Parva.Adhyaya 5.149

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

जनार्दनवचः श्रुत्वा धर्मराजो युधिष्ठिरःभ्रातॄनुवाच धर्मात्मा समक्षं केशवस्य ह

janārdanavacaḥ śrutvā dharmarājo yudhiṣṭhiraḥbhrātṝnuvāca dharmātmā samakṣaṃ keśavasya ha

श्रुतं भवद्भिर्यद्वृत्तं सभायां कुरुसंसदिकेशवस्यापि यद्वाक्यं तत्सर्वमवधारितम्

śrutaṃ bhavadbhiryadvṛttaṃ sabhāyāṃ kurusaṃsadikeśavasyāpi yadvākyaṃ tatsarvamavadhāritam

तस्मात्सेनाविभागं मे कुरुध्वं नरसत्तमाःअक्षौहिण्यस्तु सप्तैताः समेता विजयाय वै

tasmātsenāvibhāgaṃ me kurudhvaṃ narasattamāḥakṣauhiṇyastu saptaitāḥ sametā vijayāya vai

तासां मे पतयः सप्त विख्यातास्तान्निबोधतद्रुपदश्च विराटश्च धृष्टद्युम्नशिखण्डिनौ

tāsāṃ me patayaḥ sapta vikhyātāstānnibodhatadrupadaśca virāṭaśca dhṛṣṭadyumnaśikhaṇḍinau

सात्यकिश्चेकितानश्च भीमसेनश्च वीर्यवान्एते सेनाप्रणेतारो वीराः सर्वे तनुत्यजः

sātyakiścekitānaśca bhīmasenaśca vīryavānete senāpraṇetāro vīrāḥ sarve tanutyajaḥ

सर्वे वेदविदः शूराः सर्वे सुचरितव्रताःह्रीमन्तो नीतिमन्तश्च सर्वे युद्धविशारदाःइष्वस्त्रकुशलाश्चैव तथा सर्वास्त्रयोधिनः

sarve vedavidaḥ śūrāḥ sarve sucaritavratāḥhrīmanto nītimantaśca sarve yuddhaviśāradāḥiṣvastrakuśalāścaiva tathā sarvāstrayodhinaḥ

सप्तानामपि यो नेता सेनानां प्रविभागवित्यः सहेत रणे भीष्मं शरार्चिःपावकोपमम्

saptānāmapi yo netā senānāṃ pravibhāgavityaḥ saheta raṇe bhīṣmaṃ śarārciḥpāvakopamam

त्वं तावत्सहदेवात्र प्रब्रूहि कुरुनन्दनस्वमतं पुरुषव्याघ्र को नः सेनापतिः क्षमः

tvaṃ tāvatsahadevātra prabrūhi kurunandanasvamataṃ puruṣavyāghra ko naḥ senāpatiḥ kṣamaḥ

सहदेव उवाच · sahadeva uvāca

संयुक्त एकदुःखश्च वीर्यवांश्च महीपतिःयं समाश्रित्य धर्मज्ञं स्वमंशमनुयुञ्ज्महे

saṃyukta ekaduḥkhaśca vīryavāṃśca mahīpatiḥyaṃ samāśritya dharmajñaṃ svamaṃśamanuyuñjmahe

मत्स्यो विराटो बलवान्कृतास्त्रो युद्धदुर्मदःप्रसहिष्यति संग्रामे भीष्मं तांश्च महारथान्

matsyo virāṭo balavānkṛtāstro yuddhadurmadaḥprasahiṣyati saṃgrāme bhīṣmaṃ tāṃśca mahārathān

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

तथोक्ते सहदेवेन वाक्ये वाक्यविशारदःनकुलोऽनन्तरं तस्मादिदं वचनमाददे

tathokte sahadevena vākye vākyaviśāradaḥnakulo'nantaraṃ tasmādidaṃ vacanamādade

वयसा शास्त्रतो धैर्यात्कुलेनाभिजनेन चह्रीमान्कुलान्वितः श्रीमान्सर्वशास्त्रविशारदः

vayasā śāstrato dhairyātkulenābhijanena cahrīmānkulānvitaḥ śrīmānsarvaśāstraviśāradaḥ

