Parva.Adhyaya 5.155

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एतस्मिन्नेव काले तु भीष्मकस्य महात्मनःहिरण्यलोम्नो नृपतेः साक्षादिन्द्रसखस्य वै

etasminneva kāle tu bhīṣmakasya mahātmanaḥhiraṇyalomno nṛpateḥ sākṣādindrasakhasya vai

आहृतीनामधिपतेर्भोजस्यातियशस्विनःदाक्षिणात्यपतेः पुत्रो दिक्षु रुक्मीति विश्रुतः

āhṛtīnāmadhipaterbhojasyātiyaśasvinaḥdākṣiṇātyapateḥ putro dikṣu rukmīti viśrutaḥ

यः किंपुरुषसिंहस्य गन्धमादनवासिनःशिष्यः कृत्स्नं धनुर्वेदं चतुष्पादमवाप्तवान्

yaḥ kiṃpuruṣasiṃhasya gandhamādanavāsinaḥśiṣyaḥ kṛtsnaṃ dhanurvedaṃ catuṣpādamavāptavān

यो माहेन्द्रं धनुर्लेभे तुल्यं गाण्डीवतेजसाशार्ङ्गेण च महाबाहुः संमितं दिव्यमक्षयम्

yo māhendraṃ dhanurlebhe tulyaṃ gāṇḍīvatejasāśārṅgeṇa ca mahābāhuḥ saṃmitaṃ divyamakṣayam

त्रीण्येवैतानि दिव्यानि धनूंषि दिविचारिणाम्वारुणं गाण्डिवं तत्र माहेन्द्रं विजयं धनुः

trīṇyevaitāni divyāni dhanūṃṣi divicāriṇāmvāruṇaṃ gāṇḍivaṃ tatra māhendraṃ vijayaṃ dhanuḥ

शार्ङ्गं तु वैष्णवं प्राहुर्दिव्यं तेजोमयं धनुःधारयामास यत्कृष्णः परसेनाभयावहम्

śārṅgaṃ tu vaiṣṇavaṃ prāhurdivyaṃ tejomayaṃ dhanuḥdhārayāmāsa yatkṛṣṇaḥ parasenābhayāvaham

गाण्डीवं पावकाल्लेभे खाण्डवे पाकशासनिःद्रुमाद्रुक्मी महातेजा विजयं प्रत्यपद्यत

gāṇḍīvaṃ pāvakāllebhe khāṇḍave pākaśāsaniḥdrumādrukmī mahātejā vijayaṃ pratyapadyata

संछिद्य मौरवान्पाशान्निहत्य मुरमोजसानिर्जित्य नरकं भौममाहृत्य मणिकुण्डले

saṃchidya mauravānpāśānnihatya muramojasānirjitya narakaṃ bhaumamāhṛtya maṇikuṇḍale

षोडश स्त्रीसहस्राणि रत्नानि विविधानि चप्रतिपेदे हृषीकेशः शार्ङ्गं च धनुरुत्तमम्

ṣoḍaśa strīsahasrāṇi ratnāni vividhāni capratipede hṛṣīkeśaḥ śārṅgaṃ ca dhanuruttamam

रुक्मी तु विजयं लब्ध्वा धनुर्मेघसमस्वनम्विभीषयन्निव जगत्पाण्डवानभ्यवर्तत

rukmī tu vijayaṃ labdhvā dhanurmeghasamasvanamvibhīṣayanniva jagatpāṇḍavānabhyavartata

नामृष्यत पुरा योऽसौ स्वबाहुबलदर्पितःरुक्मिण्या हरणं वीरो वासुदेवेन धीमता

nāmṛṣyata purā yo'sau svabāhubaladarpitaḥrukmiṇyā haraṇaṃ vīro vāsudevena dhīmatā

कृत्वा प्रतिज्ञां नाहत्वा निवर्तिष्यामि केशवम्ततोऽन्वधावद्वार्ष्णेयं सर्वशस्त्रभृतां वरम्

kṛtvā pratijñāṃ nāhatvā nivartiṣyāmi keśavamtato'nvadhāvadvārṣṇeyaṃ sarvaśastrabhṛtāṃ varam

