Parva.Adhyaya 5.141

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

केशवस्य तु तद्वाक्यं कर्णः श्रुत्वा हितं शुभम्अब्रवीदभिसंपूज्य कृष्णं मधुनिषूदनम्जानन्मां किं महाबाहो संमोहयितुमिच्छसि

keśavasya tu tadvākyaṃ karṇaḥ śrutvā hitaṃ śubhamabravīdabhisaṃpūjya kṛṣṇaṃ madhuniṣūdanamjānanmāṃ kiṃ mahābāho saṃmohayitumicchasi

योऽयं पृथिव्याः कार्त्स्न्येन विनाशः समुपस्थितःनिमित्तं तत्र शकुनिरहं दुःशासनस्तथादुर्योधनश्च नृपतिर्धृतराष्ट्रसुतोऽभवत्

yo'yaṃ pṛthivyāḥ kārtsnyena vināśaḥ samupasthitaḥnimittaṃ tatra śakunirahaṃ duḥśāsanastathāduryodhanaśca nṛpatirdhṛtarāṣṭrasuto'bhavat

असंशयमिदं कृष्ण महद्युद्धमुपस्थितम्पाण्डवानां कुरूणां च घोरं रुधिरकर्दमम्

asaṃśayamidaṃ kṛṣṇa mahadyuddhamupasthitampāṇḍavānāṃ kurūṇāṃ ca ghoraṃ rudhirakardamam

राजानो राजपुत्राश्च दुर्योधनवशानुगाःरणे शस्त्राग्निना दग्धाः प्राप्स्यन्ति यमसादनम्

rājāno rājaputrāśca duryodhanavaśānugāḥraṇe śastrāgninā dagdhāḥ prāpsyanti yamasādanam

स्वप्ना हि बहवो घोरा दृश्यन्ते मधुसूदननिमित्तानि च घोराणि तथोत्पाताः सुदारुणाः

svapnā hi bahavo ghorā dṛśyante madhusūdananimittāni ca ghorāṇi tathotpātāḥ sudāruṇāḥ

पराजयं धार्तराष्ट्रे विजयं च युधिष्ठिरेशंसन्त इव वार्ष्णेय विविधा लोमहर्षणाः

parājayaṃ dhārtarāṣṭre vijayaṃ ca yudhiṣṭhireśaṃsanta iva vārṣṇeya vividhā lomaharṣaṇāḥ

प्राजापत्यं हि नक्षत्रं ग्रहस्तीक्ष्णो महाद्युतिःशनैश्चरः पीडयति पीडयन्प्राणिनोऽधिकम्

prājāpatyaṃ hi nakṣatraṃ grahastīkṣṇo mahādyutiḥśanaiścaraḥ pīḍayati pīḍayanprāṇino'dhikam

कृत्वा चाङ्गारको वक्रं ज्येष्ठायां मधुसूदनअनुराधां प्रार्थयते मैत्रं संशमयन्निव

kṛtvā cāṅgārako vakraṃ jyeṣṭhāyāṃ madhusūdanaanurādhāṃ prārthayate maitraṃ saṃśamayanniva

नूनं महद्भयं कृष्ण कुरूणां समुपस्थितम्विशेषेण हि वार्ष्णेय चित्रां पीडयते ग्रहः

nūnaṃ mahadbhayaṃ kṛṣṇa kurūṇāṃ samupasthitamviśeṣeṇa hi vārṣṇeya citrāṃ pīḍayate grahaḥ

सोमस्य लक्ष्म व्यावृत्तं राहुरर्कमुपेष्यतिदिवश्चोल्काः पतन्त्येताः सनिर्घाताः सकम्पनाः

somasya lakṣma vyāvṛttaṃ rāhurarkamupeṣyatidivaścolkāḥ patantyetāḥ sanirghātāḥ sakampanāḥ

निष्टनन्ति च मातङ्गा मुञ्चन्त्यश्रूणि वाजिनःपानीयं यवसं चापि नाभिनन्दन्ति माधव

niṣṭananti ca mātaṅgā muñcantyaśrūṇi vājinaḥpānīyaṃ yavasaṃ cāpi nābhinandanti mādhava