वेद चास्त्रं भरद्वाजाद्दुर्धर्षः सत्यसंगरःयो नित्यं स्पर्धते द्रोणं भीष्मं चैव महाबलम्

veda cāstraṃ bharadvājāddurdharṣaḥ satyasaṃgaraḥyo nityaṃ spardhate droṇaṃ bhīṣmaṃ caiva mahābalam

श्लाघ्यः पार्थिवसंघस्य प्रमुखे वाहिनीपतिःपुत्रपौत्रैः परिवृतः शतशाख इव द्रुमः

ślāghyaḥ pārthivasaṃghasya pramukhe vāhinīpatiḥputrapautraiḥ parivṛtaḥ śataśākha iva drumaḥ

यस्तताप तपो घोरं सदारः पृथिवीपतिःरोषाद्द्रोणविनाशाय वीरः समितिशोभनः

yastatāpa tapo ghoraṃ sadāraḥ pṛthivīpatiḥroṣāddroṇavināśāya vīraḥ samitiśobhanaḥ

पितेवास्मान्समाधत्ते यः सदा पार्थिवर्षभःश्वशुरो द्रुपदोऽस्माकं सेनामग्रे प्रकर्षतु

pitevāsmānsamādhatte yaḥ sadā pārthivarṣabhaḥśvaśuro drupado'smākaṃ senāmagre prakarṣatu

स द्रोणभीष्मावायान्तौ सहेदिति मतिर्ममस हि दिव्यास्त्रविद्राजा सखा चाङ्गिरसो नृपः

sa droṇabhīṣmāvāyāntau sahediti matirmamasa hi divyāstravidrājā sakhā cāṅgiraso nṛpaḥ

माद्रीसुताभ्यामुक्ते तु स्वमते कुरुनन्दनःवासविर्वासवसमः सव्यसाच्यब्रवीद्वचः

mādrīsutābhyāmukte tu svamate kurunandanaḥvāsavirvāsavasamaḥ savyasācyabravīdvacaḥ

योऽयं तपःप्रभावेन ऋषिसंतोषणेन चदिव्यः पुरुष उत्पन्नो ज्वालावर्णो महाबलः

yo'yaṃ tapaḥprabhāvena ṛṣisaṃtoṣaṇena cadivyaḥ puruṣa utpanno jvālāvarṇo mahābalaḥ

धनुष्मान्कवची खड्गी रथमारुह्य दंशितःदिव्यैर्हयवरैर्युक्तमग्निकुण्डात्समुत्थितः

dhanuṣmānkavacī khaḍgī rathamāruhya daṃśitaḥdivyairhayavarairyuktamagnikuṇḍātsamutthitaḥ

गर्जन्निव महामेघो रथघोषेण वीर्यवान्सिंहसंहननो वीरः सिंहविक्रान्तविक्रमः

garjanniva mahāmegho rathaghoṣeṇa vīryavānsiṃhasaṃhanano vīraḥ siṃhavikrāntavikramaḥ

सिंहोरस्को महाबाहुः सिंहवक्षा महाबलःसिंहप्रगर्जनो वीरः सिंहस्कन्धो महाद्युतिः

siṃhorasko mahābāhuḥ siṃhavakṣā mahābalaḥsiṃhapragarjano vīraḥ siṃhaskandho mahādyutiḥ

सुभ्रूः सुदंष्ट्रः सुहनुः सुबाहुः सुमुखोऽकृशःसुजत्रुः सुविशालाक्षः सुपादः सुप्रतिष्ठितः

subhrūḥ sudaṃṣṭraḥ suhanuḥ subāhuḥ sumukho'kṛśaḥsujatruḥ suviśālākṣaḥ supādaḥ supratiṣṭhitaḥ

अभेद्यः सर्वशस्त्राणां प्रभिन्न इव वारणःजज्ञे द्रोणविनाशाय सत्यवादी जितेन्द्रियः

abhedyaḥ sarvaśastrāṇāṃ prabhinna iva vāraṇaḥjajñe droṇavināśāya satyavādī jitendriyaḥ

