Parva.Adhyaya 7.164

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

तस्मिंस्तथा वर्तमाने नराश्वगजसंक्षयेदुःशासनो महाराज धृष्टद्युम्नमयोधयत्

tasmiṃstathā vartamāne narāśvagajasaṃkṣayeduḥśāsano mahārāja dhṛṣṭadyumnamayodhayat

स तु रुक्मरथासक्तो दुःशासनशरार्दितःअमर्षात्तव पुत्रस्य शरैर्वाहानवाकिरत्

sa tu rukmarathāsakto duḥśāsanaśarārditaḥamarṣāttava putrasya śarairvāhānavākirat

क्षणेन स रथस्तस्य सध्वजः सहसारथिःनादृश्यत महाराज पार्षतस्य शरैश्चितः

kṣaṇena sa rathastasya sadhvajaḥ sahasārathiḥnādṛśyata mahārāja pārṣatasya śaraiścitaḥ

दुःशासनस्तु राजेन्द्र पाञ्चाल्यस्य महात्मनःनाशकत्प्रमुखे स्थातुं शरजालप्रपीडितः

duḥśāsanastu rājendra pāñcālyasya mahātmanaḥnāśakatpramukhe sthātuṃ śarajālaprapīḍitaḥ

स तु दुःशासनं बाणैर्विमुखीकृत्य पार्षतःकिरञ्शरसहस्राणि द्रोणमेवाभ्ययाद्रणे

sa tu duḥśāsanaṃ bāṇairvimukhīkṛtya pārṣataḥkirañśarasahasrāṇi droṇamevābhyayādraṇe

प्रत्यपद्यत हार्दिक्यः कृतवर्मा तदन्तरम्सोदर्याणां त्रयश्चैव त एनं पर्यवारयन्

pratyapadyata hārdikyaḥ kṛtavarmā tadantaramsodaryāṇāṃ trayaścaiva ta enaṃ paryavārayan

तं यमौ पृष्ठतोऽन्वैतां रक्षन्तौ पुरुषर्षभौद्रोणायाभिमुखं यान्तं दीप्यमानमिवानलम्

taṃ yamau pṛṣṭhato'nvaitāṃ rakṣantau puruṣarṣabhaudroṇāyābhimukhaṃ yāntaṃ dīpyamānamivānalam

संप्रहारमकुर्वंस्ते सर्वे सप्त महारथाःअमर्षिताः सत्त्ववन्तः कृत्वा मरणमग्रतः

saṃprahāramakurvaṃste sarve sapta mahārathāḥamarṣitāḥ sattvavantaḥ kṛtvā maraṇamagrataḥ

शुद्धात्मानः शुद्धवृत्ता राजन्स्वर्गपुरस्कृताःआर्यं युद्धमकुर्वन्त परस्परजिगीषवः

śuddhātmānaḥ śuddhavṛttā rājansvargapuraskṛtāḥāryaṃ yuddhamakurvanta parasparajigīṣavaḥ

शुक्लाभिजनकर्माणो मतिमन्तो जनाधिपाःधर्मयुद्धमयुध्यन्त प्रेक्षन्तो गतिमुत्तमाम्

śuklābhijanakarmāṇo matimanto janādhipāḥdharmayuddhamayudhyanta prekṣanto gatimuttamām

न तत्रासीदधर्मिष्ठमशस्त्रं युद्धमेव चनात्र कर्णी न नालीको न लिप्तो न च वस्तकः

na tatrāsīdadharmiṣṭhamaśastraṃ yuddhameva canātra karṇī na nālīko na lipto na ca vastakaḥ

न सूची कपिशो नात्र न गवास्थिर्गजास्थिकःइषुरासीन्न संश्लिष्टो न पूतिर्न च जिह्मगः

na sūcī kapiśo nātra na gavāsthirgajāsthikaḥiṣurāsīnna saṃśliṣṭo na pūtirna ca jihmagaḥ

ऋजून्येव विशुद्धानि सर्वे शस्त्राण्यधारयन्सुयुद्धेन पराँल्लोकानीप्सन्तः कीर्तिमेव च

ṛjūnyeva viśuddhāni sarve śastrāṇyadhārayansuyuddhena parām̐llokānīpsantaḥ kīrtimeva ca

तदासीत्तुमुलं युद्धं सर्वदोषविवर्जितम्चतुर्णां तव योधानां तैस्त्रिभिः पाण्डवैः सह

tadāsīttumulaṃ yuddhaṃ sarvadoṣavivarjitamcaturṇāṃ tava yodhānāṃ taistribhiḥ pāṇḍavaiḥ saha

धृष्टद्युम्नस्तु तान्हित्वा तव राजन्रथर्षभान्यमाभ्यां वारितान्दृष्ट्वा शीघ्रास्त्रो द्रोणमभ्ययात्

dhṛṣṭadyumnastu tānhitvā tava rājanratharṣabhānyamābhyāṃ vāritāndṛṣṭvā śīghrāstro droṇamabhyayāt

निवारितास्तु ते वीरास्तयोः पुरुषसिंहयोःसमसज्जन्त चत्वारो वाताः पर्वतयोरिव

nivāritāstu te vīrāstayoḥ puruṣasiṃhayoḥsamasajjanta catvāro vātāḥ parvatayoriva

द्वाभ्यां द्वाभ्यां यमौ सार्धं रथाभ्यां रथपुंगवौसमासक्तौ ततो द्रोणं धृष्टद्युम्नोऽभ्यवर्तत

dvābhyāṃ dvābhyāṃ yamau sārdhaṃ rathābhyāṃ rathapuṃgavausamāsaktau tato droṇaṃ dhṛṣṭadyumno'bhyavartata

दृष्ट्वा द्रोणाय पाञ्चाल्यं व्रजन्तं युद्धदुर्मदम्यमाभ्यां तांश्च संसक्तांस्तदन्तरमुपाद्रवत्

dṛṣṭvā droṇāya pāñcālyaṃ vrajantaṃ yuddhadurmadamyamābhyāṃ tāṃśca saṃsaktāṃstadantaramupādravat

दुर्योधनो महाराज किरञ्शोणितभोजनान्तं सात्यकिः शीघ्रतरं पुनरेवाभ्यवर्तत

duryodhano mahārāja kirañśoṇitabhojanāntaṃ sātyakiḥ śīghrataraṃ punarevābhyavartata

तौ परस्परमासाद्य समीपे कुरुमाधवौहसमानौ नृशार्दूलावभीतौ समगच्छताम्

tau parasparamāsādya samīpe kurumādhavauhasamānau nṛśārdūlāvabhītau samagacchatām

