्तस्य देवस्य मायया

tato yogasthito rudraḥ purā kṛtayuge nṛpavālakhilyānṛṣīnsarvāndharmametamapāṭhayatantardadhe tato bhūyastasya devasya māyayā

तृतीयं ब्रह्मणो जन्म यदासीद्वाचिकं महत्तत्रैष धर्मः संभूतः स्वयं नारायणान्नृप

tṛtīyaṃ brahmaṇo janma yadāsīdvācikaṃ mahattatraiṣa dharmaḥ saṃbhūtaḥ svayaṃ nārāyaṇānnṛpa

सुपर्णो नाम तमृषिः प्राप्तवान्पुरुषोत्तमात्तपसा वै सुतप्तेन दमेन नियमेन च

suparṇo nāma tamṛṣiḥ prāptavānpuruṣottamāttapasā vai sutaptena damena niyamena ca

त्रिः परिक्रान्तवानेतत्सुपर्णो धर्ममुत्तमम्यस्मात्तस्माद्व्रतं ह्येतत्त्रिसौपर्णमिहोच्यते

triḥ parikrāntavānetatsuparṇo dharmamuttamamyasmāttasmādvrataṃ hyetattrisauparṇamihocyate

ऋग्वेदपाठपठितं व्रतमेतद्धि दुश्चरम्सुपर्णाच्चाप्यधिगतो धर्म एष सनातनः

ṛgvedapāṭhapaṭhitaṃ vratametaddhi duścaramsuparṇāccāpyadhigato dharma eṣa sanātanaḥ

वायुना द्विपदां श्रेष्ठ प्रथितो जगदायुषावायोः सकाशात्प्राप्तश्च ऋषिभिर्विघसाशिभिः

vāyunā dvipadāṃ śreṣṭha prathito jagadāyuṣāvāyoḥ sakāśātprāptaśca ṛṣibhirvighasāśibhiḥ

तेभ्यो महोदधिश्चैनं प्राप्तवान्धर्ममुत्तमम्ततः सोऽन्तर्दधे भूयो नारायणसमाहितः

tebhyo mahodadhiścainaṃ prāptavāndharmamuttamamtataḥ so'ntardadhe bhūyo nārāyaṇasamāhitaḥ

यदा भूयः श्रवणजा सृष्टिरासीन्महात्मनःब्रह्मणः पुरुषव्याघ्र तत्र कीर्तयतः शृणु

yadā bhūyaḥ śravaṇajā sṛṣṭirāsīnmahātmanaḥbrahmaṇaḥ puruṣavyāghra tatra kīrtayataḥ śṛṇu

जगत्स्रष्टुमना देवो हरिर्नारायणः स्वयम्चिन्तयामास पुरुषं जगत्सर्गकरं प्रभुः

jagatsraṣṭumanā devo harirnārāyaṇaḥ svayamcintayāmāsa puruṣaṃ jagatsargakaraṃ prabhuḥ

अथ चिन्तयतस्तस्य कर्णाभ्यां पुरुषः सृतःप्रजासर्गकरो ब्रह्मा तमुवाच जगत्पतिः

atha cintayatastasya karṇābhyāṃ puruṣaḥ sṛtaḥprajāsargakaro brahmā tamuvāca jagatpatiḥ

सृज प्रजाः पुत्र सर्वा मुखतः पादतस्तथाश्रेयस्तव विधास्यामि बलं तेजश्च सुव्रत

sṛja prajāḥ putra sarvā mukhataḥ pādatastathāśreyastava vidhāsyāmi balaṃ tejaśca suvrata

धर्मं च मत्तो गृह्णीष्व सात्वतं नाम नामतःतेन सर्वं कृतयुगं स्थापयस्व यथाविधि

dharmaṃ ca matto gṛhṇīṣva sātvataṃ nāma nāmataḥtena sarvaṃ kṛtayugaṃ sthāpayasva yathāvidhi

ततो ब्रह्मा नमश्चक्रे देवाय हरिमेधसेधर्मं चाग्र्यं स जग्राह सरहस्यं ससंग्रहम्आरण्यकेन सहितं नारायणमुखोद्गतम्

tato brahmā namaścakre devāya harimedhasedharmaṃ cāgryaṃ sa jagrāha sarahasyaṃ sasaṃgrahamāraṇyakena sahitaṃ nārāyaṇamukhodgatam

उपदिश्य ततो धर्मं ब्रह्मणेऽमिततेजसेतं कार्तयुगधर्माणं निराशीःकर्मसंज्ञितम्जगाम तमसः पारं यत्राव्यक्तं व्यवस्थितम्

upadiśya tato dharmaṃ brahmaṇe'mitatejasetaṃ kārtayugadharmāṇaṃ nirāśīḥkarmasaṃjñitamjagāma tamasaḥ pāraṃ yatrāvyaktaṃ vyavasthitam