सेनया चतुरङ्गिण्या महत्या दूरपातयाविचित्रायुधवर्मिण्या गङ्गयेव प्रवृद्धया

senayā caturaṅgiṇyā mahatyā dūrapātayāvicitrāyudhavarmiṇyā gaṅgayeva pravṛddhayā

स समासाद्य वार्ष्णेयं योगानामीश्वरं प्रभुम्व्यंसितो व्रीडितो राजन्नाजगाम स कुण्डिनम्

sa samāsādya vārṣṇeyaṃ yogānāmīśvaraṃ prabhumvyaṃsito vrīḍito rājannājagāma sa kuṇḍinam

यत्रैव कृष्णेन रणे निर्जितः परवीरहातत्र भोजकटं नाम चक्रे नगरमुत्तमम्

yatraiva kṛṣṇena raṇe nirjitaḥ paravīrahātatra bhojakaṭaṃ nāma cakre nagaramuttamam

सैन्येन महता तेन प्रभूतगजवाजिनापुरं तद्भुवि विख्यातं नाम्ना भोजकटं नृप

sainyena mahatā tena prabhūtagajavājināpuraṃ tadbhuvi vikhyātaṃ nāmnā bhojakaṭaṃ nṛpa

स भोजराजः सैन्येन महता परिवारितःअक्षौहिण्या महावीर्यः पाण्डवान्समुपागमत्

sa bhojarājaḥ sainyena mahatā parivāritaḥakṣauhiṇyā mahāvīryaḥ pāṇḍavānsamupāgamat

ततः स कवची खड्गी शरी धन्वी तली रथीध्वजेनादित्यवर्णेन प्रविवेश महाचमूम्

tataḥ sa kavacī khaḍgī śarī dhanvī talī rathīdhvajenādityavarṇena praviveśa mahācamūm

विदितः पाण्डवेयानां वासुदेवप्रियेप्सयायुधिष्ठिरस्तु तं राजा प्रत्युद्गम्याभ्यपूजयत्

viditaḥ pāṇḍaveyānāṃ vāsudevapriyepsayāyudhiṣṭhirastu taṃ rājā pratyudgamyābhyapūjayat

स पूजितः पाण्डुसुतैर्यथान्यायं सुसत्कृतःप्रतिपूज्य च तान्सर्वान्विश्रान्तः सहसैनिकःउवाच मध्ये वीराणां कुन्तीपुत्रं धनंजयम्

sa pūjitaḥ pāṇḍusutairyathānyāyaṃ susatkṛtaḥpratipūjya ca tānsarvānviśrāntaḥ sahasainikaḥuvāca madhye vīrāṇāṃ kuntīputraṃ dhanaṃjayam

सहायोऽस्मि स्थितो युद्धे यदि भीतोऽसि पाण्डवकरिष्यामि रणे साह्यमसह्यं तव शत्रुभिः

sahāyo'smi sthito yuddhe yadi bhīto'si pāṇḍavakariṣyāmi raṇe sāhyamasahyaṃ tava śatrubhiḥ

न हि मे विक्रमे तुल्यः पुमानस्तीह कश्चननिहत्य समरे शत्रूंस्तव दास्यामि फल्गुन

na hi me vikrame tulyaḥ pumānastīha kaścananihatya samare śatrūṃstava dāsyāmi phalguna

इत्युक्तो धर्मराजस्य केशवस्य च संनिधौशृण्वतां पार्थिवेन्द्राणामन्येषां चैव सर्वशः

ityukto dharmarājasya keśavasya ca saṃnidhauśṛṇvatāṃ pārthivendrāṇāmanyeṣāṃ caiva sarvaśaḥ

वासुदेवमभिप्रेक्ष्य धर्मराजं च पाण्डवम्उवाच धीमान्कौन्तेयः प्रहस्य सखिपूर्वकम्

vāsudevamabhiprekṣya dharmarājaṃ ca pāṇḍavamuvāca dhīmānkaunteyaḥ prahasya sakhipūrvakam

युध्यमानस्य मे वीर गन्धर्वैः सुमहाबलैःसहायो घोषयात्रायां कस्तदासीत्सखा मम

yudhyamānasya me vīra gandharvaiḥ sumahābalaiḥsahāyo ghoṣayātrāyāṃ kastadāsītsakhā mama