धृष्टद्युम्नमहं मन्ये सहेद्भीष्मस्य सायकान्वज्राशनिसमस्पर्शान्दीप्तास्यानुरगानिव

dhṛṣṭadyumnamahaṃ manye sahedbhīṣmasya sāyakānvajrāśanisamasparśāndīptāsyānuragāniva

यमदूतसमान्वेगे निपाते पावकोपमान्रामेणाजौ विषहितान्वज्रनिष्पेषदारुणान्

yamadūtasamānvege nipāte pāvakopamānrāmeṇājau viṣahitānvajraniṣpeṣadāruṇān

पुरुषं तं न पश्यामि यः सहेत महाव्रतम्धृष्टद्युम्नमृते राजन्निति मे धीयते मतिः

puruṣaṃ taṃ na paśyāmi yaḥ saheta mahāvratamdhṛṣṭadyumnamṛte rājanniti me dhīyate matiḥ

क्षिप्रहस्तश्चित्रयोधी मतः सेनापतिर्ममअभेद्यकवचः श्रीमान्मातङ्ग इव यूथपः

kṣiprahastaścitrayodhī mataḥ senāpatirmamaabhedyakavacaḥ śrīmānmātaṅga iva yūthapaḥ

भीम उवाच · bhīma uvāca

वधार्थं यः समुत्पन्नः शिखण्डी द्रुपदात्मजःवदन्ति सिद्धा राजेन्द्र ऋषयश्च समागताः

vadhārthaṃ yaḥ samutpannaḥ śikhaṇḍī drupadātmajaḥvadanti siddhā rājendra ṛṣayaśca samāgatāḥ

यस्य संग्राममध्येषु दिव्यमस्त्रं विकुर्वतःरूपं द्रक्ष्यन्ति पुरुषा रामस्येव महात्मनः

yasya saṃgrāmamadhyeṣu divyamastraṃ vikurvataḥrūpaṃ drakṣyanti puruṣā rāmasyeva mahātmanaḥ

न तं युद्धेषु पश्यामि यो विभिन्द्याच्छिखण्डिनम्शस्त्रेण समरे राजन्संनद्धं स्यन्दने स्थितम्

na taṃ yuddheṣu paśyāmi yo vibhindyācchikhaṇḍinamśastreṇa samare rājansaṃnaddhaṃ syandane sthitam

द्वैरथे विषहेन्नान्यो भीष्मं राजन्महाव्रतम्शिखण्डिनमृते वीरं स मे सेनापतिर्मतः

dvairathe viṣahennānyo bhīṣmaṃ rājanmahāvratamśikhaṇḍinamṛte vīraṃ sa me senāpatirmataḥ

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

सर्वस्य जगतस्तात सारासारं बलाबलम्सर्वं जानाति धर्मात्मा गतमेष्यच्च केशवः

sarvasya jagatastāta sārāsāraṃ balābalamsarvaṃ jānāti dharmātmā gatameṣyacca keśavaḥ

यमाह कृष्णो दाशार्हः सोऽस्तु नो वाहिनीपतिःकृतास्त्रो ह्यकृतास्त्रो वा वृद्धो वा यदि वा युवा

yamāha kṛṣṇo dāśārhaḥ so'stu no vāhinīpatiḥkṛtāstro hyakṛtāstro vā vṛddho vā yadi vā yuvā

एष नो विजये मूलमेष तात विपर्ययेअत्र प्राणाश्च राज्यं च भावाभावौ सुखासुखे

eṣa no vijaye mūlameṣa tāta viparyayeatra prāṇāśca rājyaṃ ca bhāvābhāvau sukhāsukhe

एष धाता विधाता च सिद्धिरत्र प्रतिष्ठितायमाह कृष्णो दाशार्हः स नः सेनापतिः क्षमःब्रवीतु वदतां श्रेष्ठो निशा समतिवर्तते

eṣa dhātā vidhātā ca siddhiratra pratiṣṭhitāyamāha kṛṣṇo dāśārhaḥ sa naḥ senāpatiḥ kṣamaḥbravītu vadatāṃ śreṣṭho niśā samativartate