ततोऽथ वरदो देवो ब्रह्मलोकपितामहःअसृजत्स तदा लोकान्कृत्स्नान्स्थावरजङ्गमान्

tato'tha varado devo brahmalokapitāmahaḥasṛjatsa tadā lokānkṛtsnānsthāvarajaṅgamān

ततः प्रावर्तत तदा आदौ कृतयुगं शुभम्ततो हि सात्वतो धर्मो व्याप्य लोकानवस्थितः

tataḥ prāvartata tadā ādau kṛtayugaṃ śubhamtato hi sātvato dharmo vyāpya lokānavasthitaḥ

तेनैवाद्येन धर्मेण ब्रह्मा लोकविसर्गकृत्पूजयामास देवेशं हरिं नारायणं प्रभुम्

tenaivādyena dharmeṇa brahmā lokavisargakṛtpūjayāmāsa deveśaṃ hariṃ nārāyaṇaṃ prabhum

धर्मप्रतिष्ठाहेतोश्च मनुं स्वारोचिषं ततःअध्यापयामास तदा लोकानां हितकाम्यया

dharmapratiṣṭhāhetośca manuṃ svārociṣaṃ tataḥadhyāpayāmāsa tadā lokānāṃ hitakāmyayā

ततः स्वारोचिषः पुत्रं स्वयं शङ्खपदं नृपअध्यापयत्पुराव्यग्रः सर्वलोकपतिर्विभुः

tataḥ svārociṣaḥ putraṃ svayaṃ śaṅkhapadaṃ nṛpaadhyāpayatpurāvyagraḥ sarvalokapatirvibhuḥ

ततः शङ्खपदश्चापि पुत्रमात्मजमौरसम्दिशापालं सुधर्माणमध्यापयत भारतततः सोऽन्तर्दधे भूयः प्राप्ते त्रेतायुगे पुनः

tataḥ śaṅkhapadaścāpi putramātmajamaurasamdiśāpālaṃ sudharmāṇamadhyāpayata bhāratatataḥ so'ntardadhe bhūyaḥ prāpte tretāyuge punaḥ

नासिक्यजन्मनि पुरा ब्रह्मणः पार्थिवोत्तमधर्ममेतं स्वयं देवो हरिर्नारायणः प्रभुःउज्जगारारविन्दाक्षो ब्रह्मणः पश्यतस्तदा

nāsikyajanmani purā brahmaṇaḥ pārthivottamadharmametaṃ svayaṃ devo harirnārāyaṇaḥ prabhuḥujjagārāravindākṣo brahmaṇaḥ paśyatastadā

सनत्कुमारो भगवांस्ततः प्राधीतवान्नृपसनत्कुमारादपि च वीरणो वै प्रजापतिःकृतादौ कुरुशार्दूल धर्ममेतमधीतवान्

sanatkumāro bhagavāṃstataḥ prādhītavānnṛpasanatkumārādapi ca vīraṇo vai prajāpatiḥkṛtādau kuruśārdūla dharmametamadhītavān

वीरणश्चाप्यधीत्यैनं रौच्याय मनवे ददौरौच्यः पुत्राय शुद्धाय सुव्रताय सुमेधसे

vīraṇaścāpyadhītyainaṃ raucyāya manave dadauraucyaḥ putrāya śuddhāya suvratāya sumedhase

कुक्षिनाम्नेऽथ प्रददौ दिशां पालाय धर्मिणेततः सोऽन्तर्दधे भूयो नारायणमुखोद्गतः

kukṣināmne'tha pradadau diśāṃ pālāya dharmiṇetataḥ so'ntardadhe bhūyo nārāyaṇamukhodgataḥ

अण्डजे जन्मनि पुनर्ब्रह्मणे हरियोनयेएष धर्मः समुद्भूतो नारायणमुखात्पुनः

aṇḍaje janmani punarbrahmaṇe hariyonayeeṣa dharmaḥ samudbhūto nārāyaṇamukhātpunaḥ

गृहीतो ब्रह्मणा राजन्प्रयुक्तश्च यथाविधिअध्यापिताश्च मुनयो नाम्ना बर्हिषदो नृप

gṛhīto brahmaṇā rājanprayuktaśca yathāvidhiadhyāpitāśca munayo nāmnā barhiṣado nṛpa

