Kanda.Sarga 1.57

ततः त्रिशंकोः वचनम् श्रुत्वा क्रोध समन्वितम् ।ऋषि पुत्र शतम् राम राजानम् इदम् अब्रवीत्॥

tataḥ triśaṃkoḥ vacanam śrutvā krodha samanvitam |ṛṣi putra śatam rāma rājānam idam abravīt ||

प्रत्याख्यातो असि दुर्बुद्धे गुरुणा सत्य वादिना ।तम् कथम् समतिक्रम्य शाखा अन्तरम् उपेयिवान्॥

pratyākhyāto asi durbuddhe guruṇā satya vādinā |tam katham samatikramya śākhā antaram upeyivān ||

इक्ष्वाकूणाम् हि सर्वेषाम् पुरोधाः परमा गतिः ।न च अतिक्रमितुम् शक्यम् वचनम् सत्य वादिनः॥

ikṣvākūṇām hi sarveṣām purodhāḥ paramā gatiḥ |na ca atikramitum śakyam vacanam satya vādinaḥ ||

अशक्यम् इति स उवाच वसिष्ठो भगवान् ऋषिः ।तम् वयम् वै समाहर्तुम् क्रतुम् शक्ताः कथंचन॥

aśakyam iti sa uvāca vasiṣṭho bhagavān ṛṣiḥ |tam vayam vai samāhartum kratum śaktāḥ kathaṃcana ||

बालिशः त्वम् नर श्रेष्ठ गम्यताम् स्व पुरम् पुनः ।याजने भगवान् शक्तः त्रैलोक्यस्य अपि पार्थिव॥

bāliśaḥ tvam nara śreṣṭha gamyatām sva puram punaḥ |yājane bhagavān śaktaḥ trailokyasya api pārthiva ||

अवमानम् कथम् कर्तुम् तस्य शक्षायामहे वयम् ।तेषाम् तद् वचनम् श्रुत्वा क्रोध पर्याकुल अक्षरम्॥

avamānam katham kartum tasya śakṣāyāmahe vayam |teṣām tad vacanam śrutvā krodha paryākula akṣaram ||

स राजा पुनः एव एतान् इदम् वचनम् अब्रवीत् ।प्रत्याख्यातो भगवता गुरु पुत्रैः तथैव हि॥

sa rājā punaḥ eva etān idam vacanam abravīt |pratyākhyāto bhagavatā guru putraiḥ tathaiva hi ||

अन्याम् गतिम् गमिष्यामि स्वस्ति वो अस्तु तपो धनाः ।ऋषि पुत्राः तु तत् श्रुत्वा वाक्यम् घोर अभिसंहितम्॥

anyām gatim gamiṣyāmi svasti vo astu tapo dhanāḥ |ṛṣi putrāḥ tu tat śrutvā vākyam ghora abhisaṃhitam ||

शेपुः परम संक्रुद्धाः चण्डालत्वम् गमिष्यसि ।इति उक्त्वा ते महात्मानो विविशुः स्वम् स्वम् आश्रमम्॥

śepuḥ parama saṃkruddhāḥ caṇḍālatvam gamiṣyasi |iti uktvā te mahātmāno viviśuḥ svam svam āśramam ||

अथ रात्र्याम् व्यतीतायाम् राजा चण्डालताम् गतः ।नील वस्त्र धरो नीलः परुषो ध्वस्त मूर्धजः॥

atha rātryām vyatītāyām rājā caṇḍālatām gataḥ |nīla vastra dharo nīlaḥ paruṣo dhvasta mūrdhajaḥ ||

चित्य माल्य अनुलेपः च आयस आभरणो अभवत् ।तम् दृष्ट्वा मंत्रिणः सर्वे त्यज्य चण्डाल रूपिणम्॥

citya mālya anulepaḥ ca āyasa ābharaṇo abhavat |tam dṛṣṭvā maṃtriṇaḥ sarve tyajya caṇḍāla rūpiṇam ||

प्राद्रवन् सहिता राम पौरा ये अस्य अनुगामिनः ।एको हि राजा काकुत्स्थ जगाम परम आत्मवान्॥

prādravan sahitā rāma paurā ye asya anugāminaḥ |eko hi rājā kākutstha jagāma parama ātmavān ||