ततः सेनापतिं कृत्वा कृष्णस्य वशवर्तिनम्रात्रिशेषे व्यतिक्रान्ते प्रयास्यामो रणाजिरम्अधिवासितशस्त्राश्च कृतकौतुकमङ्गलाः

tataḥ senāpatiṃ kṛtvā kṛṣṇasya vaśavartinamrātriśeṣe vyatikrānte prayāsyāmo raṇājiramadhivāsitaśastrāśca kṛtakautukamaṅgalāḥ

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा धर्मराजस्य धीमतःअब्रवीत्पुण्डरीकाक्षो धनंजयमवेक्ष्य ह

tasya tadvacanaṃ śrutvā dharmarājasya dhīmataḥabravītpuṇḍarīkākṣo dhanaṃjayamavekṣya ha

ममाप्येते महाराज भवद्भिर्य उदाहृताःनेतारस्तव सेनायाः शूरा विक्रान्तयोधिनःसर्व एते समर्था हि तव शत्रून्प्रमर्दितुम्

mamāpyete mahārāja bhavadbhirya udāhṛtāḥnetārastava senāyāḥ śūrā vikrāntayodhinaḥsarva ete samarthā hi tava śatrūnpramarditum

इन्द्रस्यापि भयं ह्येते जनयेयुर्महाहवेकिं पुनर्धार्तराष्ट्राणां लुब्धानां पापचेतसाम्

indrasyāpi bhayaṃ hyete janayeyurmahāhavekiṃ punardhārtarāṣṭrāṇāṃ lubdhānāṃ pāpacetasām

मयापि हि महाबाहो त्वत्प्रियार्थमरिंदमकृतो यत्नो महांस्तत्र शमः स्यादिति भारतधर्मस्य गतमानृण्यं न स्म वाच्या विवक्षताम्

mayāpi hi mahābāho tvatpriyārthamariṃdamakṛto yatno mahāṃstatra śamaḥ syāditi bhāratadharmasya gatamānṛṇyaṃ na sma vācyā vivakṣatām

कृतार्थं मन्यते बालः सोऽऽत्मानमविचक्षणःधार्तराष्ट्रो बलस्थं च मन्यतेऽऽत्मानमातुरः

kṛtārthaṃ manyate bālaḥ so''tmānamavicakṣaṇaḥdhārtarāṣṭro balasthaṃ ca manyate''tmānamāturaḥ

युज्यतां वाहिनी साधु वधसाध्या हि ते मताःन धार्तराष्ट्राः शक्ष्यन्ति स्थातुं दृष्ट्वा धनंजयम्

yujyatāṃ vāhinī sādhu vadhasādhyā hi te matāḥna dhārtarāṣṭrāḥ śakṣyanti sthātuṃ dṛṣṭvā dhanaṃjayam

भीमसेनं च संक्रुद्धं यमौ चापि यमोपमौयुयुधानद्वितीयं च धृष्टद्युम्नममर्षणम्

bhīmasenaṃ ca saṃkruddhaṃ yamau cāpi yamopamauyuyudhānadvitīyaṃ ca dhṛṣṭadyumnamamarṣaṇam

अभिमन्युं द्रौपदेयान्विराटद्रुपदावपिअक्षौहिणीपतींश्चान्यान्नरेन्द्रान्दृढविक्रमान्

abhimanyuṃ draupadeyānvirāṭadrupadāvapiakṣauhiṇīpatīṃścānyānnarendrāndṛḍhavikramān

सारवद्बलमस्माकं दुष्प्रधर्षं दुरासदम्धार्तराष्ट्रबलं संख्ये वधिष्यति न संशयः

sāravadbalamasmākaṃ duṣpradharṣaṃ durāsadamdhārtarāṣṭrabalaṃ saṃkhye vadhiṣyati na saṃśayaḥ

एवमुक्ते तु कृष्णेन संप्रहृष्यन्नरोत्तमाःतेषां प्रहृष्टमनसां नादः समभवन्महान्

evamukte tu kṛṣṇena saṃprahṛṣyannarottamāḥteṣāṃ prahṛṣṭamanasāṃ nādaḥ samabhavanmahān