तथा प्रतिभये तस्मिन्देवदानवसंकुलेखाण्डवे युध्यमानस्य कः सहायस्तदाभवत्

tathā pratibhaye tasmindevadānavasaṃkulekhāṇḍave yudhyamānasya kaḥ sahāyastadābhavat

निवातकवचैर्युद्धे कालकेयैश्च दानवैःतत्र मे युध्यमानस्य कः सहायस्तदाभवत्

nivātakavacairyuddhe kālakeyaiśca dānavaiḥtatra me yudhyamānasya kaḥ sahāyastadābhavat

तथा विराटनगरे कुरुभिः सह संगरेयुध्यतो बहुभिस्तात कः सहायोऽभवन्मम

tathā virāṭanagare kurubhiḥ saha saṃgareyudhyato bahubhistāta kaḥ sahāyo'bhavanmama

उपजीव्य रणे रुद्रं शक्रं वैश्रवणं यमम्वरुणं पावकं चैव कृपं द्रोणं च माधवम्

upajīvya raṇe rudraṃ śakraṃ vaiśravaṇaṃ yamamvaruṇaṃ pāvakaṃ caiva kṛpaṃ droṇaṃ ca mādhavam

धारयन्गाण्डिवं दिव्यं धनुस्तेजोमयं दृढम्अक्षय्यशरसंयुक्तो दिव्यास्त्रपरिबृंहितः

dhārayangāṇḍivaṃ divyaṃ dhanustejomayaṃ dṛḍhamakṣayyaśarasaṃyukto divyāstraparibṛṃhitaḥ

कौरवाणां कुले जातः पाण्डोः पुत्रो विशेषतःद्रोणं व्यपदिशञ्शिष्यो वासुदेवसहायवान्

kauravāṇāṃ kule jātaḥ pāṇḍoḥ putro viśeṣataḥdroṇaṃ vyapadiśañśiṣyo vāsudevasahāyavān

कथमस्मद्विधो ब्रूयाद्भीतोऽस्मीत्ययशस्करम्वचनं नरशार्दूल वज्रायुधमपि स्वयम्

kathamasmadvidho brūyādbhīto'smītyayaśaskaramvacanaṃ naraśārdūla vajrāyudhamapi svayam

नास्मि भीतो महाबाहो सहायार्थश्च नास्ति मेयथाकामं यथायोगं गच्छ वान्यत्र तिष्ठ वा

nāsmi bhīto mahābāho sahāyārthaśca nāsti meyathākāmaṃ yathāyogaṃ gaccha vānyatra tiṣṭha vā

विनिवर्त्य ततो रुक्मी सेनां सागरसंनिभाम्दुर्योधनमुपागच्छत्तथैव भरतर्षभ

vinivartya tato rukmī senāṃ sāgarasaṃnibhāmduryodhanamupāgacchattathaiva bharatarṣabha

तथैव चाभिगम्यैनमुवाच स नराधिपःप्रत्याख्यातश्च तेनापि स तदा शूरमानिना

tathaiva cābhigamyainamuvāca sa narādhipaḥpratyākhyātaśca tenāpi sa tadā śūramāninā

द्वावेव तु महाराज तस्माद्युद्धाद्व्यपेयतुःरौहिणेयश्च वार्ष्णेयो रुक्मी च वसुधाधिपः

dvāveva tu mahārāja tasmādyuddhādvyapeyatuḥrauhiṇeyaśca vārṣṇeyo rukmī ca vasudhādhipaḥ

गते रामे तीर्थयात्रां भीष्मकस्य सुते तथाउपाविशन्पाण्डवेया मन्त्राय पुनरेव हि

gate rāme tīrthayātrāṃ bhīṣmakasya sute tathāupāviśanpāṇḍaveyā mantrāya punareva hi

समितिर्धर्मराजस्य सा पार्थिवसमाकुलाशुशुभे तारकाचित्रा द्यौश्चन्द्रेणेव भारत

samitirdharmarājasya sā pārthivasamākulāśuśubhe tārakācitrā dyauścandreṇeva bhārata