Parva.Adhyaya 12.46

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

किमिदं परमाश्चर्यं ध्यायस्यमितविक्रमकच्चिल्लोकत्रयस्यास्य स्वस्ति लोकपरायण

kimidaṃ paramāścaryaṃ dhyāyasyamitavikramakaccillokatrayasyāsya svasti lokaparāyaṇa

चतुर्थं ध्यानमार्गं त्वमालम्ब्य पुरुषोत्तमअपक्रान्तो यतो देव तेन मे विस्मितं मनः

caturthaṃ dhyānamārgaṃ tvamālambya puruṣottamaapakrānto yato deva tena me vismitaṃ manaḥ

निगृहीतो हि वायुस्ते पञ्चकर्मा शरीरगःइन्द्रियाणि च सर्वाणि मनसि स्थापितानि ते

nigṛhīto hi vāyuste pañcakarmā śarīragaḥindriyāṇi ca sarvāṇi manasi sthāpitāni te

इन्द्रियाणि मनश्चैव बुद्धौ संवेशितानि तेसर्वश्चैव गणो देव क्षेत्रज्ञे ते निवेशितः

indriyāṇi manaścaiva buddhau saṃveśitāni tesarvaścaiva gaṇo deva kṣetrajñe te niveśitaḥ

नेङ्गन्ति तव रोमाणि स्थिरा बुद्धिस्तथा मनःस्थाणुकुड्यशिलाभूतो निरीहश्चासि माधव

neṅganti tava romāṇi sthirā buddhistathā manaḥsthāṇukuḍyaśilābhūto nirīhaścāsi mādhava

यथा दीपो निवातस्थो निरिङ्गो ज्वलतेऽच्युततथासि भगवन्देव निश्चलो दृढनिश्चयः

yathā dīpo nivātastho niriṅgo jvalate'cyutatathāsi bhagavandeva niścalo dṛḍhaniścayaḥ

यदि श्रोतुमिहार्हामि न रहस्यं च ते यदिछिन्धि मे संशयं देव प्रपन्नायाभियाचते

yadi śrotumihārhāmi na rahasyaṃ ca te yadichindhi me saṃśayaṃ deva prapannāyābhiyācate

त्वं हि कर्ता विकर्ता च त्वं क्षरं चाक्षरं च हिअनादिनिधनश्चाद्यस्त्वमेव पुरुषोत्तम

tvaṃ hi kartā vikartā ca tvaṃ kṣaraṃ cākṣaraṃ ca hianādinidhanaścādyastvameva puruṣottama

त्वत्प्रपन्नाय भक्ताय शिरसा प्रणताय चध्यानस्यास्य यथातत्त्वं ब्रूहि धर्मभृतां वर

tvatprapannāya bhaktāya śirasā praṇatāya cadhyānasyāsya yathātattvaṃ brūhi dharmabhṛtāṃ vara

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ततः स्वगोचरे न्यस्य मनो बुद्धीन्द्रियाणि चस्मितपूर्वमुवाचेदं भगवान्वासवानुजः

tataḥ svagocare nyasya mano buddhīndriyāṇi casmitapūrvamuvācedaṃ bhagavānvāsavānujaḥ

शरतल्पगतो भीष्मः शाम्यन्निव हुताशनःमां ध्याति पुरुषव्याघ्रस्ततो मे तद्गतं मनः

śaratalpagato bhīṣmaḥ śāmyanniva hutāśanaḥmāṃ dhyāti puruṣavyāghrastato me tadgataṃ manaḥ

यस्य ज्यातलनिर्घोषं विस्फूर्जितमिवाशनेःन सहेद्देवराजोऽपि तमस्मि मनसा गतः

yasya jyātalanirghoṣaṃ visphūrjitamivāśaneḥna saheddevarājo'pi tamasmi manasā gataḥ