योग इत्यथ सैन्यानां त्वरतां संप्रधावताम्हयवारणशब्दश्च नेमिघोषश्च सर्वशःशङ्खदुन्दुभिनिर्घोषस्तुमुलः सर्वतोऽभवत्

yoga ityatha sainyānāṃ tvaratāṃ saṃpradhāvatāmhayavāraṇaśabdaśca nemighoṣaśca sarvaśaḥśaṅkhadundubhinirghoṣastumulaḥ sarvato'bhavat

प्रयास्यतां पाण्डवानां ससैन्यानां समन्ततःगङ्गेव पूर्णा दुर्धर्षा समदृश्यत वाहिनी

prayāsyatāṃ pāṇḍavānāṃ sasainyānāṃ samantataḥgaṅgeva pūrṇā durdharṣā samadṛśyata vāhinī

अग्रानीके भीमसेनो माद्रीपुत्रौ च दंशितौसौभद्रो द्रौपदेयाश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतःप्रभद्रकाश्च पाञ्चाला भीमसेनमुखा ययुः

agrānīke bhīmaseno mādrīputrau ca daṃśitausaubhadro draupadeyāśca dhṛṣṭadyumnaśca pārṣataḥprabhadrakāśca pāñcālā bhīmasenamukhā yayuḥ

ततः शब्दः समभवत्समुद्रस्येव पर्वणिहृष्टानां संप्रयातानां घोषो दिवमिवास्पृशत्

tataḥ śabdaḥ samabhavatsamudrasyeva parvaṇihṛṣṭānāṃ saṃprayātānāṃ ghoṣo divamivāspṛśat

प्रहृष्टा दंशिता योधाः परानीकविदारणाःतेषां मध्ये ययौ राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः

prahṛṣṭā daṃśitā yodhāḥ parānīkavidāraṇāḥteṣāṃ madhye yayau rājā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ

शकटापणवेशाश्च यानयुग्यं च सर्वशःकोशयन्त्रायुधं चैव ये च वैद्याश्चिकित्सकाः

śakaṭāpaṇaveśāśca yānayugyaṃ ca sarvaśaḥkośayantrāyudhaṃ caiva ye ca vaidyāścikitsakāḥ

फल्गु यच्च बलं किंचित्तथैव कृशदुर्बलम्तत्संगृह्य ययौ राजा ये चापि परिचारकाः

phalgu yacca balaṃ kiṃcittathaiva kṛśadurbalamtatsaṃgṛhya yayau rājā ye cāpi paricārakāḥ

उपप्लव्ये तु पाञ्चाली द्रौपदी सत्यवादिनीसह स्त्रीभिर्निववृते दासीदाससमावृता

upaplavye tu pāñcālī draupadī satyavādinīsaha strībhirnivavṛte dāsīdāsasamāvṛtā

कृत्वा मूलप्रतीकारान्गुल्मैः स्थावरजङ्गमैःस्कन्धावारेण महता प्रययुः पाण्डुनन्दनाः

kṛtvā mūlapratīkārāngulmaiḥ sthāvarajaṅgamaiḥskandhāvāreṇa mahatā prayayuḥ pāṇḍunandanāḥ

ददतो गां हिरण्यं च ब्राह्मणैरभिसंवृताःस्तूयमाना ययू राजन्रथैर्मणिविभूषितैः

dadato gāṃ hiraṇyaṃ ca brāhmaṇairabhisaṃvṛtāḥstūyamānā yayū rājanrathairmaṇivibhūṣitaiḥ

केकया धृष्टकेतुश्च पुत्रः काश्यस्य चाभिभूःश्रेणिमान्वसुदानश्च शिखण्डी चापराजितः

kekayā dhṛṣṭaketuśca putraḥ kāśyasya cābhibhūḥśreṇimānvasudānaśca śikhaṇḍī cāparājitaḥ

हृष्टास्तुष्टाः कवचिनः सशस्त्राः समलंकृताःराजानमन्वयुः सर्वे परिवार्य युधिष्ठिरम्

hṛṣṭāstuṣṭāḥ kavacinaḥ saśastrāḥ samalaṃkṛtāḥrājānamanvayuḥ sarve parivārya yudhiṣṭhiram