बाल्ये वृत्तानि सर्वाणि प्रीयमाणौ विचिन्त्य तौअन्योन्यं प्रेक्षमाणौ च हसमानौ पुनः पुनः

bālye vṛttāni sarvāṇi prīyamāṇau vicintya tauanyonyaṃ prekṣamāṇau ca hasamānau punaḥ punaḥ

अथ दुर्योधनो राजा सात्यकिं प्रत्यभाषतप्रियं सखायं सततं गर्हयन्वृत्तमात्मनः

atha duryodhano rājā sātyakiṃ pratyabhāṣatapriyaṃ sakhāyaṃ satataṃ garhayanvṛttamātmanaḥ

धिक्क्रोधं धिक्सखे लोभं धिङ्मोहं धिगमर्षितम्धिगस्तु क्षात्रमाचारं धिगस्तु बलमौरसम्

dhikkrodhaṃ dhiksakhe lobhaṃ dhiṅmohaṃ dhigamarṣitamdhigastu kṣātramācāraṃ dhigastu balamaurasam

यत्त्वं मामभिसंधत्से त्वां चाहं शिनिपुंगवत्वं हि प्राणैः प्रियतरो ममाहं च सदा तव

yattvaṃ māmabhisaṃdhatse tvāṃ cāhaṃ śinipuṃgavatvaṃ hi prāṇaiḥ priyataro mamāhaṃ ca sadā tava

स्मरामि तानि सर्वाणि बाल्ये वृत्तानि यानि नौतानि सर्वाणि जीर्णानि सांप्रतं नौ रणाजिरेकिमन्यत्क्रोधलोभाभ्यां युध्यामि त्वाद्य सात्वत

smarāmi tāni sarvāṇi bālye vṛttāni yāni nautāni sarvāṇi jīrṇāni sāṃprataṃ nau raṇājirekimanyatkrodhalobhābhyāṃ yudhyāmi tvādya sātvata

तं तथावादिनं राजन्सात्यकिः प्रत्यभाषतप्रहसन्विशिखांस्तीक्ष्णानुद्यम्य परमास्त्रवित्

taṃ tathāvādinaṃ rājansātyakiḥ pratyabhāṣataprahasanviśikhāṃstīkṣṇānudyamya paramāstravit

नेयं सभा राजपुत्र न चाचार्यनिवेशनम्यत्र क्रीडितमस्माभिस्तदा राजन्समागतैः

neyaṃ sabhā rājaputra na cācāryaniveśanamyatra krīḍitamasmābhistadā rājansamāgataiḥ

दुर्योधन उवाच · duryodhana uvāca

क्व सा क्रीडा गतास्माकं बाल्ये वै शिनिपुंगवक्व च युद्धमिदं भूयः कालो हि दुरतिक्रमः

kva sā krīḍā gatāsmākaṃ bālye vai śinipuṃgavakva ca yuddhamidaṃ bhūyaḥ kālo hi duratikramaḥ

किं नु नो विद्यते कृत्यं धनेन धनलिप्सयायत्र युध्यामहे सर्वे धनलोभात्समागताः

kiṃ nu no vidyate kṛtyaṃ dhanena dhanalipsayāyatra yudhyāmahe sarve dhanalobhātsamāgatāḥ

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

तं तथावादिनं तत्र राजानं माधवोऽब्रवीत्एवंवृत्तं सदा क्षत्रं यद्धन्तीह गुरूनपि

taṃ tathāvādinaṃ tatra rājānaṃ mādhavo'bravītevaṃvṛttaṃ sadā kṣatraṃ yaddhantīha gurūnapi

यदि तेऽहं प्रियो राजञ्जहि मां मा चिरं कृथाःत्वत्कृते सुकृताँल्लोकान्गच्छेयं भरतर्षभ

yadi te'haṃ priyo rājañjahi māṃ mā ciraṃ kṛthāḥtvatkṛte sukṛtām̐llokāngaccheyaṃ bharatarṣabha

या ते शक्तिर्बलं चैव तत्क्षिप्रं मयि दर्शयनेच्छाम्येतदहं द्रष्टुं मित्राणां व्यसनं महत्

yā te śaktirbalaṃ caiva tatkṣipraṃ mayi darśayanecchāmyetadahaṃ draṣṭuṃ mitrāṇāṃ vyasanaṃ mahat

इत्येवं व्यक्तमाभाष्य प्रतिभाष्य च सात्यकिःअभ्ययात्तूर्णमव्यग्रो निरपेक्षो विशां पते

ityevaṃ vyaktamābhāṣya pratibhāṣya ca sātyakiḥabhyayāttūrṇamavyagro nirapekṣo viśāṃ pate

तमायान्तमभिप्रेक्ष्य प्रत्यगृह्णात्तवात्मजःशरैश्चावाकिरद्राजञ्शैनेयं तनयस्तव

tamāyāntamabhiprekṣya pratyagṛhṇāttavātmajaḥśaraiścāvākiradrājañśaineyaṃ tanayastava

ततः प्रववृते युद्धं कुरुमाधवसिंहयोःअन्योन्यं क्रुद्धयोर्घोरं यथा द्विरदसिंहयोः

tataḥ pravavṛte yuddhaṃ kurumādhavasiṃhayoḥanyonyaṃ kruddhayorghoraṃ yathā dviradasiṃhayoḥ

ततः पूर्णायतोत्सृष्टैः सात्वतं युद्धदुर्मदम्दुर्योधनः प्रत्यविध्यद्दशभिर्निशितैः शरैः

tataḥ pūrṇāyatotsṛṣṭaiḥ sātvataṃ yuddhadurmadamduryodhanaḥ pratyavidhyaddaśabhirniśitaiḥ śaraiḥ

तं सात्यकिः प्रत्यविध्यत्तथैव दशभिः शरैःपञ्चाशता पुनश्चाजौ त्रिंशता दशभिश्च ह

taṃ sātyakiḥ pratyavidhyattathaiva daśabhiḥ śaraiḥpañcāśatā punaścājau triṃśatā daśabhiśca ha

तस्य संदधतश्चेषून्संहितेषुं च कार्मुकम्अच्छिनत्सात्यकिस्तूर्णं शरैश्चैवाभ्यवीवृषत्

tasya saṃdadhataśceṣūnsaṃhiteṣuṃ ca kārmukamacchinatsātyakistūrṇaṃ śaraiścaivābhyavīvṛṣat

स गाढविद्धो व्यथितः प्रत्यपायाद्रथान्तरम्दुर्योधनो महाराज दाशार्हशरपीडितः

sa gāḍhaviddho vyathitaḥ pratyapāyādrathāntaramduryodhano mahārāja dāśārhaśarapīḍitaḥ