दह्यमानो दिवा रात्रम् विश्वामित्रम् तपो धनम् ।विश्वामित्रः तु तम् दृष्ट्वा राजानम् विफली कृतम्॥

dahyamāno divā rātram viśvāmitram tapo dhanam |viśvāmitraḥ tu tam dṛṣṭvā rājānam viphalī kṛtam ||

चण्डाल रूपिणम् राम मुनिः कारुण्यम् आगतः ।कारुण्यात् स महातेजा वाक्यम् परम धार्मिकः॥

caṇḍāla rūpiṇam rāma muniḥ kāruṇyam āgataḥ |kāruṇyāt sa mahātejā vākyam parama dhārmikaḥ ||

इदम् जगाद भद्रम् ते राजानम् घोर दर्शनम् ।किम् आगमन कार्यम् ते राजपुत्र महाबल॥

idam jagāda bhadram te rājānam ghora darśanam |kim āgamana kāryam te rājaputra mahābala ||

अयोध्या अधिपते वीर शापात् चण्डालताम् गतः ।अथ तत् वाक्यम् आकर्ण्य राजा चण्डालताम् गतः॥

ayodhyā adhipate vīra śāpāt caṇḍālatām gataḥ |atha tat vākyam ākarṇya rājā caṇḍālatām gataḥ ||

अब्रवीत् प्रांजलिः वाक्यम् वाक्यज्ञो वाक्य कोविदम् ।प्रत्याख्यातो अस्मि गुरुणा गुरु पुत्रैः तथा एव च॥

abravīt prāṃjaliḥ vākyam vākyajño vākya kovidam |pratyākhyāto asmi guruṇā guru putraiḥ tathā eva ca ||

अनवाप्य एव तम् कामम् मया प्राप्तो विपर्ययः ।स शरीरो दिवम् यायामि इति मे सौम्य दर्शन॥

anavāpya eva tam kāmam mayā prāpto viparyayaḥ |sa śarīro divam yāyāmi iti me saumya darśana ||

मया च इष्टम् क्रतु शतम् तत् च न अवाप्यते फलम् ।अनृतम् न उक्त पूर्वम् मे न च वक्ष्ये कदाचन॥

mayā ca iṣṭam kratu śatam tat ca na avāpyate phalam |anṛtam na ukta pūrvam me na ca vakṣye kadācana ||

कृच्छ्रेषु अपि गतः सौम्य क्षत्र धर्मेण ते शपे ।यज्ञैः बहु विधैः इष्टम् प्रजा धर्मेण पालिताः॥

kṛcchreṣu api gataḥ saumya kṣatra dharmeṇa te śape |yajñaiḥ bahu vidhaiḥ iṣṭam prajā dharmeṇa pālitāḥ ||

गुरवः च महात्मानः शील वृत्तेन तोषिताः ।धर्मे प्रयतमानस्य यज्ञम् च आहर्तुम् इच्छतः॥

guravaḥ ca mahātmānaḥ śīla vṛttena toṣitāḥ |dharme prayatamānasya yajñam ca āhartum icchataḥ ||

परितोषम् न गच्छन्ति गुरवो मुनिपुंगव ।दैवम् एव परम् मन्ये पौरुषम् तु निरर्थकम्॥

paritoṣam na gacchanti guravo munipuṃgava |daivam eva param manye pauruṣam tu nirarthakam ||

दैवेन आक्रम्यते सर्वम् दैवम् हि परमा गतिः ।तस्य मे परम आर्तस्य प्रसादम् अभिकांक्षतः ।कर्तुम् अर्हसि भद्रम् ते दैव उपहत कर्मणः॥

daivena ākramyate sarvam daivam hi paramā gatiḥ |tasya me parama ārtasya prasādam abhikāṃkṣataḥ |kartum arhasi bhadram te daiva upahata karmaṇaḥ ||

न अन्याम् गतिम् गमिष्यामि न अन्यः शरणम् अस्ति मे ।दैवम् पुरुष कारेण निवर्तयितुम् अर्हसि॥

na anyām gatim gamiṣyāmi na anyaḥ śaraṇam asti me |daivam puruṣa kāreṇa nivartayitum arhasi ||