जघनार्धे विराटश्च यज्ञसेनश्च सोमकिःसुधर्मा कुन्तिभोजश्च धृष्टद्युम्नस्य चात्मजाः

jaghanārdhe virāṭaśca yajñasenaśca somakiḥsudharmā kuntibhojaśca dhṛṣṭadyumnasya cātmajāḥ

रथायुतानि चत्वारि हयाः पञ्चगुणास्ततःपत्तिसैन्यं दशगुणं सादिनामयुतानि षट्

rathāyutāni catvāri hayāḥ pañcaguṇāstataḥpattisainyaṃ daśaguṇaṃ sādināmayutāni ṣaṭ

अनाधृष्टिश्चेकितानश्चेदिराजोऽथ सात्यकिःपरिवार्य ययुः सर्वे वासुदेवधनंजयौ

anādhṛṣṭiścekitānaścedirājo'tha sātyakiḥparivārya yayuḥ sarve vāsudevadhanaṃjayau

आसाद्य तु कुरुक्षेत्रं व्यूढानीकाः प्रहारिणःपाण्डवाः समदृश्यन्त नर्दन्तो वृषभा इव

āsādya tu kurukṣetraṃ vyūḍhānīkāḥ prahāriṇaḥpāṇḍavāḥ samadṛśyanta nardanto vṛṣabhā iva

तेऽवगाह्य कुरुक्षेत्रं शङ्खान्दध्मुररिंदमाःतथैव दध्मतुः शङ्खौ वासुदेवधनंजयौ

te'vagāhya kurukṣetraṃ śaṅkhāndadhmurariṃdamāḥtathaiva dadhmatuḥ śaṅkhau vāsudevadhanaṃjayau

पाञ्चजन्यस्य निर्घोषं विस्फूर्जितमिवाशनेःनिशम्य सर्वसैन्यानि समहृष्यन्त सर्वशः

pāñcajanyasya nirghoṣaṃ visphūrjitamivāśaneḥniśamya sarvasainyāni samahṛṣyanta sarvaśaḥ

शङ्खदुन्दुभिसंसृष्टः सिंहनादस्तरस्विनाम्पृथिवीं चान्तरिक्षं च सागरांश्चान्वनादयत्

śaṅkhadundubhisaṃsṛṣṭaḥ siṃhanādastarasvināmpṛthivīṃ cāntarikṣaṃ ca sāgarāṃścānvanādayat

ततो देशे समे स्निग्धे प्रभूतयवसेन्धनेनिवेशयामास तदा सेनां राजा युधिष्ठिरः

tato deśe same snigdhe prabhūtayavasendhaneniveśayāmāsa tadā senāṃ rājā yudhiṣṭhiraḥ

परिहृत्य श्मशानानि देवतायतनानि चआश्रमांश्च महर्षीणां तीर्थान्यायतनानि च

parihṛtya śmaśānāni devatāyatanāni caāśramāṃśca maharṣīṇāṃ tīrthānyāyatanāni ca

मधुरानूषरे देशे शिवे पुण्ये महीपतिःनिवेशं कारयामास कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः

madhurānūṣare deśe śive puṇye mahīpatiḥniveśaṃ kārayāmāsa kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ

ततश्च पुनरुत्थाय सुखी विश्रान्तवाहनःप्रययौ पृथिवीपालैर्वृतः शतसहस्रशः

tataśca punarutthāya sukhī viśrāntavāhanaḥprayayau pṛthivīpālairvṛtaḥ śatasahasraśaḥ

विद्राव्य शतशो गुल्मान्धार्तराष्ट्रस्य सैनिकान्पर्यक्रामत्समन्ताच्च पार्थेन सह केशवः

vidrāvya śataśo gulmāndhārtarāṣṭrasya sainikānparyakrāmatsamantācca pārthena saha keśavaḥ