प्रादुर्भूतेषु चैतेषु भयमाहुरुपस्थितम्निमित्तेषु महाबाहो दारुणं प्राणिनाशनम्

prādurbhūteṣu caiteṣu bhayamāhurupasthitamnimitteṣu mahābāho dāruṇaṃ prāṇināśanam

अल्पे भुक्ते पुरीषं च प्रभूतमिह दृश्यतेवाजिनां वारणानां च मनुष्याणां च केशव

alpe bhukte purīṣaṃ ca prabhūtamiha dṛśyatevājināṃ vāraṇānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca keśava

धार्तराष्ट्रस्य सैन्येषु सर्वेषु मधुसूदनपराभवस्य तल्लिङ्गमिति प्राहुर्मनीषिणः

dhārtarāṣṭrasya sainyeṣu sarveṣu madhusūdanaparābhavasya talliṅgamiti prāhurmanīṣiṇaḥ

प्रहृष्टं वाहनं कृष्ण पाण्डवानां प्रचक्षतेप्रदक्षिणा मृगाश्चैव तत्तेषां जयलक्षणम्

prahṛṣṭaṃ vāhanaṃ kṛṣṇa pāṇḍavānāṃ pracakṣatepradakṣiṇā mṛgāścaiva tatteṣāṃ jayalakṣaṇam

अपसव्या मृगाः सर्वे धार्तराष्ट्रस्य केशववाचश्चाप्यशरीरिण्यस्तत्पराभवलक्षणम्

apasavyā mṛgāḥ sarve dhārtarāṣṭrasya keśavavācaścāpyaśarīriṇyastatparābhavalakṣaṇam

मयूराः पुष्पशकुना हंसाः सारसचातकाःजीवं जीवकसंघाश्चाप्यनुगच्छन्ति पाण्डवान्

mayūrāḥ puṣpaśakunā haṃsāḥ sārasacātakāḥjīvaṃ jīvakasaṃghāścāpyanugacchanti pāṇḍavān

गृध्राः काका बडाः श्येना यातुधानाः शलावृकाःमक्षिकाणां च संघाता अनुगच्छन्ति कौरवान्

gṛdhrāḥ kākā baḍāḥ śyenā yātudhānāḥ śalāvṛkāḥmakṣikāṇāṃ ca saṃghātā anugacchanti kauravān

धार्तराष्ट्रस्य सैन्येषु भेरीणां नास्ति निस्वनःअनाहताः पाण्डवानां नदन्ति पटहाः किल

dhārtarāṣṭrasya sainyeṣu bherīṇāṃ nāsti nisvanaḥanāhatāḥ pāṇḍavānāṃ nadanti paṭahāḥ kila

उदपानाश्च नर्दन्ति यथा गोवृषभास्तथाधार्तराष्ट्रस्य सैन्येषु तत्पराभवलक्षणम्

udapānāśca nardanti yathā govṛṣabhāstathādhārtarāṣṭrasya sainyeṣu tatparābhavalakṣaṇam

मांसशोणितवर्षं च वृष्टं देवेन माधवतथा गन्धर्वनगरं भानुमन्तमुपस्थितम्सप्राकारं सपरिखं सवप्रं चारुतोरणम्

māṃsaśoṇitavarṣaṃ ca vṛṣṭaṃ devena mādhavatathā gandharvanagaraṃ bhānumantamupasthitamsaprākāraṃ saparikhaṃ savapraṃ cārutoraṇam

कृष्णश्च परिघस्तत्र भानुमावृत्य तिष्ठतिउदयास्तमये संध्ये वेदयानो महद्भयम्एका सृग्वाशते घोरं तत्पराभवलक्षणम्

kṛṣṇaśca parighastatra bhānumāvṛtya tiṣṭhatiudayāstamaye saṃdhye vedayāno mahadbhayamekā sṛgvāśate ghoraṃ tatparābhavalakṣaṇam

कृष्णग्रीवाश्च शकुना लम्बमाना भयानकाःसंध्यामभिमुखा यान्ति तत्पराभवलक्षणम्

kṛṣṇagrīvāśca śakunā lambamānā bhayānakāḥsaṃdhyāmabhimukhā yānti tatparābhavalakṣaṇam