समाश्वस्य तु पुत्रस्ते सात्यकिं पुनरभ्ययात्विसृजन्निषुजालानि युयुधानरथं प्रति

samāśvasya tu putraste sātyakiṃ punarabhyayātvisṛjanniṣujālāni yuyudhānarathaṃ prati

तथैव सात्यकिर्बाणान्दुर्योधनरथं प्रतिप्रततं व्यसृजद्राजंस्तत्संकुलमवर्तत

tathaiva sātyakirbāṇānduryodhanarathaṃ pratipratataṃ vyasṛjadrājaṃstatsaṃkulamavartata

तत्रेषुभिः क्षिप्यमाणैः पतद्भिश्च समन्ततःअग्नेरिव महाकक्षे शब्दः समभवन्महान्

tatreṣubhiḥ kṣipyamāṇaiḥ patadbhiśca samantataḥagneriva mahākakṣe śabdaḥ samabhavanmahān

तत्राभ्यधिकमालक्ष्य माधवं रथसत्तमम्क्षिप्रमभ्यपतत्कर्णः परीप्संस्तनयं तव

tatrābhyadhikamālakṣya mādhavaṃ rathasattamamkṣipramabhyapatatkarṇaḥ parīpsaṃstanayaṃ tava

न तु तं मर्षयामास भीमसेनो महाबलःअभ्ययात्त्वरितः कर्णं विसृजन्सायकान्बहून्

na tu taṃ marṣayāmāsa bhīmaseno mahābalaḥabhyayāttvaritaḥ karṇaṃ visṛjansāyakānbahūn

तस्य कर्णः शितान्बाणान्प्रतिहन्य हसन्निवधनुः शरांश्च चिच्छेद सूतं चाभ्यहनच्छरैः

tasya karṇaḥ śitānbāṇānpratihanya hasannivadhanuḥ śarāṃśca ciccheda sūtaṃ cābhyahanaccharaiḥ

भीमसेनस्तु संक्रुद्धो गदामादाय पाण्डवःध्वजं धनुश्च सूतं च संममर्दाहवे रिपोः

bhīmasenastu saṃkruddho gadāmādāya pāṇḍavaḥdhvajaṃ dhanuśca sūtaṃ ca saṃmamardāhave ripoḥ

अमृष्यमाणः कर्णस्तु भीमसेनमयुध्यतविविधैरिषुजालैश्च नानाशस्त्रैश्च संयुगे

amṛṣyamāṇaḥ karṇastu bhīmasenamayudhyatavividhairiṣujālaiśca nānāśastraiśca saṃyuge

संकुले वर्तमाने तु राजा धर्मसुतोऽब्रवीत्पाञ्चालानां नरव्याघ्रान्मत्स्यानां च नरर्षभान्

saṃkule vartamāne tu rājā dharmasuto'bravītpāñcālānāṃ naravyāghrānmatsyānāṃ ca nararṣabhān

ये नः प्राणाः शिरो ये नो ये नो योधा महाबलाःत एते धार्तराष्ट्रेषु विषक्ताः पुरुषर्षभाः

ye naḥ prāṇāḥ śiro ye no ye no yodhā mahābalāḥta ete dhārtarāṣṭreṣu viṣaktāḥ puruṣarṣabhāḥ

किं तिष्ठत यथा मूढाः सर्वे विगतचेतसःतत्र गच्छत यत्रैते युध्यन्ते मामका रथाः

kiṃ tiṣṭhata yathā mūḍhāḥ sarve vigatacetasaḥtatra gacchata yatraite yudhyante māmakā rathāḥ

क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य सर्व एव गतज्वराःजयन्तो वध्यमाना वा गतिमिष्टां गमिष्यथ

kṣatradharmaṃ puraskṛtya sarva eva gatajvarāḥjayanto vadhyamānā vā gatimiṣṭāṃ gamiṣyatha

जित्वा च बहुभिर्यज्ञैर्यक्ष्यध्वं भूरिदक्षिणैःहता वा देवसाद्भूत्वा लोकान्प्राप्स्यथ पुष्कलान्

jitvā ca bahubhiryajñairyakṣyadhvaṃ bhūridakṣiṇaiḥhatā vā devasādbhūtvā lokānprāpsyatha puṣkalān

ते राज्ञा चोदिता वीरा योत्स्यमाना महारथाःचतुर्धा वहिनीं कृत्वा त्वरिता द्रोणमभ्ययुः

te rājñā coditā vīrā yotsyamānā mahārathāḥcaturdhā vahinīṃ kṛtvā tvaritā droṇamabhyayuḥ

पाञ्चालास्त्वेकतो द्रोणमभ्यघ्नन्बहुभिः शरैःभीमसेनपुरोगाश्च एकतः पर्यवारयन्

pāñcālāstvekato droṇamabhyaghnanbahubhiḥ śaraiḥbhīmasenapurogāśca ekataḥ paryavārayan

आसंस्तु पाण्डुपुत्राणां त्रयोऽजिह्मा महारथाःयमौ च भीमसेनश्च प्राक्रोशन्त धनंजयम्

āsaṃstu pāṇḍuputrāṇāṃ trayo'jihmā mahārathāḥyamau ca bhīmasenaśca prākrośanta dhanaṃjayam

अभिद्रवार्जुन क्षिप्रं कुरून्द्रोणादपानुदतत एनं हनिष्यन्ति पाञ्चाला हतरक्षिणम्

abhidravārjuna kṣipraṃ kurūndroṇādapānudatata enaṃ haniṣyanti pāñcālā hatarakṣiṇam

कौरवेयांस्ततः पार्थः सहसा समुपाद्रवत्पाञ्चालानेव तु द्रोणो धृष्टद्युम्नपुरोगमान्

kauraveyāṃstataḥ pārthaḥ sahasā samupādravatpāñcālāneva tu droṇo dhṛṣṭadyumnapurogamān

पाञ्चालानां ततो द्रोणोऽप्यकरोत्कदनं महत्यथा क्रुद्धो रणे शक्रो दानवानां क्षयं पुरा

pāñcālānāṃ tato droṇo'pyakarotkadanaṃ mahatyathā kruddho raṇe śakro dānavānāṃ kṣayaṃ purā

द्रोणास्त्रेण महाराज वध्यमानाः परे युधिनात्रसन्त रणे द्रोणात्सत्त्ववन्तो महारथाः

droṇāstreṇa mahārāja vadhyamānāḥ pare yudhinātrasanta raṇe droṇātsattvavanto mahārathāḥ

वध्यमाना महाराज पाञ्चालाः सृञ्जयास्तथाद्रोणमेवाभ्ययुर्युद्धे मोहयन्तो महारथम्

vadhyamānā mahārāja pāñcālāḥ sṛñjayāstathādroṇamevābhyayuryuddhe mohayanto mahāratham

