Parva.Adhyaya 5.8

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

शल्यः श्रुत्वा तु दूतानां सैन्येन महता वृतःअभ्ययात्पाण्डवान्राजन्सह पुत्रैर्महारथैः

śalyaḥ śrutvā tu dūtānāṃ sainyena mahatā vṛtaḥabhyayātpāṇḍavānrājansaha putrairmahārathaiḥ

तस्य सेनानिवेशोऽभूदध्यर्धमिव योजनम्तथा हि बहुलां सेनां स बिभर्ति नरर्षभः

tasya senāniveśo'bhūdadhyardhamiva yojanamtathā hi bahulāṃ senāṃ sa bibharti nararṣabhaḥ

विचित्रकवचाः शूरा विचित्रध्वजकार्मुकाःविचित्राभरणाः सर्वे विचित्ररथवाहनाः

vicitrakavacāḥ śūrā vicitradhvajakārmukāḥvicitrābharaṇāḥ sarve vicitrarathavāhanāḥ

स्वदेशवेषाभरणा वीराः शतसहस्रशःतस्य सेनाप्रणेतारो बभूवुः क्षत्रियर्षभाः

svadeśaveṣābharaṇā vīrāḥ śatasahasraśaḥtasya senāpraṇetāro babhūvuḥ kṣatriyarṣabhāḥ

व्यथयन्निव भूतानि कम्पयन्निव मेदिनीम्शनैर्विश्रामयन्सेनां स ययौ येन पाण्डवः

vyathayanniva bhūtāni kampayanniva medinīmśanairviśrāmayansenāṃ sa yayau yena pāṇḍavaḥ

ततो दुर्योधनः श्रुत्वा महासेनं महारथम्उपायान्तमभिद्रुत्य स्वयमानर्च भारत

tato duryodhanaḥ śrutvā mahāsenaṃ mahārathamupāyāntamabhidrutya svayamānarca bhārata

कारयामास पूजार्थं तस्य दुर्योधनः सभाःरमणीयेषु देशेषु रत्नचित्राः स्वलंकृताः

kārayāmāsa pūjārthaṃ tasya duryodhanaḥ sabhāḥramaṇīyeṣu deśeṣu ratnacitrāḥ svalaṃkṛtāḥ

स ताः सभाः समासाद्य पूज्यमानो यथामरःदुर्योधनस्य सचिवैर्देशे देशे यथार्हतःआजगाम सभामन्यां देवावसथवर्चसम्

sa tāḥ sabhāḥ samāsādya pūjyamāno yathāmaraḥduryodhanasya sacivairdeśe deśe yathārhataḥājagāma sabhāmanyāṃ devāvasathavarcasam

स तत्र विषयैर्युक्तः कल्याणैरतिमानुषैःमेनेऽभ्यधिकमात्मानमवमेने पुरंदरम्

sa tatra viṣayairyuktaḥ kalyāṇairatimānuṣaiḥmene'bhyadhikamātmānamavamene puraṃdaram

पप्रच्छ स ततः प्रेष्यान्प्रहृष्टः क्षत्रियर्षभःयुधिष्ठिरस्य पुरुषाः के नु चक्रुः सभा इमाःआनीयन्तां सभाकाराः प्रदेयार्हा हि मे मताः

papraccha sa tataḥ preṣyānprahṛṣṭaḥ kṣatriyarṣabhaḥyudhiṣṭhirasya puruṣāḥ ke nu cakruḥ sabhā imāḥānīyantāṃ sabhākārāḥ pradeyārhā hi me matāḥ

गूढो दुर्योधनस्तत्र दर्शयामास मातुलम्तं दृष्ट्वा मद्रराजस्तु ज्ञात्वा यत्नं च तस्य तम्परिष्वज्याब्रवीत्प्रीत इष्टोऽर्थो गृह्यतामिति

gūḍho duryodhanastatra darśayāmāsa mātulamtaṃ dṛṣṭvā madrarājastu jñātvā yatnaṃ ca tasya tampariṣvajyābravītprīta iṣṭo'rtho gṛhyatāmiti

दुर्योधन उवाच · duryodhana uvāca

सत्यवाग्भव कल्याण वरो वै मम दीयताम्सर्वसेनाप्रणेता मे भवान्भवितुमर्हति

satyavāgbhava kalyāṇa varo vai mama dīyatāmsarvasenāpraṇetā me bhavānbhavitumarhati

