Parva.Adhyaya 9.12

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

पीडिते धर्मराजे तु मद्रराजेन मारिषसात्यकिर्भीमसेनश्च माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौपरिवार्य रथैः शल्यं पीडयामासुराहवे

pīḍite dharmarāje tu madrarājena māriṣasātyakirbhīmasenaśca mādrīputrau ca pāṇḍavauparivārya rathaiḥ śalyaṃ pīḍayāmāsurāhave

तमेकं बहुभिर्दृष्ट्वा पीड्यमानं महारथैःसाधुवादो महाञ्जज्ञे सिद्धाश्चासन्प्रहर्षिताःआश्चर्यमित्यभाषन्त मुनयश्चापि संगताः

tamekaṃ bahubhirdṛṣṭvā pīḍyamānaṃ mahārathaiḥsādhuvādo mahāñjajñe siddhāścāsanpraharṣitāḥāścaryamityabhāṣanta munayaścāpi saṃgatāḥ

भीमसेनो रणे शल्यं शल्यभूतं पराक्रमेएकेन विद्ध्वा बाणेन पुनर्विव्याध सप्तभिः

bhīmaseno raṇe śalyaṃ śalyabhūtaṃ parākrameekena viddhvā bāṇena punarvivyādha saptabhiḥ

सात्यकिश्च शतेनैनं धर्मपुत्रपरीप्सयामद्रेश्वरमवाकीर्य सिंहनादमथानदत्

sātyakiśca śatenainaṃ dharmaputraparīpsayāmadreśvaramavākīrya siṃhanādamathānadat

नकुलः पञ्चभिश्चैनं सहदेवश्च सप्तभिःविद्ध्वा तं तु ततस्तूर्णं पुनर्विव्याध सप्तभिः

nakulaḥ pañcabhiścainaṃ sahadevaśca saptabhiḥviddhvā taṃ tu tatastūrṇaṃ punarvivyādha saptabhiḥ

स तु शूरो रणे यत्तः पीडितस्तैर्महारथैःविकृष्य कार्मुकं घोरं वेगघ्नं भारसाधनम्

sa tu śūro raṇe yattaḥ pīḍitastairmahārathaiḥvikṛṣya kārmukaṃ ghoraṃ vegaghnaṃ bhārasādhanam

सात्यकिं पञ्चविंशत्या शल्यो विव्याध मारिषभीमसेनं त्रिसप्तत्या नकुलं सप्तभिस्तथा

sātyakiṃ pañcaviṃśatyā śalyo vivyādha māriṣabhīmasenaṃ trisaptatyā nakulaṃ saptabhistathā

ततः सविशिखं चापं सहदेवस्य धन्विनःछित्त्वा भल्लेन समरे विव्याधैनं त्रिसप्तभिः

tataḥ saviśikhaṃ cāpaṃ sahadevasya dhanvinaḥchittvā bhallena samare vivyādhainaṃ trisaptabhiḥ

सहदेवस्तु समरे मातुलं भूरिवर्चसम्सज्यमन्यद्धनुः कृत्वा पञ्चभिः समताडयत्शरैराशीविषाकारैर्ज्वलज्ज्वलनसंनिभैः

sahadevastu samare mātulaṃ bhūrivarcasamsajyamanyaddhanuḥ kṛtvā pañcabhiḥ samatāḍayatśarairāśīviṣākārairjvalajjvalanasaṃnibhaiḥ

सारथिं चास्य समरे शरेणानतपर्वणाविव्याध भृशसंक्रुद्धस्तं च भूयस्त्रिभिः शरैः

sārathiṃ cāsya samare śareṇānataparvaṇāvivyādha bhṛśasaṃkruddhastaṃ ca bhūyastribhiḥ śaraiḥ