तेषां तूत्साद्यमानानां पाञ्चालानां समन्ततःअभवद्भैरवो नादो वध्यतां शरशक्तिभिः

teṣāṃ tūtsādyamānānāṃ pāñcālānāṃ samantataḥabhavadbhairavo nādo vadhyatāṃ śaraśaktibhiḥ

वध्यमानेषु संग्रामे पाञ्चालेषु महात्मनाउदीर्यमाणे द्रोणास्त्रे पाण्डवान्भयमाविशत्

vadhyamāneṣu saṃgrāme pāñcāleṣu mahātmanāudīryamāṇe droṇāstre pāṇḍavānbhayamāviśat

दृष्ट्वाश्वनरसंघानां विपुलं च क्षयं युधिपाण्डवेया महाराज नाशंसुर्विजयं तदा

dṛṣṭvāśvanarasaṃghānāṃ vipulaṃ ca kṣayaṃ yudhipāṇḍaveyā mahārāja nāśaṃsurvijayaṃ tadā

कच्चिद्द्रोणो न नः सर्वान्क्षपयेत्परमास्त्रवित्समिद्धः शिशिरापाये दहन्कक्षमिवानलः

kacciddroṇo na naḥ sarvānkṣapayetparamāstravitsamiddhaḥ śiśirāpāye dahankakṣamivānalaḥ

न चैनं संयुगे कश्चित्समर्थः प्रतिवीक्षितुम्न चैनमर्जुनो जातु प्रतियुध्येत धर्मवित्

na cainaṃ saṃyuge kaścitsamarthaḥ prativīkṣitumna cainamarjuno jātu pratiyudhyeta dharmavit

त्रस्तान्कुन्तीसुतान्दृष्ट्वा द्रोणसायकपीडितान्मतिमाञ्श्रेयसे युक्तः केशवोऽर्जुनमब्रवीत्

trastānkuntīsutāndṛṣṭvā droṇasāyakapīḍitānmatimāñśreyase yuktaḥ keśavo'rjunamabravīt

नैष युद्धेन संग्रामे जेतुं शक्यः कथंचनअपि वृत्रहणा युद्धे रथयूथपयूथपः

naiṣa yuddhena saṃgrāme jetuṃ śakyaḥ kathaṃcanaapi vṛtrahaṇā yuddhe rathayūthapayūthapaḥ

आस्थीयतां जये योगो धर्ममुत्सृज्य पाण्डवयथा वः संयुगे सर्वान्न हन्याद्रुक्मवाहनः

āsthīyatāṃ jaye yogo dharmamutsṛjya pāṇḍavayathā vaḥ saṃyuge sarvānna hanyādrukmavāhanaḥ

अश्वत्थाम्नि हते नैष युध्येदिति मतिर्ममतं हतं संयुगे कश्चिदस्मै शंसतु मानवः

aśvatthāmni hate naiṣa yudhyediti matirmamataṃ hataṃ saṃyuge kaścidasmai śaṃsatu mānavaḥ

एतन्नारोचयद्राजन्कुन्तीपुत्रो धनंजयःअन्ये त्वरोचयन्सर्वे कृच्छ्रेण तु युधिष्ठिरः

etannārocayadrājankuntīputro dhanaṃjayaḥanye tvarocayansarve kṛcchreṇa tu yudhiṣṭhiraḥ

ततो भीमो महाबाहुरनीके स्वे महागजम्जघान गदया राजन्नश्वत्थामानमित्युत

tato bhīmo mahābāhuranīke sve mahāgajamjaghāna gadayā rājannaśvatthāmānamityuta

भीमसेनस्तु सव्रीडमुपेत्य द्रोणमाहवेअश्वत्थामा हत इति शब्दमुच्चैश्चकार ह

bhīmasenastu savrīḍamupetya droṇamāhaveaśvatthāmā hata iti śabdamuccaiścakāra ha

अश्वत्थामेति हि गजः ख्यातो नाम्ना हतोऽभवत्कृत्वा मनसि तं भीमो मिथ्या व्याहृतवांस्तदा

aśvatthāmeti hi gajaḥ khyāto nāmnā hato'bhavatkṛtvā manasi taṃ bhīmo mithyā vyāhṛtavāṃstadā

भीमसेनवचः श्रुत्वा द्रोणस्तत्परमप्रियम्मनसा सन्नगात्रोऽभूद्यथा सैकतमम्भसि

bhīmasenavacaḥ śrutvā droṇastatparamapriyammanasā sannagātro'bhūdyathā saikatamambhasi

शङ्कमानः स तन्मिथ्या वीर्यज्ञः स्वसुतस्य वैहतः स इति च श्रुत्वा नैव धैर्यादकम्पत

śaṅkamānaḥ sa tanmithyā vīryajñaḥ svasutasya vaihataḥ sa iti ca śrutvā naiva dhairyādakampata

स लब्ध्वा चेतनां द्रोणः क्षणेनैव समाश्वसत्अनुचिन्त्यात्मनः पुत्रमविषह्यमरातिभिः

sa labdhvā cetanāṃ droṇaḥ kṣaṇenaiva samāśvasatanucintyātmanaḥ putramaviṣahyamarātibhiḥ

स पार्षतमभिद्रुत्य जिघांसुर्मृत्युमात्मनःअवाकिरत्सहस्रेण तीक्ष्णानां कङ्कपत्रिणाम्

sa pārṣatamabhidrutya jighāṃsurmṛtyumātmanaḥavākiratsahasreṇa tīkṣṇānāṃ kaṅkapatriṇām

तं वै विंशतिसाहस्राः पाञ्चालानां नरर्षभाःतथा चरन्तं संग्रामे सर्वतो व्यकिरञ्शरैः

taṃ vai viṃśatisāhasrāḥ pāñcālānāṃ nararṣabhāḥtathā carantaṃ saṃgrāme sarvato vyakirañśaraiḥ

ततः प्रादुष्करोद्द्रोणो ब्राह्ममस्त्रं परंतपःवधाय तेषां शूराणां पाञ्चालानाममर्षितः

tataḥ prāduṣkaroddroṇo brāhmamastraṃ paraṃtapaḥvadhāya teṣāṃ śūrāṇāṃ pāñcālānāmamarṣitaḥ

ततो व्यरोचत द्रोणो विनिघ्नन्सर्वसोमकान्शिरांस्यपातयच्चापि पाञ्चालानां महामृधेतथैव परिघाकारान्बाहून्कनकभूषणान्

tato vyarocata droṇo vinighnansarvasomakānśirāṃsyapātayaccāpi pāñcālānāṃ mahāmṛdhetathaiva parighākārānbāhūnkanakabhūṣaṇān