बर्हिषद्भ्यश्च संक्रान्तः सामवेदान्तगं द्विजम्ज्येष्ठं नाम्नाभिविख्यातं ज्येष्ठसामव्रतो हरिः

barhiṣadbhyaśca saṃkrāntaḥ sāmavedāntagaṃ dvijamjyeṣṭhaṃ nāmnābhivikhyātaṃ jyeṣṭhasāmavrato hariḥ

ज्येष्ठाच्चाप्यनुसंक्रान्तो राजानमविकम्पनम्अन्तर्दधे ततो राजन्नेष धर्मः प्रभोर्हरेः

jyeṣṭhāccāpyanusaṃkrānto rājānamavikampanamantardadhe tato rājanneṣa dharmaḥ prabhorhareḥ

यदिदं सप्तमं जन्म पद्मजं ब्रह्मणो नृपतत्रैष धर्मः कथितः स्वयं नारायणेन हि

yadidaṃ saptamaṃ janma padmajaṃ brahmaṇo nṛpatatraiṣa dharmaḥ kathitaḥ svayaṃ nārāyaṇena hi

पितामहाय शुद्धाय युगादौ लोकधारिणेपितामहश्च दक्षाय धर्ममेतं पुरा ददौ

pitāmahāya śuddhāya yugādau lokadhāriṇepitāmahaśca dakṣāya dharmametaṃ purā dadau

ततो ज्येष्ठे तु दौहित्रे प्रादाद्दक्षो नृपोत्तमआदित्ये सवितुर्ज्येष्ठे विवस्वाञ्जगृहे ततः

tato jyeṣṭhe tu dauhitre prādāddakṣo nṛpottamaāditye saviturjyeṣṭhe vivasvāñjagṛhe tataḥ

त्रेतायुगादौ च पुनर्विवस्वान्मनवे ददौमनुश्च लोकभूत्यर्थं सुतायेक्ष्वाकवे ददौ

tretāyugādau ca punarvivasvānmanave dadaumanuśca lokabhūtyarthaṃ sutāyekṣvākave dadau

इक्ष्वाकुणा च कथितो व्याप्य लोकानवस्थितःगमिष्यति क्षयान्ते च पुनर्नारायणं नृप

ikṣvākuṇā ca kathito vyāpya lokānavasthitaḥgamiṣyati kṣayānte ca punarnārāyaṇaṃ nṛpa

व्रतिनां चापि यो धर्मः स ते पूर्वं नृपोत्तमकथितो हरिगीतासु समासविधिकल्पितः

vratināṃ cāpi yo dharmaḥ sa te pūrvaṃ nṛpottamakathito harigītāsu samāsavidhikalpitaḥ

नारदेन तु संप्राप्तः सरहस्यः ससंग्रहःएष धर्मो जगन्नाथात्साक्षान्नारायणान्नृप

nāradena tu saṃprāptaḥ sarahasyaḥ sasaṃgrahaḥeṣa dharmo jagannāthātsākṣānnārāyaṇānnṛpa

एवमेष महान्धर्म आद्यो राजन्सनातनःदुर्विज्ञेयो दुष्करश्च सात्वतैर्धार्यते सदा

evameṣa mahāndharma ādyo rājansanātanaḥdurvijñeyo duṣkaraśca sātvatairdhāryate sadā

धर्मज्ञानेन चैतेन सुप्रयुक्तेन कर्मणाअहिंसाधर्मयुक्तेन प्रीयते हरिरीश्वरः

dharmajñānena caitena suprayuktena karmaṇāahiṃsādharmayuktena prīyate harirīśvaraḥ

एकव्यूहविभागो वा क्वचिद्द्विव्यूहसंज्ञितःत्रिव्यूहश्चापि संख्यातश्चतुर्व्यूहश्च दृश्यते

ekavyūhavibhāgo vā kvaciddvivyūhasaṃjñitaḥtrivyūhaścāpi saṃkhyātaścaturvyūhaśca dṛśyate

हरिरेव हि क्षेत्रज्ञो निर्ममो निष्कलस्तथाजीवश्च सर्वभूतेषु पञ्चभूतगुणातिगः

harireva hi kṣetrajño nirmamo niṣkalastathājīvaśca sarvabhūteṣu pañcabhūtaguṇātigaḥ

मनश्च प्रथितं राजन्पञ्चेन्द्रियसमीरणम्एष लोकनिधिर्धीमानेष लोकविसर्गकृत्

manaśca prathitaṃ rājanpañcendriyasamīraṇameṣa lokanidhirdhīmāneṣa lokavisargakṛt

