पर्व.अध्याय 13.68

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

भूय एव कुरुश्रेष्ठ दानानां विधिमुत्तमम्कथयस्व महाप्राज्ञ भूमिदानं विशेषतः

bhūya eva kuruśreṣṭha dānānāṃ vidhimuttamamkathayasva mahāprājña bhūmidānaṃ viśeṣataḥ

पृथिवीं क्षत्रियो दद्याद्ब्राह्मणस्तां स्वकर्मणाविधिवत्प्रतिगृह्णीयान्न त्वन्यो दातुमर्हति

pṛthivīṃ kṣatriyo dadyādbrāhmaṇastāṃ svakarmaṇāvidhivatpratigṛhṇīyānna tvanyo dātumarhati

सर्ववर्णैस्तु यच्छक्यं प्रदातुं फलकाङ्क्षिभिःवेदे वा यत्समाम्नातं तन्मे व्याख्यातुमर्हसि

sarvavarṇaistu yacchakyaṃ pradātuṃ phalakāṅkṣibhiḥvede vā yatsamāmnātaṃ tanme vyākhyātumarhasi

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

तुल्यनामानि देयानि त्रीणि तुल्यफलानि चसर्वकामफलानीह गावः पृथ्वी सरस्वती

tulyanāmāni deyāni trīṇi tulyaphalāni casarvakāmaphalānīha gāvaḥ pṛthvī sarasvatī

यो ब्रूयाच्चापि शिष्याय धर्म्यां ब्राह्मीं सरस्वतीम्पृथिवीगोप्रदानाभ्यां स तुल्यं फलमश्नुते

yo brūyāccāpi śiṣyāya dharmyāṃ brāhmīṃ sarasvatīmpṛthivīgopradānābhyāṃ sa tulyaṃ phalamaśnute

तथैव गाः प्रशंसन्ति न च देयं ततः परम्संनिकृष्टफलास्ता हि लघ्वर्थाश्च युधिष्ठिरमातरः सर्वभूतानां गावः सर्वसुखप्रदाः

tathaiva gāḥ praśaṃsanti na ca deyaṃ tataḥ paramsaṃnikṛṣṭaphalāstā hi laghvarthāśca yudhiṣṭhiramātaraḥ sarvabhūtānāṃ gāvaḥ sarvasukhapradāḥ

वृद्धिमाकाङ्क्षता नित्यं गावः कार्याः प्रदक्षिणाःमङ्गलायतनं देव्यस्तस्मात्पूज्याः सदैव हि

vṛddhimākāṅkṣatā nityaṃ gāvaḥ kāryāḥ pradakṣiṇāḥmaṅgalāyatanaṃ devyastasmātpūjyāḥ sadaiva hi

प्रचोदनं देवकृतं गवां कर्मसु वर्तताम्पूर्वमेवाक्षरं नान्यदभिधेयं कथंचन

pracodanaṃ devakṛtaṃ gavāṃ karmasu vartatāmpūrvamevākṣaraṃ nānyadabhidheyaṃ kathaṃcana

प्रचारे वा निपाने वा बुधो नोद्वेजयेत गाःतृषिता ह्यभिवीक्षन्त्यो नरं हन्युः सबान्धवम्

pracāre vā nipāne vā budho nodvejayeta gāḥtṛṣitā hyabhivīkṣantyo naraṃ hanyuḥ sabāndhavam

पितृसद्मानि सततं देवतायतनानि चपूयन्ते शकृता यासां पूतं किमधिकं ततः

pitṛsadmāni satataṃ devatāyatanāni capūyante śakṛtā yāsāṃ pūtaṃ kimadhikaṃ tataḥ

ग्रासमुष्टिं परगवे दद्यात्संवत्सरं तु यःअकृत्वा स्वयमाहारं व्रतं तत्सार्वकामिकम्

grāsamuṣṭiṃ paragave dadyātsaṃvatsaraṃ tu yaḥakṛtvā svayamāhāraṃ vrataṃ tatsārvakāmikam

स हि पुत्रान्यशोर्थं च श्रियं चाप्यधिगच्छतिनाशयत्यशुभं चैव दुःस्वप्नं च व्यपोहति

sa hi putrānyaśorthaṃ ca śriyaṃ cāpyadhigacchatināśayatyaśubhaṃ caiva duḥsvapnaṃ ca vyapohati

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

देयाः किंलक्षणा गावः काश्चापि परिवर्जयेत्कीदृशाय प्रदातव्या न देयाः कीदृशाय च

deyāḥ kiṃlakṣaṇā gāvaḥ kāścāpi parivarjayetkīdṛśāya pradātavyā na deyāḥ kīdṛśāya ca

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

असद्वृत्ताय पापाय लुब्धायानृतवादिनेहव्यकव्यव्यपेताय न देया गौः कथंचन

asadvṛttāya pāpāya lubdhāyānṛtavādinehavyakavyavyapetāya na deyā gauḥ kathaṃcana

भिक्षवे बहुपुत्राय श्रोत्रियायाहिताग्नयेदत्त्वा दशगवां दाता लोकानाप्नोत्यनुत्तमान्

bhikṣave bahuputrāya śrotriyāyāhitāgnayedattvā daśagavāṃ dātā lokānāpnotyanuttamān

यं चैव धर्मं कुरुते तस्य पुण्यफलं च यत्सर्वस्यैवांशभाग्दाता तन्निमित्तं प्रवृत्तयः

yaṃ caiva dharmaṃ kurute tasya puṇyaphalaṃ ca yatsarvasyaivāṃśabhāgdātā tannimittaṃ pravṛttayaḥ

यश्चैनमुत्पादयति यश्चैनं त्रायते भयात्यश्चास्य कुरुते वृत्तिं सर्वे ते पितरस्त्रयः

yaścainamutpādayati yaścainaṃ trāyate bhayātyaścāsya kurute vṛttiṃ sarve te pitarastrayaḥ

कल्मषं गुरुशुश्रूषा हन्ति मानो महद्यशःअपुत्रतां त्रयः पुत्रा अवृत्तिं दश धेनवः

kalmaṣaṃ guruśuśrūṣā hanti māno mahadyaśaḥaputratāṃ trayaḥ putrā avṛttiṃ daśa dhenavaḥ

वेदान्तनिष्ठस्य बहुश्रुतस्य; प्रज्ञानतृप्तस्य जितेन्द्रियस्यशिष्टस्य दान्तस्य यतस्य चैव; भूतेषु नित्यं प्रियवादिनश्च

vedāntaniṣṭhasya bahuśrutasya; prajñānatṛptasya jitendriyasyaśiṣṭasya dāntasya yatasya caiva; bhūteṣu nityaṃ priyavādinaśca

यः क्षुद्भयाद्वै न विकर्म कुर्या;न्मृदुर्दान्तश्चातिथेयश्च नित्यम्वृत्तिं विप्रायातिसृजेत तस्मै; यस्तुल्यशीलश्च सपुत्रदारः

yaḥ kṣudbhayādvai na vikarma kuryā;nmṛdurdāntaścātitheyaśca nityamvṛttiṃ viprāyātisṛjeta tasmai; yastulyaśīlaśca saputradāraḥ

शुभे पात्रे ये गुणा गोप्रदाने; तावान्दोषो ब्राह्मणस्वापहारेसर्वावस्थं ब्राह्मणस्वापहारो; दाराश्चैषां दूरतो वर्जनीयाः

śubhe pātre ye guṇā gopradāne; tāvāndoṣo brāhmaṇasvāpahāresarvāvasthaṃ brāhmaṇasvāpahāro; dārāścaiṣāṃ dūrato varjanīyāḥ