ते वध्यमानाः समरे भारद्वाजेन पार्थिवाःमेदिन्यामन्वकीर्यन्त वातनुन्ना इव द्रुमाः

te vadhyamānāḥ samare bhāradvājena pārthivāḥmedinyāmanvakīryanta vātanunnā iva drumāḥ

कुञ्जराणां च पततां हयौघानां च भारतअगम्यरूपा पृथिवी मांसशोणितकर्दमा

kuñjarāṇāṃ ca patatāṃ hayaughānāṃ ca bhārataagamyarūpā pṛthivī māṃsaśoṇitakardamā

हत्वा विंशतिसाहस्रान्पाञ्चालानां रथव्रजान्अतिष्ठदाहवे द्रोणो विधूमोऽग्निरिव ज्वलन्

hatvā viṃśatisāhasrānpāñcālānāṃ rathavrajānatiṣṭhadāhave droṇo vidhūmo'gniriva jvalan

तथैव च पुनः क्रुद्धो भारद्वाजः प्रतापवान्वसुदानस्य भल्लेन शिरः कायादपाहरत्

tathaiva ca punaḥ kruddho bhāradvājaḥ pratāpavānvasudānasya bhallena śiraḥ kāyādapāharat

पुनः पञ्चशतान्मत्स्यान्षट्सहस्रांश्च सृञ्जयान्हस्तिनामयुतं हत्वा जघानाश्वायुतं पुनः

punaḥ pañcaśatānmatsyānṣaṭsahasrāṃśca sṛñjayānhastināmayutaṃ hatvā jaghānāśvāyutaṃ punaḥ

क्षत्रियाणामभावाय दृष्ट्वा द्रोणमवस्थितम्ऋषयोऽभ्यागमंस्तूर्णं हव्यवाहपुरोगमाः

kṣatriyāṇāmabhāvāya dṛṣṭvā droṇamavasthitamṛṣayo'bhyāgamaṃstūrṇaṃ havyavāhapurogamāḥ

विश्वामित्रो जमदग्निर्भारद्वाजोऽथ गौतमःवसिष्ठः कश्यपोऽत्रिश्च ब्रह्मलोकं निनीषवः

viśvāmitro jamadagnirbhāradvājo'tha gautamaḥvasiṣṭhaḥ kaśyapo'triśca brahmalokaṃ ninīṣavaḥ

सिकताः पृश्नयो गर्गा बालखिल्या मरीचिपाःभृगवोऽङ्गिरसश्चैव सूक्ष्माश्चान्ये महर्षयः

sikatāḥ pṛśnayo gargā bālakhilyā marīcipāḥbhṛgavo'ṅgirasaścaiva sūkṣmāścānye maharṣayaḥ

त एनमब्रुवन्सर्वे द्रोणमाहवशोभिनम्अधर्मतः कृतं युद्धं समयो निधनस्य ते

ta enamabruvansarve droṇamāhavaśobhinamadharmataḥ kṛtaṃ yuddhaṃ samayo nidhanasya te

न्यस्यायुधं रणे द्रोण समेत्यास्मानवस्थितान्नातः क्रूरतरं कर्म पुनः कर्तुं त्वमर्हसि

nyasyāyudhaṃ raṇe droṇa sametyāsmānavasthitānnātaḥ krūrataraṃ karma punaḥ kartuṃ tvamarhasi

वेदवेदाङ्गविदुषः सत्यधर्मपरस्य चब्राह्मणस्य विशेषेण तवैतन्नोपपद्यते

vedavedāṅgaviduṣaḥ satyadharmaparasya cabrāhmaṇasya viśeṣeṇa tavaitannopapadyate

न्यस्यायुधममोघेषो तिष्ठ वर्त्मनि शाश्वतेपरिपूर्णश्च कालस्ते वस्तुं लोकेऽद्य मानुषे

nyasyāyudhamamogheṣo tiṣṭha vartmani śāśvateparipūrṇaśca kālaste vastuṃ loke'dya mānuṣe

इति तेषां वचः श्रुत्वा भीमसेनवचश्च तत्धृष्टद्युम्नं च संप्रेक्ष्य रणे स विमनाभवत्

iti teṣāṃ vacaḥ śrutvā bhīmasenavacaśca tatdhṛṣṭadyumnaṃ ca saṃprekṣya raṇe sa vimanābhavat

स दह्यमानो व्यथितः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम्अहतं वा हतं वेति पप्रच्छ सुतमात्मनः

sa dahyamāno vyathitaḥ kuntīputraṃ yudhiṣṭhiramahataṃ vā hataṃ veti papraccha sutamātmanaḥ

स्थिरा बुद्धिर्हि द्रोणस्य न पार्थो वक्ष्यतेऽनृतम्त्रयाणामपि लोकानामैश्वर्यार्थे कथंचन

sthirā buddhirhi droṇasya na pārtho vakṣyate'nṛtamtrayāṇāmapi lokānāmaiśvaryārthe kathaṃcana

तस्मात्तं परिपप्रच्छ नान्यं कंचिद्विशेषतःतस्मिंस्तस्य हि सत्याशा बाल्यात्प्रभृति पाण्डवे

tasmāttaṃ paripapraccha nānyaṃ kaṃcidviśeṣataḥtasmiṃstasya hi satyāśā bālyātprabhṛti pāṇḍave

ततो निष्पाण्डवामुर्वीं करिष्यन्तं युधां पतिम्द्रोणं ज्ञात्वा धर्मराजं गोविन्दो व्यथितोऽब्रवीत्

tato niṣpāṇḍavāmurvīṃ kariṣyantaṃ yudhāṃ patimdroṇaṃ jñātvā dharmarājaṃ govindo vyathito'bravīt

यद्यर्धदिवसं द्रोणो युध्यते मन्युमास्थितःसत्यं ब्रवीमि ते सेना विनाशं समुपैष्यति

yadyardhadivasaṃ droṇo yudhyate manyumāsthitaḥsatyaṃ bravīmi te senā vināśaṃ samupaiṣyati

स भवांस्त्रातु नो द्रोणात्सत्याज्ज्यायोऽनृतं भवेत्अनृतं जीवितस्यार्थे वदन्न स्पृश्यतेऽनृतैः

sa bhavāṃstrātu no droṇātsatyājjyāyo'nṛtaṃ bhavetanṛtaṃ jīvitasyārthe vadanna spṛśyate'nṛtaiḥ

तयोः संवदतोरेवं भीमसेनोऽब्रवीदिदम्श्रुत्वैव तं महाराज वधोपायं महात्मनः

tayoḥ saṃvadatorevaṃ bhīmaseno'bravīdidamśrutvaiva taṃ mahārāja vadhopāyaṃ mahātmanaḥ