अकर्ता चैव कर्ता च कार्यं कारणमेव चयथेच्छति तथा राजन्क्रीडते पुरुषोऽव्ययः

akartā caiva kartā ca kāryaṃ kāraṇameva cayathecchati tathā rājankrīḍate puruṣo'vyayaḥ

एष एकान्तिधर्मस्ते कीर्तितो नृपसत्तममया गुरुप्रसादेन दुर्विज्ञेयोऽकृतात्मभिःएकान्तिनो हि पुरुषा दुर्लभा बहवो नृप

eṣa ekāntidharmaste kīrtito nṛpasattamamayā guruprasādena durvijñeyo'kṛtātmabhiḥekāntino hi puruṣā durlabhā bahavo nṛpa

यद्येकान्तिभिराकीर्णं जगत्स्यात्कुरुनन्दनअहिंसकैरात्मविद्भिः सर्वभूतहिते रतैःभवेत्कृतयुगप्राप्तिराशीःकर्मविवर्जितैः

yadyekāntibhirākīrṇaṃ jagatsyātkurunandanaahiṃsakairātmavidbhiḥ sarvabhūtahite rataiḥbhavetkṛtayugaprāptirāśīḥkarmavivarjitaiḥ

एवं स भगवान्व्यासो गुरुर्मम विशां पतेकथयामास धर्मज्ञो धर्मराज्ञे द्विजोत्तमः

evaṃ sa bhagavānvyāso gururmama viśāṃ patekathayāmāsa dharmajño dharmarājñe dvijottamaḥ

ऋषीणां संनिधौ राजञ्शृण्वतोः कृष्णभीष्मयोःतस्याप्यकथयत्पूर्वं नारदः सुमहातपाः

ṛṣīṇāṃ saṃnidhau rājañśṛṇvatoḥ kṛṣṇabhīṣmayoḥtasyāpyakathayatpūrvaṃ nāradaḥ sumahātapāḥ

देवं परमकं ब्रह्म श्वेतं चन्द्राभमच्युतम्यत्र चैकान्तिनो यान्ति नारायणपरायणाः

devaṃ paramakaṃ brahma śvetaṃ candrābhamacyutamyatra caikāntino yānti nārāyaṇaparāyaṇāḥ

जनमेजय उवाच · janamejaya uvāca

एवं बहुविधं धर्मं प्रतिबुद्धैर्निषेवितम्न कुर्वन्ति कथं विप्रा अन्ये नानाव्रते स्थिताः

evaṃ bahuvidhaṃ dharmaṃ pratibuddhairniṣevitamna kurvanti kathaṃ viprā anye nānāvrate sthitāḥ

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

तिस्रः प्रकृतयो राजन्देहबन्धेषु निर्मिताःसात्त्विकी राजसी चैव तामसी चेति भारत

tisraḥ prakṛtayo rājandehabandheṣu nirmitāḥsāttvikī rājasī caiva tāmasī ceti bhārata

देहबन्धेषु पुरुषः श्रेष्ठः कुरुकुलोद्वहसात्त्विकः पुरुषव्याघ्र भवेन्मोक्षार्थनिश्चितः

dehabandheṣu puruṣaḥ śreṣṭhaḥ kurukulodvahasāttvikaḥ puruṣavyāghra bhavenmokṣārthaniścitaḥ

अत्रापि स विजानाति पुरुषं ब्रह्मवर्तिनम्नारायणपरो मोक्षस्ततो वै सात्त्विकः स्मृतः

atrāpi sa vijānāti puruṣaṃ brahmavartinamnārāyaṇaparo mokṣastato vai sāttvikaḥ smṛtaḥ

मनीषितं च प्राप्नोति चिन्तयन्पुरुषोत्तमम्एकान्तभक्तिः सततं नारायणपरायणः

manīṣitaṃ ca prāpnoti cintayanpuruṣottamamekāntabhaktiḥ satataṃ nārāyaṇaparāyaṇaḥ

मनीषिणो हि ये केचिद्यतयो मोक्षकाङ्क्षिणःतेषां वै छिन्नतृष्णानां योगक्षेमवहो हरिः

manīṣiṇo hi ye kecidyatayo mokṣakāṅkṣiṇaḥteṣāṃ vai chinnatṛṣṇānāṃ yogakṣemavaho hariḥ

जायमानं हि पुरुषं यं पश्येन्मधुसूदनःसात्त्विकस्तु स विज्ञेयो भवेन्मोक्षे च निश्चितः

jāyamānaṃ hi puruṣaṃ yaṃ paśyenmadhusūdanaḥsāttvikastu sa vijñeyo bhavenmokṣe ca niścitaḥ