येनाभिद्रुत्य तरसा समस्तं राजमण्डलम्ऊढास्तिस्रः पुरा कन्यास्तमस्मि मनसा गतः

yenābhidrutya tarasā samastaṃ rājamaṇḍalamūḍhāstisraḥ purā kanyāstamasmi manasā gataḥ

त्रयोविंशतिरात्रं यो योधयामास भार्गवम्न च रामेण निस्तीर्णस्तमस्मि मनसा गतः

trayoviṃśatirātraṃ yo yodhayāmāsa bhārgavamna ca rāmeṇa nistīrṇastamasmi manasā gataḥ

यं गङ्गा गर्भविधिना धारयामास पार्थिवम्वसिष्ठशिष्यं तं तात मनसास्मि गतो नृप

yaṃ gaṅgā garbhavidhinā dhārayāmāsa pārthivamvasiṣṭhaśiṣyaṃ taṃ tāta manasāsmi gato nṛpa

दिव्यास्त्राणि महातेजा यो धारयति बुद्धिमान्साङ्गांश्च चतुरो वेदांस्तमस्मि मनसा गतः

divyāstrāṇi mahātejā yo dhārayati buddhimānsāṅgāṃśca caturo vedāṃstamasmi manasā gataḥ

रामस्य दयितं शिष्यं जामदग्न्यस्य पाण्डवआधारं सर्वविद्यानां तमस्मि मनसा गतः

rāmasya dayitaṃ śiṣyaṃ jāmadagnyasya pāṇḍavaādhāraṃ sarvavidyānāṃ tamasmi manasā gataḥ

एकीकृत्येन्द्रियग्रामं मनः संयम्य मेधयाशरणं मामुपागच्छत्ततो मे तद्गतं मनः

ekīkṛtyendriyagrāmaṃ manaḥ saṃyamya medhayāśaraṇaṃ māmupāgacchattato me tadgataṃ manaḥ

स हि भूतं च भव्यं च भवच्च पुरुषर्षभवेत्ति धर्मभृतां श्रेष्ठस्ततो मे तद्गतं मनः

sa hi bhūtaṃ ca bhavyaṃ ca bhavacca puruṣarṣabhavetti dharmabhṛtāṃ śreṣṭhastato me tadgataṃ manaḥ

तस्मिन्हि पुरुषव्याघ्रे कर्मभिः स्वैर्दिवं गतेभविष्यति मही पार्थ नष्टचन्द्रेव शर्वरी

tasminhi puruṣavyāghre karmabhiḥ svairdivaṃ gatebhaviṣyati mahī pārtha naṣṭacandreva śarvarī

तद्युधिष्ठिर गाङ्गेयं भीष्मं भीमपराक्रमम्अभिगम्योपसंगृह्य पृच्छ यत्ते मनोगतम्

tadyudhiṣṭhira gāṅgeyaṃ bhīṣmaṃ bhīmaparākramamabhigamyopasaṃgṛhya pṛccha yatte manogatam

चातुर्वेद्यं चातुर्होत्रं चातुराश्रम्यमेव चचातुर्वर्ण्यस्य धर्मं च पृच्छैनं पृथिवीपते

cāturvedyaṃ cāturhotraṃ cāturāśramyameva cacāturvarṇyasya dharmaṃ ca pṛcchainaṃ pṛthivīpate

तस्मिन्नस्तमिते भीष्मे कौरवाणां धुरंधरेज्ञानान्यल्पीभविष्यन्ति तस्मात्त्वां चोदयाम्यहम्

tasminnastamite bhīṣme kauravāṇāṃ dhuraṃdharejñānānyalpībhaviṣyanti tasmāttvāṃ codayāmyaham

तच्छ्रुत्वा वासुदेवस्य तथ्यं वचनमुत्तमम्साश्रुकण्ठः स धर्मज्ञो जनार्दनमुवाच ह

tacchrutvā vāsudevasya tathyaṃ vacanamuttamamsāśrukaṇṭhaḥ sa dharmajño janārdanamuvāca ha