ब्राह्मणान्प्रथमं द्वेष्टि गुरूंश्च मधुसूदनभृत्यान्भक्तिमतश्चापि तत्पराभवलक्षणम्

brāhmaṇānprathamaṃ dveṣṭi gurūṃśca madhusūdanabhṛtyānbhaktimataścāpi tatparābhavalakṣaṇam

पूर्वा दिग्लोहिताकारा शस्त्रवर्णा च दक्षिणाआमपात्रप्रतीकाशा पश्चिमा मधुसूदन

pūrvā diglohitākārā śastravarṇā ca dakṣiṇāāmapātrapratīkāśā paścimā madhusūdana

प्रदीप्ताश्च दिशः सर्वा धार्तराष्ट्रस्य माधवमहद्भयं वेदयन्ति तस्मिन्नुत्पातलक्षणे

pradīptāśca diśaḥ sarvā dhārtarāṣṭrasya mādhavamahadbhayaṃ vedayanti tasminnutpātalakṣaṇe

सहस्रपादं प्रासादं स्वप्नान्ते स्म युधिष्ठिरःअधिरोहन्मया दृष्टः सह भ्रातृभिरच्युत

sahasrapādaṃ prāsādaṃ svapnānte sma yudhiṣṭhiraḥadhirohanmayā dṛṣṭaḥ saha bhrātṛbhiracyuta

श्वेतोष्णीषाश्च दृश्यन्ते सर्वे ते शुक्लवाससःआसनानि च शुभ्राणि सर्वेषामुपलक्षये

śvetoṣṇīṣāśca dṛśyante sarve te śuklavāsasaḥāsanāni ca śubhrāṇi sarveṣāmupalakṣaye

तव चापि मया कृष्ण स्वप्नान्ते रुधिराविलाआन्त्रेण पृथिवी दृष्टा परिक्षिप्ता जनार्दन

tava cāpi mayā kṛṣṇa svapnānte rudhirāvilāāntreṇa pṛthivī dṛṣṭā parikṣiptā janārdana

अस्थिसंचयमारूढश्चामितौजा युधिष्ठिरःसुवर्णपात्र्यां संहृष्टो भुक्तवान्घृतपायसम्

asthisaṃcayamārūḍhaścāmitaujā yudhiṣṭhiraḥsuvarṇapātryāṃ saṃhṛṣṭo bhuktavānghṛtapāyasam

युधिष्ठिरो मया दृष्टो ग्रसमानो वसुंधराम्त्वया दत्तामिमां व्यक्तं भोक्ष्यते स वसुंधराम्

yudhiṣṭhiro mayā dṛṣṭo grasamāno vasuṃdharāmtvayā dattāmimāṃ vyaktaṃ bhokṣyate sa vasuṃdharām

उच्चं पर्वतमारूढो भीमकर्मा वृकोदरःगदापाणिर्नरव्याघ्रो वीक्षन्निव महीमिमाम्

uccaṃ parvatamārūḍho bhīmakarmā vṛkodaraḥgadāpāṇirnaravyāghro vīkṣanniva mahīmimām

क्षपयिष्यति नः सर्वान्स सुव्यक्तं महारणेविदितं मे हृषीकेश यतो धर्मस्ततो जयः

kṣapayiṣyati naḥ sarvānsa suvyaktaṃ mahāraṇeviditaṃ me hṛṣīkeśa yato dharmastato jayaḥ

पाण्डुरं गजमारूढो गाण्डीवी स धनंजयःत्वया सार्धं हृषीकेश श्रिया परमया ज्वलन्

pāṇḍuraṃ gajamārūḍho gāṇḍīvī sa dhanaṃjayaḥtvayā sārdhaṃ hṛṣīkeśa śriyā paramayā jvalan

यूयं सर्वान्वधिष्यध्वं तत्र मे नास्ति संशयःपार्थिवान्समरे कृष्ण दुर्योधनपुरोगमान्

yūyaṃ sarvānvadhiṣyadhvaṃ tatra me nāsti saṃśayaḥpārthivānsamare kṛṣṇa duryodhanapurogamān

नकुलः सहदेवश्च सात्यकिश्च महारथःशुद्धकेयूरकण्ठत्राः शुक्लमाल्याम्बरावृताः

nakulaḥ sahadevaśca sātyakiśca mahārathaḥśuddhakeyūrakaṇṭhatrāḥ śuklamālyāmbarāvṛtāḥ