गाहमानस्य ते सेनां मालवस्येन्द्रवर्मणःअश्वत्थामेति विख्यातो गजः शक्रगजोपमः

gāhamānasya te senāṃ mālavasyendravarmaṇaḥaśvatthāmeti vikhyāto gajaḥ śakragajopamaḥ

निहतो युधि विक्रम्य ततोऽहं द्रोणमब्रुवम्अश्वत्थामा हतो ब्रह्मन्निवर्तस्वाहवादिति

nihato yudhi vikramya tato'haṃ droṇamabruvamaśvatthāmā hato brahmannivartasvāhavāditi

नूनं नाश्रद्दधद्वाक्यमेष मे पुरुषर्षभःस त्वं गोविन्दवाक्यानि मानयस्व जयैषिणः

nūnaṃ nāśraddadhadvākyameṣa me puruṣarṣabhaḥsa tvaṃ govindavākyāni mānayasva jayaiṣiṇaḥ

द्रोणाय निहतं शंस राजञ्शारद्वतीसुतम्त्वयोक्तो नैष युध्येत जातु राजन्द्विजर्षभःसत्यवान्हि नृलोकेऽस्मिन्भवान्ख्यातो जनाधिप

droṇāya nihataṃ śaṃsa rājañśāradvatīsutamtvayokto naiṣa yudhyeta jātu rājandvijarṣabhaḥsatyavānhi nṛloke'sminbhavānkhyāto janādhipa

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कृष्णवाक्यप्रचोदितःभावित्वाच्च महाराज वक्तुं समुपचक्रमे

tasya tadvacanaṃ śrutvā kṛṣṇavākyapracoditaḥbhāvitvācca mahārāja vaktuṃ samupacakrame

तमतथ्यभये मग्नो जये सक्तो युधिष्ठिरःअव्यक्तमब्रवीद्राजन्हतः कुञ्जर इत्युत

tamatathyabhaye magno jaye sakto yudhiṣṭhiraḥavyaktamabravīdrājanhataḥ kuñjara ityuta

तस्य पूर्वं रथः पृथ्व्याश्चतुरङ्गुल उत्तरःबभूवैवं तु तेनोक्ते तस्य वाहास्पृशन्महीम्

tasya pūrvaṃ rathaḥ pṛthvyāścaturaṅgula uttaraḥbabhūvaivaṃ tu tenokte tasya vāhāspṛśanmahīm

युधिष्ठिरात्तु तद्वाक्यं श्रुत्वा द्रोणो महारथःपुत्रव्यसनसंतप्तो निराशो जीवितेऽभवत्

yudhiṣṭhirāttu tadvākyaṃ śrutvā droṇo mahārathaḥputravyasanasaṃtapto nirāśo jīvite'bhavat

आगस्कृतमिवात्मानं पाण्डवानां महात्मनाम्ऋषिवाक्यं च मन्वानः श्रुत्वा च निहतं सुतम्

āgaskṛtamivātmānaṃ pāṇḍavānāṃ mahātmanāmṛṣivākyaṃ ca manvānaḥ śrutvā ca nihataṃ sutam

विचेताः परमोद्विग्नो धृष्टद्युम्नमवेक्ष्य चयोद्धुं नाशक्नुवद्राजन्यथापूर्वमरिंदम

vicetāḥ paramodvigno dhṛṣṭadyumnamavekṣya cayoddhuṃ nāśaknuvadrājanyathāpūrvamariṃdama

तं दृष्ट्वा परमोद्विग्नं शोकोपहतचेतसम्पाञ्चालराजस्य सुतो धृष्टद्युम्नः समाद्रवत्

taṃ dṛṣṭvā paramodvignaṃ śokopahatacetasampāñcālarājasya suto dhṛṣṭadyumnaḥ samādravat

य इष्ट्वा मनुजेन्द्रेण द्रुपदेन महामखेलब्धो द्रोणविनाशाय समिद्धाद्धव्यवाहनात्

ya iṣṭvā manujendreṇa drupadena mahāmakhelabdho droṇavināśāya samiddhāddhavyavāhanāt

स धनुर्जैत्रमादाय घोरं जलदनिस्वनम्दृढज्यमजरं दिव्यं शरांश्चाशीविषोपमान्

sa dhanurjaitramādāya ghoraṃ jaladanisvanamdṛḍhajyamajaraṃ divyaṃ śarāṃścāśīviṣopamān

संदधे कार्मुके तस्मिञ्शरमाशीविषोपमम्द्रोणं जिघांसुः पाञ्चाल्यो महाज्वालमिवानलम्

saṃdadhe kārmuke tasmiñśaramāśīviṣopamamdroṇaṃ jighāṃsuḥ pāñcālyo mahājvālamivānalam

तस्य रूपं शरस्यासीद्धनुर्ज्यामण्डलान्तरेद्योततो भास्करस्येव घनान्ते परिवेशिनः

tasya rūpaṃ śarasyāsīddhanurjyāmaṇḍalāntaredyotato bhāskarasyeva ghanānte pariveśinaḥ

पार्षतेन परामृष्टं ज्वलन्तमिव तद्धनुःअन्तकालमिव प्राप्तं मेनिरे वीक्ष्य सैनिकाः

pārṣatena parāmṛṣṭaṃ jvalantamiva taddhanuḥantakālamiva prāptaṃ menire vīkṣya sainikāḥ

तमिषुं संहितं तेन भारद्वाजः प्रतापवान्दृष्ट्वामन्यत देहस्य कालपर्यायमागतम्

tamiṣuṃ saṃhitaṃ tena bhāradvājaḥ pratāpavāndṛṣṭvāmanyata dehasya kālaparyāyamāgatam

ततः स यत्नमातिष्ठदाचार्यस्तस्य वारणेन चास्यास्त्राणि राजेन्द्र प्रादुरासन्महात्मनः

tataḥ sa yatnamātiṣṭhadācāryastasya vāraṇena cāsyāstrāṇi rājendra prādurāsanmahātmanaḥ

तस्य त्वहानि चत्वारि क्षपा चैकास्यतो गतातस्य चाह्नस्त्रिभागेन क्षयं जग्मुः पतत्रिणः

tasya tvahāni catvāri kṣapā caikāsyato gatātasya cāhnastribhāgena kṣayaṃ jagmuḥ patatriṇaḥ

स शरक्षयमासाद्य पुत्रशोकेन चार्दितःविविधानां च दिव्यानामस्त्राणामप्रसन्नताम्

sa śarakṣayamāsādya putraśokena cārditaḥvividhānāṃ ca divyānāmastrāṇāmaprasannatām