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

कृतमित्यब्रवीच्छल्यः किमन्यत्क्रियतामितिकृतमित्येव गान्धारिः प्रत्युवाच पुनः पुनः

kṛtamityabravīcchalyaḥ kimanyatkriyatāmitikṛtamityeva gāndhāriḥ pratyuvāca punaḥ punaḥ

स तथा शल्यमामन्त्र्य पुनरायात्स्वकं पुरम्शल्यो जगाम कौन्तेयानाख्यातुं कर्म तस्य तत्

sa tathā śalyamāmantrya punarāyātsvakaṃ puramśalyo jagāma kaunteyānākhyātuṃ karma tasya tat

उपप्लव्यं स गत्वा तु स्कन्धावारं प्रविश्य चपाण्डवानथ तान्सर्वाञ्शल्यस्तत्र ददर्श ह

upaplavyaṃ sa gatvā tu skandhāvāraṃ praviśya capāṇḍavānatha tānsarvāñśalyastatra dadarśa ha

समेत्य तु महाबाहुः शल्यः पाण्डुसुतैस्तदापाद्यमर्घ्यं च गां चैव प्रत्यगृह्णाद्यथाविधि

sametya tu mahābāhuḥ śalyaḥ pāṇḍusutaistadāpādyamarghyaṃ ca gāṃ caiva pratyagṛhṇādyathāvidhi

ततः कुशलपूर्वं स मद्रराजोऽरिसूदनःप्रीत्या परमया युक्तः समाश्लिष्य युधिष्ठिरम्

tataḥ kuśalapūrvaṃ sa madrarājo'risūdanaḥprītyā paramayā yuktaḥ samāśliṣya yudhiṣṭhiram

तथा भीमार्जुनौ हृष्टौ स्वस्रीयौ च यमावुभौआसने चोपविष्टस्तु शल्यः पार्थमुवाच ह

tathā bhīmārjunau hṛṣṭau svasrīyau ca yamāvubhauāsane copaviṣṭastu śalyaḥ pārthamuvāca ha

कुशलं राजशार्दूल कच्चित्ते कुरुनन्दनअरण्यवासाद्दिष्ट्यासि विमुक्तो जयतां वर

kuśalaṃ rājaśārdūla kaccitte kurunandanaaraṇyavāsāddiṣṭyāsi vimukto jayatāṃ vara

सुदुष्करं कृतं राजन्निर्जने वसता वनेभ्रातृभिः सह राजेन्द्र कृष्णया चानया सह

suduṣkaraṃ kṛtaṃ rājannirjane vasatā vanebhrātṛbhiḥ saha rājendra kṛṣṇayā cānayā saha

अज्ञातवासं घोरं च वसता दुष्करं कृतम्दुःखमेव कुतः सौख्यं राज्यभ्रष्टस्य भारत

ajñātavāsaṃ ghoraṃ ca vasatā duṣkaraṃ kṛtamduḥkhameva kutaḥ saukhyaṃ rājyabhraṣṭasya bhārata

दुःखस्यैतस्य महतो धार्तराष्ट्रकृतस्य वैअवाप्स्यसि सुखं राजन्हत्वा शत्रून्परंतप

duḥkhasyaitasya mahato dhārtarāṣṭrakṛtasya vaiavāpsyasi sukhaṃ rājanhatvā śatrūnparaṃtapa

विदितं ते महाराज लोकतत्त्वं नराधिपतस्माल्लोभकृतं किंचित्तव तात न विद्यते

viditaṃ te mahārāja lokatattvaṃ narādhipatasmāllobhakṛtaṃ kiṃcittava tāta na vidyate

ततोऽस्याकथयद्राजा दुर्योधनसमागमम्तच्च शुश्रूषितं सर्वं वरदानं च भारत

tato'syākathayadrājā duryodhanasamāgamamtacca śuśrūṣitaṃ sarvaṃ varadānaṃ ca bhārata

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

सुकृतं ते कृतं राजन्प्रहृष्टेनान्तरात्मनादुर्योधनस्य यद्वीर त्वया वाचा प्रतिश्रुतम्एकं त्विच्छामि भद्रं ते क्रियमाणं महीपते

sukṛtaṃ te kṛtaṃ rājanprahṛṣṭenāntarātmanāduryodhanasya yadvīra tvayā vācā pratiśrutamekaṃ tvicchāmi bhadraṃ te kriyamāṇaṃ mahīpate