शिबिरं मापयामास धृष्टद्युम्नश्च पार्षतःसात्यकिश्च रथोदारो युयुधानः प्रतापवान्

śibiraṃ māpayāmāsa dhṛṣṭadyumnaśca pārṣataḥsātyakiśca rathodāro yuyudhānaḥ pratāpavān

आसाद्य सरितं पुण्यां कुरुक्षेत्रे हिरण्वतीम्सूपतीर्थां शुचिजलां शर्करापङ्कवर्जिताम्

āsādya saritaṃ puṇyāṃ kurukṣetre hiraṇvatīmsūpatīrthāṃ śucijalāṃ śarkarāpaṅkavarjitām

खानयामास परिखां केशवस्तत्र भारतगुप्त्यर्थमपि चादिश्य बलं तत्र न्यवेशयत्

khānayāmāsa parikhāṃ keśavastatra bhārataguptyarthamapi cādiśya balaṃ tatra nyaveśayat

विधिर्यः शिबिरस्यासीत्पाण्डवानां महात्मनाम्तद्विधानि नरेन्द्राणां कारयामास केशवः

vidhiryaḥ śibirasyāsītpāṇḍavānāṃ mahātmanāmtadvidhāni narendrāṇāṃ kārayāmāsa keśavaḥ

प्रभूतजलकाष्ठानि दुराधर्षतराणि चभक्ष्यभोज्योपपन्नानि शतशोऽथ सहस्रशः

prabhūtajalakāṣṭhāni durādharṣatarāṇi cabhakṣyabhojyopapannāni śataśo'tha sahasraśaḥ

शिबिराणि महार्हाणि राज्ञां तत्र पृथक्पृथक्विमानानीव राजेन्द्र निविष्टानि महीतले

śibirāṇi mahārhāṇi rājñāṃ tatra pṛthakpṛthakvimānānīva rājendra niviṣṭāni mahītale

तत्रासञ्शिल्पिनः प्राज्ञाः शतशो दत्तवेतनाःसर्वोपकरणैर्युक्ता वैद्याश्च सुविशारदाः

tatrāsañśilpinaḥ prājñāḥ śataśo dattavetanāḥsarvopakaraṇairyuktā vaidyāśca suviśāradāḥ

ज्याधनुर्वर्मशस्त्राणां तथैव मधुसर्पिषोःससर्जरसपांसूनां राशयः पर्वतोपमाः

jyādhanurvarmaśastrāṇāṃ tathaiva madhusarpiṣoḥsasarjarasapāṃsūnāṃ rāśayaḥ parvatopamāḥ

बहूदकं सुयवसं तुषाङ्गारसमन्वितम्शिबिरे शिबिरे राजा संचकार युधिष्ठिरः

bahūdakaṃ suyavasaṃ tuṣāṅgārasamanvitamśibire śibire rājā saṃcakāra yudhiṣṭhiraḥ

महायन्त्राणि नाराचास्तोमरर्ष्टिपरश्वधाःधनूंषि कवचादीनि हृद्यभूवन्नृणां तदा

mahāyantrāṇi nārācāstomararṣṭiparaśvadhāḥdhanūṃṣi kavacādīni hṛdyabhūvannṛṇāṃ tadā

गजाः कङ्कटसंनाहा लोहवर्मोत्तरच्छदाःअदृश्यंस्तत्र गिर्याभाः सहस्रशतयोधिनः

gajāḥ kaṅkaṭasaṃnāhā lohavarmottaracchadāḥadṛśyaṃstatra giryābhāḥ sahasraśatayodhinaḥ

निविष्टान्पाण्डवांस्तत्र ज्ञात्वा मित्राणि भारतअभिसस्रुर्यथोद्देशं सबलाः सहवाहनाः

niviṣṭānpāṇḍavāṃstatra jñātvā mitrāṇi bhārataabhisasruryathoddeśaṃ sabalāḥ sahavāhanāḥ

चरितब्रह्मचर्यास्ते सोमपा भूरिदक्षिणाःजयाय पाण्डुपुत्राणां समाजग्मुर्महीक्षितः

caritabrahmacaryāste somapā bhūridakṣiṇāḥjayāya pāṇḍuputrāṇāṃ samājagmurmahīkṣitaḥ