उत्स्रष्टुकामः शस्त्राणि विप्रवाक्याभिचोदितःतेजसा प्रेर्यमाणश्च युयुधे सोऽतिमानुषम्

utsraṣṭukāmaḥ śastrāṇi vipravākyābhicoditaḥtejasā preryamāṇaśca yuyudhe so'timānuṣam

अथान्यत्स समादाय दिव्यमाङ्गिरसं धनुःशरांश्च ब्रह्मदण्डाभान्धृष्टद्युम्नमयोधयत्

athānyatsa samādāya divyamāṅgirasaṃ dhanuḥśarāṃśca brahmadaṇḍābhāndhṛṣṭadyumnamayodhayat

ततस्तं शरवर्षेण महता समवाकिरत्व्यशातयच्च संक्रुद्धो धृष्टद्युम्नममर्षणः

tatastaṃ śaravarṣeṇa mahatā samavākiratvyaśātayacca saṃkruddho dhṛṣṭadyumnamamarṣaṇaḥ

तं शरं शतधा चास्य द्रोणश्चिच्छेद सायकैःध्वजं धनुश्च निशितैः सारथिं चाप्यपातयत्

taṃ śaraṃ śatadhā cāsya droṇaściccheda sāyakaiḥdhvajaṃ dhanuśca niśitaiḥ sārathiṃ cāpyapātayat

धृष्टद्युम्नः प्रहस्यान्यत्पुनरादाय कार्मुकम्शितेन चैनं बाणेन प्रत्यविध्यत्स्तनान्तरे

dhṛṣṭadyumnaḥ prahasyānyatpunarādāya kārmukamśitena cainaṃ bāṇena pratyavidhyatstanāntare

सोऽतिविद्धो महेष्वासः संभ्रान्त इव संयुगेभल्लेन शितधारेण चिच्छेदास्य महद्धनुः

so'tividdho maheṣvāsaḥ saṃbhrānta iva saṃyugebhallena śitadhāreṇa cicchedāsya mahaddhanuḥ

यच्चास्य बाणं विकृतं धनूंषि च विशां पतेसर्वं संछिद्य दुर्धर्षो गदां खड्गमथापि च

yaccāsya bāṇaṃ vikṛtaṃ dhanūṃṣi ca viśāṃ patesarvaṃ saṃchidya durdharṣo gadāṃ khaḍgamathāpi ca

धृष्टद्युम्नं ततोऽविध्यन्नवभिर्निशितैः शरैःजीवितान्तकरैः क्रुद्धः क्रुद्धरूपं परंतपः

dhṛṣṭadyumnaṃ tato'vidhyannavabhirniśitaiḥ śaraiḥjīvitāntakaraiḥ kruddhaḥ kruddharūpaṃ paraṃtapaḥ

धृष्टद्युम्नरथस्याश्वान्स्वरथाश्वैर्महारथःअमिश्रयदमेयात्मा ब्राह्ममस्त्रमुदीरयन्

dhṛṣṭadyumnarathasyāśvānsvarathāśvairmahārathaḥamiśrayadameyātmā brāhmamastramudīrayan

ते मिश्रा बह्वशोभन्त जवना वातरंहसःपारावतसवर्णाश्च शोणाश्च भरतर्षभ

te miśrā bahvaśobhanta javanā vātaraṃhasaḥpārāvatasavarṇāśca śoṇāśca bharatarṣabha

यथा सविद्युतो मेघा नदन्तो जलदागमेतथा रेजुर्महाराज मिश्रिता रणमूर्धनि

yathā savidyuto meghā nadanto jaladāgametathā rejurmahārāja miśritā raṇamūrdhani

ईषाबन्धं चक्रबन्धं रथबन्धं तथैव चप्रणाशयदमेयात्मा धृष्टद्युम्नस्य स द्विजः

īṣābandhaṃ cakrabandhaṃ rathabandhaṃ tathaiva capraṇāśayadameyātmā dhṛṣṭadyumnasya sa dvijaḥ

स छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिःउत्तमामापदं प्राप्य गदां वीरः परामृशत्

sa chinnadhanvā viratho hatāśvo hatasārathiḥuttamāmāpadaṃ prāpya gadāṃ vīraḥ parāmṛśat

तामस्य विशिखैस्तीक्ष्णैः क्षिप्यमाणां महारथःनिजघान शरैर्द्रोणः क्रुद्धः सत्यपराक्रमः

tāmasya viśikhaistīkṣṇaiḥ kṣipyamāṇāṃ mahārathaḥnijaghāna śarairdroṇaḥ kruddhaḥ satyaparākramaḥ

तां दृष्ट्वा तु नरव्याघ्रो द्रोणेन निहतां शरैःविमलं खड्गमादत्त शतचन्द्रं च भानुमत्

tāṃ dṛṣṭvā tu naravyāghro droṇena nihatāṃ śaraiḥvimalaṃ khaḍgamādatta śatacandraṃ ca bhānumat

असंशयं तथाभूते पाञ्चाल्यः साध्वमन्यतवधमाचार्यमुख्यस्य प्राप्तकालं महात्मनः

asaṃśayaṃ tathābhūte pāñcālyaḥ sādhvamanyatavadhamācāryamukhyasya prāptakālaṃ mahātmanaḥ

ततः स्वरथनीडस्थः स्वरथस्य रथेषयाअगच्छदसिमुद्यम्य शतचन्द्रं च भानुमत्

tataḥ svarathanīḍasthaḥ svarathasya ratheṣayāagacchadasimudyamya śatacandraṃ ca bhānumat

चिकीर्षुर्दुष्करं कर्म धृष्टद्युम्नो महारथःइयेष वक्षो भेत्तुं च भारद्वाजस्य संयुगे

cikīrṣurduṣkaraṃ karma dhṛṣṭadyumno mahārathaḥiyeṣa vakṣo bhettuṃ ca bhāradvājasya saṃyuge

सोऽतिष्ठद्युगमध्ये वै युगसंनहनेषु चशोणानां जघनार्धेषु तत्सैन्याः समपूजयन्

so'tiṣṭhadyugamadhye vai yugasaṃnahaneṣu caśoṇānāṃ jaghanārdheṣu tatsainyāḥ samapūjayan

तिष्ठतो युगपालीषु शोणानप्यधितिष्ठतःनापश्यदन्तरं द्रोणस्तदद्भुतमिवाभवत्

tiṣṭhato yugapālīṣu śoṇānapyadhitiṣṭhataḥnāpaśyadantaraṃ droṇastadadbhutamivābhavat

क्षिप्रं श्येनस्य चरतो यथैवामिषगृद्धिनःतद्वदासीदभीसारो द्रोणं प्रार्थयतो रणे

kṣipraṃ śyenasya carato yathaivāmiṣagṛddhinaḥtadvadāsīdabhīsāro droṇaṃ prārthayato raṇe