भीमसेनस्त्रिसप्तत्या सात्यकिर्नवभिः शरैःधर्मराजस्तथा षष्ट्या गात्रे शल्यं समर्पयत्

bhīmasenastrisaptatyā sātyakirnavabhiḥ śaraiḥdharmarājastathā ṣaṣṭyā gātre śalyaṃ samarpayat

ततः शल्यो महाराज निर्विद्धस्तैर्महारथैःसुस्राव रुधिरं गात्रैर्गैरिकं पर्वतो यथा

tataḥ śalyo mahārāja nirviddhastairmahārathaiḥsusrāva rudhiraṃ gātrairgairikaṃ parvato yathā

तांश्च सर्वान्महेष्वासान्पञ्चभिः पञ्चभिः शरैःविव्याध तरसा राजंस्तदद्भुतमिवाभवत्

tāṃśca sarvānmaheṣvāsānpañcabhiḥ pañcabhiḥ śaraiḥvivyādha tarasā rājaṃstadadbhutamivābhavat

ततोऽपरेण भल्लेन धर्मपुत्रस्य मारिषधनुश्चिच्छेद समरे सज्यं स सुमहारथः

tato'pareṇa bhallena dharmaputrasya māriṣadhanuściccheda samare sajyaṃ sa sumahārathaḥ

अथान्यद्धनुरादाय धर्मपुत्रो महारथःसाश्वसूतध्वजरथं शल्यं प्राच्छादयच्छरैः

athānyaddhanurādāya dharmaputro mahārathaḥsāśvasūtadhvajarathaṃ śalyaṃ prācchādayaccharaiḥ

स च्छाद्यमानः समरे धर्मपुत्रस्य सायकैःयुधिष्ठिरमथाविध्यद्दशभिर्निशितैः शरैः

sa cchādyamānaḥ samare dharmaputrasya sāyakaiḥyudhiṣṭhiramathāvidhyaddaśabhirniśitaiḥ śaraiḥ

सात्यकिस्तु ततः क्रुद्धो धर्मपुत्रे शरार्दितेमद्राणामधिपं शूरं शरौघैः समवारयत्

sātyakistu tataḥ kruddho dharmaputre śarārditemadrāṇāmadhipaṃ śūraṃ śaraughaiḥ samavārayat

स सात्यकेः प्रचिच्छेद क्षुरप्रेण महद्धनुःभीमसेनमुखांस्तांश्च त्रिभिस्त्रिभिरताडयत्

sa sātyakeḥ praciccheda kṣurapreṇa mahaddhanuḥbhīmasenamukhāṃstāṃśca tribhistribhiratāḍayat

तस्य क्रुद्धो महाराज सात्यकिः सत्यविक्रमःतोमरं प्रेषयामास स्वर्णदण्डं महाधनम्

tasya kruddho mahārāja sātyakiḥ satyavikramaḥtomaraṃ preṣayāmāsa svarṇadaṇḍaṃ mahādhanam

भीमसेनोऽथ नाराचं ज्वलन्तमिव पन्नगम्नकुलः समरे शक्तिं सहदेवो गदां शुभाम्धर्मराजः शतघ्नीं तु जिघांसुः शल्यमाहवे

bhīmaseno'tha nārācaṃ jvalantamiva pannagamnakulaḥ samare śaktiṃ sahadevo gadāṃ śubhāmdharmarājaḥ śataghnīṃ tu jighāṃsuḥ śalyamāhave

तानापतत एवाशु पञ्चानां वै भुजच्युतान्सात्यकिप्रहितं शल्यो भल्लैश्चिच्छेद तोमरम्

tānāpatata evāśu pañcānāṃ vai bhujacyutānsātyakiprahitaṃ śalyo bhallaiściccheda tomaram

भीमेन प्रहितं चापि शरं कनकभूषणम्द्विधा चिच्छेद समरे कृतहस्तः प्रतापवान्

bhīmena prahitaṃ cāpi śaraṃ kanakabhūṣaṇamdvidhā ciccheda samare kṛtahastaḥ pratāpavān