अधिरूढा नरव्याघ्रा नरवाहनमुत्तमम्त्रय एते महामात्राः पाण्डुरच्छत्रवाससः

adhirūḍhā naravyāghrā naravāhanamuttamamtraya ete mahāmātrāḥ pāṇḍuracchatravāsasaḥ

श्वेतोष्णीषाश्च दृश्यन्ते त्रय एव जनार्दनधार्तराष्ट्रस्य सैन्येषु तान्विजानीहि केशव

śvetoṣṇīṣāśca dṛśyante traya eva janārdanadhārtarāṣṭrasya sainyeṣu tānvijānīhi keśava

अश्वत्थामा कृपश्चैव कृतवर्मा च सात्वतःरक्तोष्णीषाश्च दृश्यन्ते सर्वे माधव पार्थिवाः

aśvatthāmā kṛpaścaiva kṛtavarmā ca sātvataḥraktoṣṇīṣāśca dṛśyante sarve mādhava pārthivāḥ

उष्ट्रयुक्तं समारूढौ भीष्मद्रोणौ जनार्दनमया सार्धं महाबाहो धार्तराष्ट्रेण चाभिभो

uṣṭrayuktaṃ samārūḍhau bhīṣmadroṇau janārdanamayā sārdhaṃ mahābāho dhārtarāṣṭreṇa cābhibho

अगस्त्यशास्तां च दिशं प्रयाताः स्म जनार्दनअचिरेणैव कालेन प्राप्स्यामो यमसादनम्

agastyaśāstāṃ ca diśaṃ prayātāḥ sma janārdanaacireṇaiva kālena prāpsyāmo yamasādanam

अहं चान्ये च राजानो यच्च तत्क्षत्रमण्डलम्गाण्डीवाग्निं प्रवेक्ष्याम इति मे नास्ति संशयः

ahaṃ cānye ca rājāno yacca tatkṣatramaṇḍalamgāṇḍīvāgniṃ pravekṣyāma iti me nāsti saṃśayaḥ

कृष्ण उवाच · kṛṣṇa uvāca

उपस्थितविनाशेयं नूनमद्य वसुंधरातथा हि मे वचः कर्ण नोपैति हृदयं तव

upasthitavināśeyaṃ nūnamadya vasuṃdharātathā hi me vacaḥ karṇa nopaiti hṛdayaṃ tava

सर्वेषां तात भूतानां विनाशे समुपस्थितेअनयो नयसंकाशो हृदयान्नापसर्पति

sarveṣāṃ tāta bhūtānāṃ vināśe samupasthiteanayo nayasaṃkāśo hṛdayānnāpasarpati

कर्ण उवाच · karṇa uvāca

अपि त्वा कृष्ण पश्याम जीवन्तोऽस्मान्महारणात्समुत्तीर्णा महाबाहो वीरक्षयविनाशनात्

api tvā kṛṣṇa paśyāma jīvanto'smānmahāraṇātsamuttīrṇā mahābāho vīrakṣayavināśanāt

अथ वा संगमः कृष्ण स्वर्गे नो भविता ध्रुवम्तत्रेदानीं समेष्यामः पुनः सार्धं त्वयानघ

atha vā saṃgamaḥ kṛṣṇa svarge no bhavitā dhruvamtatredānīṃ sameṣyāmaḥ punaḥ sārdhaṃ tvayānagha

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

इत्युक्त्वा माधवं कर्णः परिष्वज्य च पीडितम्विसर्जितः केशवेन रथोपस्थादवातरत्

ityuktvā mādhavaṃ karṇaḥ pariṣvajya ca pīḍitamvisarjitaḥ keśavena rathopasthādavātarat

ततः स्वरथमास्थाय जाम्बूनदविभूषितम्सहास्माभिर्निववृते राधेयो दीनमानसः

tataḥ svarathamāsthāya jāmbūnadavibhūṣitamsahāsmābhirnivavṛte rādheyo dīnamānasaḥ

ततः शीघ्रतरं प्रायात्केशवः सहसात्यकिःपुनरुच्चारयन्वाणीं याहि याहीति सारथिम्

tataḥ śīghrataraṃ prāyātkeśavaḥ sahasātyakiḥpunaruccārayanvāṇīṃ yāhi yāhīti sārathim