तस्याश्वान्रथशक्त्यासौ तदा क्रुद्धः पराक्रमीसर्वानेकैकशो द्रोणः कपोताभानजीघनत्

tasyāśvānrathaśaktyāsau tadā kruddhaḥ parākramīsarvānekaikaśo droṇaḥ kapotābhānajīghanat

ते हता न्यपतन्भूमौ धृष्टद्युम्नस्य वाजिनःशोणाश्च पर्यमुच्यन्त रथबन्धाद्विशां पते

te hatā nyapatanbhūmau dhṛṣṭadyumnasya vājinaḥśoṇāśca paryamucyanta rathabandhādviśāṃ pate

तान्हयान्निहतान्दृष्ट्वा द्विजाग्र्येण स पार्षतःनामृष्यत युधां श्रेष्ठो याज्ञसेनिर्महारथः

tānhayānnihatāndṛṣṭvā dvijāgryeṇa sa pārṣataḥnāmṛṣyata yudhāṃ śreṣṭho yājñasenirmahārathaḥ

विरथः स गृहीत्वा तु खड्गं खड्गभृतां वरःद्रोणमभ्यपतद्राजन्वैनतेय इवोरगम्

virathaḥ sa gṛhītvā tu khaḍgaṃ khaḍgabhṛtāṃ varaḥdroṇamabhyapatadrājanvainateya ivoragam

तस्य रूपं बभौ राजन्भारद्वाजं जिघांसतःयथा रूपं परं विष्णोर्हिरण्यकशिपोर्वधे

tasya rūpaṃ babhau rājanbhāradvājaṃ jighāṃsataḥyathā rūpaṃ paraṃ viṣṇorhiraṇyakaśiporvadhe

सोऽचरद्विविधान्मार्गान्प्रकारानेकविंशतिम्भ्रान्तमुद्भ्रान्तमाविद्धमाप्लुतं प्रसृतं सृतम्

so'caradvividhānmārgānprakārānekaviṃśatimbhrāntamudbhrāntamāviddhamāplutaṃ prasṛtaṃ sṛtam

परिवृत्तं निवृत्तं च खड्गं चर्म च धारयन्संपातं समुदीर्णं च दर्शयामास पार्षतः

parivṛttaṃ nivṛttaṃ ca khaḍgaṃ carma ca dhārayansaṃpātaṃ samudīrṇaṃ ca darśayāmāsa pārṣataḥ

ततः शरसहस्रेण शतचन्द्रमपातयत्खड्गं चर्म च संबाधे धृष्टद्युम्नस्य स द्विजः

tataḥ śarasahasreṇa śatacandramapātayatkhaḍgaṃ carma ca saṃbādhe dhṛṣṭadyumnasya sa dvijaḥ

ते तु वैतस्तिका नाम शरा ह्यासन्नघातिनःनिकृष्टयुद्धे द्रोणस्य नान्येषां सन्ति ते शराः

te tu vaitastikā nāma śarā hyāsannaghātinaḥnikṛṣṭayuddhe droṇasya nānyeṣāṃ santi te śarāḥ

शारद्वतस्य पार्थस्य द्रौणेर्वैकर्तनस्य चप्रद्युम्नयुयुधानाभ्यामभिमन्योश्च ते शराः

śāradvatasya pārthasya drauṇervaikartanasya capradyumnayuyudhānābhyāmabhimanyośca te śarāḥ

अथास्येषुं समाधत्त दृढं परमसंशितम्अन्तेवासिनमाचार्यो जिघांसुः पुत्रसंमितम्

athāsyeṣuṃ samādhatta dṛḍhaṃ paramasaṃśitamantevāsinamācāryo jighāṃsuḥ putrasaṃmitam

तं शरैर्दशभिस्तीक्ष्णैश्चिच्छेद शिनिपुंगवःपश्यतस्तव पुत्रस्य कर्णस्य च महात्मनःग्रस्तमाचार्यमुख्येन धृष्टद्युम्नममोचयत्

taṃ śarairdaśabhistīkṣṇaiściccheda śinipuṃgavaḥpaśyatastava putrasya karṇasya ca mahātmanaḥgrastamācāryamukhyena dhṛṣṭadyumnamamocayat

चरन्तं रथमार्गेषु सात्यकिं सत्यविक्रमम्द्रोणकर्णान्तरगतं कृपस्यापि च भारतअपश्येतां महात्मानौ विष्वक्सेनधनंजयौ

carantaṃ rathamārgeṣu sātyakiṃ satyavikramamdroṇakarṇāntaragataṃ kṛpasyāpi ca bhārataapaśyetāṃ mahātmānau viṣvaksenadhanaṃjayau

अपूजयेतां वार्ष्णेयं ब्रुवाणौ साधु साध्वितिदिव्यान्यस्त्राणि सर्वेषां युधि निघ्नन्तमच्युतम्अभिपत्य ततः सेनां विष्वक्सेनधनंजयौ

apūjayetāṃ vārṣṇeyaṃ bruvāṇau sādhu sādhvitidivyānyastrāṇi sarveṣāṃ yudhi nighnantamacyutamabhipatya tataḥ senāṃ viṣvaksenadhanaṃjayau

धनंजयस्ततः कृष्णमब्रवीत्पश्य केशवआचार्यवरमुख्यानां मध्ये क्रीडन्मधूद्वहः

dhanaṃjayastataḥ kṛṣṇamabravītpaśya keśavaācāryavaramukhyānāṃ madhye krīḍanmadhūdvahaḥ

आनन्दयति मां भूयः सात्यकिः सत्यविक्रमःमाद्रीपुत्रौ च भीमं च राजानं च युधिष्ठिरम्

ānandayati māṃ bhūyaḥ sātyakiḥ satyavikramaḥmādrīputrau ca bhīmaṃ ca rājānaṃ ca yudhiṣṭhiram

यच्छिक्षयानुद्धतः सन्रणे चरति सात्यकिःमहारथानुपक्रीडन्वृष्णीनां कीर्तिवर्धनः

yacchikṣayānuddhataḥ sanraṇe carati sātyakiḥmahārathānupakrīḍanvṛṣṇīnāṃ kīrtivardhanaḥ

तमेते प्रतिनन्दन्ति सिद्धाः सैन्याश्च विस्मिताःअजय्यं समरे दृष्ट्वा साधु साध्विति सात्वतम्योधाश्चोभयतः सर्वे कर्मभिः समपूजयन्

tamete pratinandanti siddhāḥ sainyāśca vismitāḥajayyaṃ samare dṛṣṭvā sādhu sādhviti sātvatamyodhāścobhayataḥ sarve karmabhiḥ samapūjayan