नकुलप्रेषितां शक्तिं हेमदण्डां भयावहाम्गदां च सहदेवेन शरौघैः समवारयत्

nakulapreṣitāṃ śaktiṃ hemadaṇḍāṃ bhayāvahāmgadāṃ ca sahadevena śaraughaiḥ samavārayat

शराभ्यां च शतघ्नीं तां राज्ञश्चिच्छेद भारतपश्यतां पाण्डुपुत्राणां सिंहनादं ननाद चनामृष्यत्तं तु शैनेयः शत्रोर्विजयमाहवे

śarābhyāṃ ca śataghnīṃ tāṃ rājñaściccheda bhāratapaśyatāṃ pāṇḍuputrāṇāṃ siṃhanādaṃ nanāda canāmṛṣyattaṃ tu śaineyaḥ śatrorvijayamāhave

अथान्यद्धनुरादाय सात्यकिः क्रोधमूर्छितःद्वाभ्यां मद्रेश्वरं विद्ध्वा सारथिं च त्रिभिः शरैः

athānyaddhanurādāya sātyakiḥ krodhamūrchitaḥdvābhyāṃ madreśvaraṃ viddhvā sārathiṃ ca tribhiḥ śaraiḥ

ततः शल्यो महाराज सर्वांस्तान्दशभिः शरैःविव्याध सुभृशं क्रुद्धस्तोत्त्रैरिव महाद्विपान्

tataḥ śalyo mahārāja sarvāṃstāndaśabhiḥ śaraiḥvivyādha subhṛśaṃ kruddhastottrairiva mahādvipān

ते वार्यमाणाः समरे मद्रराज्ञा महारथाःन शेकुः प्रमुखे स्थातुं तस्य शत्रुनिषूदनाः

te vāryamāṇāḥ samare madrarājñā mahārathāḥna śekuḥ pramukhe sthātuṃ tasya śatruniṣūdanāḥ

ततो दुर्योधनो राजा दृष्ट्वा शल्यस्य विक्रमम्निहतान्पाण्डवान्मेने पाञ्चालानथ सृञ्जयान्

tato duryodhano rājā dṛṣṭvā śalyasya vikramamnihatānpāṇḍavānmene pāñcālānatha sṛñjayān

ततो राजन्महाबाहुर्भीमसेनः प्रतापवान्संत्यज्य मनसा प्राणान्मद्राधिपमयोधयत्

tato rājanmahābāhurbhīmasenaḥ pratāpavānsaṃtyajya manasā prāṇānmadrādhipamayodhayat

नकुलः सहदेवश्च सात्यकिश्च महारथःपरिवार्य तदा शल्यं समन्ताद्व्यकिरञ्शरैः

nakulaḥ sahadevaśca sātyakiśca mahārathaḥparivārya tadā śalyaṃ samantādvyakirañśaraiḥ

स चतुर्भिर्महेष्वासैः पाण्डवानां महारथैःवृतस्तान्योधयामास मद्रराजः प्रतापवान्

sa caturbhirmaheṣvāsaiḥ pāṇḍavānāṃ mahārathaiḥvṛtastānyodhayāmāsa madrarājaḥ pratāpavān

तस्य धर्मसुतो राजन्क्षुरप्रेण महाहवेचक्ररक्षं जघानाशु मद्रराजस्य पार्थिव

tasya dharmasuto rājankṣurapreṇa mahāhavecakrarakṣaṃ jaghānāśu madrarājasya pārthiva

तस्मिंस्तु निहते शूरे चक्ररक्षे महारथेमद्रराजोऽतिबलवान्सैनिकानास्तृणोच्छरैः

tasmiṃstu nihate śūre cakrarakṣe mahārathemadrarājo'tibalavānsainikānāstṛṇoccharaiḥ