भवानिह महाराज वासुदेवसमो युधिकर्णार्जुनाभ्यां संप्राप्ते द्वैरथे राजसत्तमकर्णस्य भवता कार्यं सारथ्यं नात्र संशयः

bhavāniha mahārāja vāsudevasamo yudhikarṇārjunābhyāṃ saṃprāpte dvairathe rājasattamakarṇasya bhavatā kāryaṃ sārathyaṃ nātra saṃśayaḥ

तत्र पाल्योऽर्जुनो राजन्यदि मत्प्रियमिच्छसितेजोवधश्च ते कार्यः सौतेरस्मज्जयावहःअकर्तव्यमपि ह्येतत्कर्तुमर्हसि मातुल

tatra pālyo'rjuno rājanyadi matpriyamicchasitejovadhaśca te kāryaḥ sauterasmajjayāvahaḥakartavyamapi hyetatkartumarhasi mātula

शल्य उवाच · śalya uvāca

शृणु पाण्डव भद्रं ते यद्ब्रवीषि दुरात्मनःतेजोवधनिमित्तं मां सूतपुत्रस्य संयुगे

śṛṇu pāṇḍava bhadraṃ te yadbravīṣi durātmanaḥtejovadhanimittaṃ māṃ sūtaputrasya saṃyuge

अहं तस्य भविष्यामि संग्रामे सारथिर्ध्रुवम्वासुदेवेन हि समं नित्यं मां स हि मन्यते

ahaṃ tasya bhaviṣyāmi saṃgrāme sārathirdhruvamvāsudevena hi samaṃ nityaṃ māṃ sa hi manyate

तस्याहं कुरुशार्दूल प्रतीपमहितं वचःध्रुवं संकथयिष्यामि योद्धुकामस्य संयुगे

tasyāhaṃ kuruśārdūla pratīpamahitaṃ vacaḥdhruvaṃ saṃkathayiṣyāmi yoddhukāmasya saṃyuge

यथा स हृतदर्पश्च हृततेजाश्च पाण्डवभविष्यति सुखं हन्तुं सत्यमेतद्ब्रवीमि ते

yathā sa hṛtadarpaśca hṛtatejāśca pāṇḍavabhaviṣyati sukhaṃ hantuṃ satyametadbravīmi te

एवमेतत्करिष्यामि यथा तात त्वमात्थ माम्यच्चान्यदपि शक्ष्यामि तत्करिष्यामि ते प्रियम्

evametatkariṣyāmi yathā tāta tvamāttha māmyaccānyadapi śakṣyāmi tatkariṣyāmi te priyam

यच्च दुःखं त्वया प्राप्तं द्यूते वै कृष्णया सहपरुषाणि च वाक्यानि सूतपुत्रकृतानि वै

yacca duḥkhaṃ tvayā prāptaṃ dyūte vai kṛṣṇayā sahaparuṣāṇi ca vākyāni sūtaputrakṛtāni vai

जटासुरात्परिक्लेशः कीचकाच्च महाद्युतेद्रौपद्याधिगतं सर्वं दमयन्त्या यथाशुभम्

jaṭāsurātparikleśaḥ kīcakācca mahādyutedraupadyādhigataṃ sarvaṃ damayantyā yathāśubham

सर्वं दुःखमिदं वीर सुखोदर्कं भविष्यतिनात्र मन्युस्त्वया कार्यो विधिर्हि बलवत्तरः

sarvaṃ duḥkhamidaṃ vīra sukhodarkaṃ bhaviṣyatinātra manyustvayā kāryo vidhirhi balavattaraḥ

दुःखानि हि महात्मानः प्राप्नुवन्ति युधिष्ठिरदेवैरपि हि दुःखानि प्राप्तानि जगतीपते

duḥkhāni hi mahātmānaḥ prāpnuvanti yudhiṣṭhiradevairapi hi duḥkhāni prāptāni jagatīpate

इन्द्रेण श्रूयते राजन्सभार्येण महात्मनाअनुभूतं महद्दुःखं देवराजेन भारत

indreṇa śrūyate rājansabhāryeṇa mahātmanāanubhūtaṃ mahadduḥkhaṃ devarājena bhārata