यद्भवानाह भीष्मस्य प्रभावं प्रति माधवतथा तन्नात्र संदेहो विद्यते मम मानद

yadbhavānāha bhīṣmasya prabhāvaṃ prati mādhavatathā tannātra saṃdeho vidyate mama mānada

महाभाग्यं हि भीष्मस्य प्रभावश्च महात्मनःश्रुतं मया कथयतां ब्राह्मणानां महात्मनाम्

mahābhāgyaṃ hi bhīṣmasya prabhāvaśca mahātmanaḥśrutaṃ mayā kathayatāṃ brāhmaṇānāṃ mahātmanām

भवांश्च कर्ता लोकानां यद्ब्रवीत्यरिसूदनतथा तदनभिध्येयं वाक्यं यादवनन्दन

bhavāṃśca kartā lokānāṃ yadbravītyarisūdanatathā tadanabhidhyeyaṃ vākyaṃ yādavanandana

यतस्त्वनुग्रहकृता बुद्धिस्ते मयि माधवत्वामग्रतः पुरस्कृत्य भीष्मं पश्यामहे वयम्

yatastvanugrahakṛtā buddhiste mayi mādhavatvāmagrataḥ puraskṛtya bhīṣmaṃ paśyāmahe vayam

आवृत्ते भगवत्यर्के स हि लोकान्गमिष्यतित्वद्दर्शनं महाबाहो तस्मादर्हति कौरवः

āvṛtte bhagavatyarke sa hi lokāngamiṣyatitvaddarśanaṃ mahābāho tasmādarhati kauravaḥ

तव ह्याद्यस्य देवस्य क्षरस्यैवाक्षरस्य चदर्शनं तस्य लाभः स्यात्त्वं हि ब्रह्ममयो निधिः

tava hyādyasya devasya kṣarasyaivākṣarasya cadarśanaṃ tasya lābhaḥ syāttvaṃ hi brahmamayo nidhiḥ

श्रुत्वैतद्धर्मराजस्य वचनं मधुसूदनःपार्श्वस्थं सात्यकिं प्राह रथो मे युज्यतामिति

śrutvaitaddharmarājasya vacanaṃ madhusūdanaḥpārśvasthaṃ sātyakiṃ prāha ratho me yujyatāmiti

सात्यकिस्तूपनिष्क्रम्य केशवस्य समीपतःदारुकं प्राह कृष्णस्य युज्यतां रथ इत्युत

sātyakistūpaniṣkramya keśavasya samīpataḥdārukaṃ prāha kṛṣṇasya yujyatāṃ ratha ityuta

स सात्यकेराशु वचो निशम्य; रथोत्तमं काञ्चनभूषिताङ्गम्मसारगल्वर्कमयैर्विभङ्गै;र्विभूषितं हेमपिनद्धचक्रम्

sa sātyakerāśu vaco niśamya; rathottamaṃ kāñcanabhūṣitāṅgammasāragalvarkamayairvibhaṅgai;rvibhūṣitaṃ hemapinaddhacakram

दिवाकरांशुप्रभमाशुगामिनं; विचित्रनानामणिरत्नभूषितम्नवोदितं सूर्यमिव प्रतापिनं; विचित्रतार्क्ष्यध्वजिनं पताकिनम्

divākarāṃśuprabhamāśugāminaṃ; vicitranānāmaṇiratnabhūṣitamnavoditaṃ sūryamiva pratāpinaṃ; vicitratārkṣyadhvajinaṃ patākinam

सुग्रीवसैन्यप्रमुखैर्वराश्वै;र्मनोजवैः काञ्चनभूषिताङ्गैःसुयुक्तमावेदयदच्युताय; कृताञ्जलिर्दारुको राजसिंह

sugrīvasainyapramukhairvarāśvai;rmanojavaiḥ kāñcanabhūṣitāṅgaiḥsuyuktamāvedayadacyutāya; kṛtāñjalirdāruko rājasiṃha