समाच्छन्नांस्ततस्तांस्तु राजन्वीक्ष्य स सैनिकान्चिन्तयामास समरे धर्मराजो युधिष्ठिरः

samācchannāṃstatastāṃstu rājanvīkṣya sa sainikāncintayāmāsa samare dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ

कथं नु न भवेत्सत्यं तन्माधववचो महत्न हि क्रुद्धो रणे राजा क्षपयेत बलं मम

kathaṃ nu na bhavetsatyaṃ tanmādhavavaco mahatna hi kruddho raṇe rājā kṣapayeta balaṃ mama

ततः सरथनागाश्वाः पाण्डवाः पाण्डुपूर्वजमद्रेश्वरं समासेदुः पीडयन्तः समन्ततः

tataḥ sarathanāgāśvāḥ pāṇḍavāḥ pāṇḍupūrvajamadreśvaraṃ samāseduḥ pīḍayantaḥ samantataḥ

नानाशस्त्रौघबहुलां शस्त्रवृष्टिं समुत्थिताम्व्यधमत्समरे राजन्महाभ्राणीव मारुतः

nānāśastraughabahulāṃ śastravṛṣṭiṃ samutthitāmvyadhamatsamare rājanmahābhrāṇīva mārutaḥ

ततः कनकपुङ्खां तां शल्यक्षिप्तां वियद्गताम्शरवृष्टिमपश्याम शलभानामिवाततिम्

tataḥ kanakapuṅkhāṃ tāṃ śalyakṣiptāṃ viyadgatāmśaravṛṣṭimapaśyāma śalabhānāmivātatim

ते शरा मद्रराजेन प्रेषिता रणमूर्धनिसंपतन्तः स्म दृश्यन्ते शलभानां व्रजा इव

te śarā madrarājena preṣitā raṇamūrdhanisaṃpatantaḥ sma dṛśyante śalabhānāṃ vrajā iva

मद्रराजधनुर्मुक्तैः शरैः कनकभूषणैःनिरन्तरमिवाकाशं संबभूव जनाधिप

madrarājadhanurmuktaiḥ śaraiḥ kanakabhūṣaṇaiḥnirantaramivākāśaṃ saṃbabhūva janādhipa

न पाण्डवानां नास्माकं तत्र कश्चिद्व्यदृश्यतबाणान्धकारे महति कृते तत्र महाभये

na pāṇḍavānāṃ nāsmākaṃ tatra kaścidvyadṛśyatabāṇāndhakāre mahati kṛte tatra mahābhaye

मद्रराजेन बलिना लाघवाच्छरवृष्टिभिःलोड्यमानं तथा दृष्ट्वा पाण्डवानां बलार्णवम्विस्मयं परमं जग्मुर्देवगन्धर्वदानवाः

madrarājena balinā lāghavāccharavṛṣṭibhiḥloḍyamānaṃ tathā dṛṣṭvā pāṇḍavānāṃ balārṇavamvismayaṃ paramaṃ jagmurdevagandharvadānavāḥ

स तु तान्सर्वतो यत्ताञ्शरैः संपीड्य मारिषधर्मराजमवच्छाद्य सिंहवद्व्यनदन्मुहुः

sa tu tānsarvato yattāñśaraiḥ saṃpīḍya māriṣadharmarājamavacchādya siṃhavadvyanadanmuhuḥ

ते छन्नाः समरे तेन पाण्डवानां महारथाःन शेकुस्तं तदा युद्धे प्रत्युद्यातुं महारथम्

te channāḥ samare tena pāṇḍavānāṃ mahārathāḥna śekustaṃ tadā yuddhe pratyudyātuṃ mahāratham

धर्मराजपुरोगास्तु भीमसेनमुखा रथाःन जहुः समरे शूरं शल्यमाहवशोभिनम्

dharmarājapurogāstu bhīmasenamukhā rathāḥna jahuḥ samare śūraṃ śalyamāhavaśobhinam