सांख्ययोगेन तुल्यो हि धर्म एकान्तसेवितःनारायणात्मके मोक्षे ततो यान्ति परां गतिम्

sāṃkhyayogena tulyo hi dharma ekāntasevitaḥnārāyaṇātmake mokṣe tato yānti parāṃ gatim

नारायणेन दृष्टश्च प्रतिबुद्धो भवेत्पुमान्एवमात्मेच्छया राजन्प्रतिबुद्धो न जायते

nārāyaṇena dṛṣṭaśca pratibuddho bhavetpumānevamātmecchayā rājanpratibuddho na jāyate

राजसी तामसी चैव व्यामिश्रे प्रकृती स्मृतेतदात्मकं हि पुरुषं जायमानं विशां पतेप्रवृत्तिलक्षणैर्युक्तं नावेक्षति हरिः स्वयम्

rājasī tāmasī caiva vyāmiśre prakṛtī smṛtetadātmakaṃ hi puruṣaṃ jāyamānaṃ viśāṃ patepravṛttilakṣaṇairyuktaṃ nāvekṣati hariḥ svayam

पश्यत्येनं जायमानं ब्रह्मा लोकपितामहःरजसा तमसा चैव मानुषं समभिप्लुतम्

paśyatyenaṃ jāyamānaṃ brahmā lokapitāmahaḥrajasā tamasā caiva mānuṣaṃ samabhiplutam

कामं देवाश्च ऋषयः सत्त्वस्था नृपसत्तमहीनाः सत्त्वेन सूक्ष्मेण ततो वैकारिकाः स्मृताः

kāmaṃ devāśca ṛṣayaḥ sattvasthā nṛpasattamahīnāḥ sattvena sūkṣmeṇa tato vaikārikāḥ smṛtāḥ

जनमेजय उवाच · janamejaya uvāca

कथं वैकारिको गच्छेत्पुरुषः पुरुषोत्तमम्

kathaṃ vaikāriko gacchetpuruṣaḥ puruṣottamam

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

सुसूक्ष्मसत्त्वसंयुक्तं संयुक्तं त्रिभिरक्षरैःपुरुषः पुरुषं गच्छेन्निष्क्रियः पञ्चविंशकम्

susūkṣmasattvasaṃyuktaṃ saṃyuktaṃ tribhirakṣaraiḥpuruṣaḥ puruṣaṃ gacchenniṣkriyaḥ pañcaviṃśakam

एवमेकं सांख्ययोगं वेदारण्यकमेव चपरस्पराङ्गान्येतानि पञ्चरात्रं च कथ्यतेएष एकान्तिनां धर्मो नारायणपरात्मकः

evamekaṃ sāṃkhyayogaṃ vedāraṇyakameva caparasparāṅgānyetāni pañcarātraṃ ca kathyateeṣa ekāntināṃ dharmo nārāyaṇaparātmakaḥ

यथा समुद्रात्प्रसृता जलौघा;स्तमेव राजन्पुनराविशन्तिइमे तथा ज्ञानमहाजलौघा; नारायणं वै पुनराविशन्ति

yathā samudrātprasṛtā jalaughā;stameva rājanpunarāviśantiime tathā jñānamahājalaughā; nārāyaṇaṃ vai punarāviśanti

एष ते कथितो धर्मः सात्वतो यदुबान्धवकुरुष्वैनं यथान्यायं यदि शक्नोषि भारत

eṣa te kathito dharmaḥ sātvato yadubāndhavakuruṣvainaṃ yathānyāyaṃ yadi śaknoṣi bhārata

एवं हि सुमहाभागो नारदो गुरवे ममश्वेतानां यतिनामाह एकान्तगतिमव्ययाम्

evaṃ hi sumahābhāgo nārado gurave mamaśvetānāṃ yatināmāha ekāntagatimavyayām

व्यासश्चाकथयत्प्रीत्या धर्मपुत्राय धीमतेस एवायं मया तुभ्यमाख्यातः प्रसृतो गुरोः

vyāsaścākathayatprītyā dharmaputrāya dhīmatesa evāyaṃ mayā tubhyamākhyātaḥ prasṛto guroḥ

इत्थं हि दुश्चरो धर्म एष पार्थिवसत्तमयथैव त्वं तथैवान्ये न भजन्ति विमोहिताः

itthaṃ hi duścaro dharma eṣa pārthivasattamayathaiva tvaṃ tathaivānye na bhajanti vimohitāḥ

कृष्ण एव हि लोकानां भावनो मोहनस्तथासंहारकारकश्चैव कारणं च विशां पते

kṛṣṇa eva hi lokānāṃ bhāvano mohanastathāsaṃhārakārakaścaiva kāraṇaṃ ca viśāṃ pate