Loading
Valmiki Ramayana · 23 verses
Read this chapter as a bookएवम् उक्ता तु वैदेही प्रिय अर्हा प्रिय वादिनी ।प्रणयात् एव सम्क्रुद्धा भर्तारम् इदम् अब्रवीत्॥
evam uktā tu vaidehī priya arhā priya vādinī |praṇayāt eva samkruddhā bhartāram idam abravīt ||
किमिदम् भाषसे राम वाक्यम् लघुतया ध्रुवम् ।त्वया यदपहास्यम् मे श्रुत्वा नरवरात्मज॥
kimidam bhāṣase rāma vākyam laghutayā dhruvam |tvayā yadapahāsyam me śrutvā naravarātmaja ||
आर्य पुत्र पिता माता भ्राता पुत्रः तथा स्नुषा ।स्वानि पुण्यानि भुन्जानाः स्वम् स्वम् भाग्यम् उपासते॥
ārya putra pitā mātā bhrātā putraḥ tathā snuṣā |svāni puṇyāni bhunjānāḥ svam svam bhāgyam upāsate ||
भर्तुर् भाग्यम् तु भार्या एका प्राप्नोति पुरुष ऋषभ ।अतः चैव अहम् आदिष्टा वने वस्तव्यम् इति अपि॥
bhartur bhāgyam tu bhāryā ekā prāpnoti puruṣa ṛṣabha |ataḥ caiva aham ādiṣṭā vane vastavyam iti api ||
न पिता न आत्मजो न आत्मा न माता न सखी जनः ।इह प्रेत्य च नारीणाम् पतिर् एको गतिः सदा॥
na pitā na ātmajo na ātmā na mātā na sakhī janaḥ |iha pretya ca nārīṇām patir eko gatiḥ sadā ||
यदि त्वम् प्रस्थितः दुर्गम् वनम् अद्य एव राघव ।अग्रतः ते गमिष्यामि मृद्नन्ती कुश कण्टकान्॥
yadi tvam prasthitaḥ durgam vanam adya eva rāghava |agrataḥ te gamiṣyāmi mṛdnantī kuśa kaṇṭakān ||
ईर्ष्या रोषौ बहिष् कृत्य भुक्त शेषम् इव उदकम् ।नय माम् वीर विश्रब्धः पापम् मयि न विद्यते॥
īrṣyā roṣau bahiṣ kṛtya bhukta śeṣam iva udakam |naya mām vīra viśrabdhaḥ pāpam mayi na vidyate ||
प्रासाद अग्रैः विमानैः वा वैहायस गतेन वा ।सर्व अवस्था गता भर्तुः पादच् चाया विशिष्यते॥
prāsāda agraiḥ vimānaiḥ vā vaihāyasa gatena vā |sarva avasthā gatā bhartuḥ pādac cāyā viśiṣyate ||
अनुशिष्टा अस्मि मात्रा च पित्रा च विविध आश्रयम् ।न अस्मि सम्प्रति वक्तव्या वर्तितव्यम् यथा मया॥
anuśiṣṭā asmi mātrā ca pitrā ca vividha āśrayam |na asmi samprati vaktavyā vartitavyam yathā mayā ||
अहम् दुर्गम् गमिष्यामि वनम् पुरुषवर्जितम् ।नानामृगगणाकीर्णम् शार्दूलवृकसेवितम्॥
aham durgam gamiṣyāmi vanam puruṣavarjitam |nānāmṛgagaṇākīrṇam śārdūlavṛkasevitam ||
सुखम् वने निवत्स्यामि यथा एव भवने पितुः ।अचिन्तयन्ती त्रीम्ल् लोकामः चिन्तयन्ती पति व्रतम्॥
sukham vane nivatsyāmi yathā eva bhavane pituḥ |acintayantī trīml lokāmaḥ cintayantī pati vratam ||
शुश्रूषमाणा ते नित्यम् नियता ब्रह्म चारिणी ।सह रम्स्ये त्वया वीर वनेषु मधु गन्धिषु॥
śuśrūṣamāṇā te nityam niyatā brahma cāriṇī |saha ramsye tvayā vīra vaneṣu madhu gandhiṣu ||
त्वम् हि कर्तुम् वने शक्तः राम सम्परिपालनम् ।अन्यस्य पै जनस्य इह किम् पुनर् मम मानद॥
tvam hi kartum vane śaktaḥ rāma samparipālanam |anyasya pai janasya iha kim punar mama mānada ||
सह त्वया गमिश्यामि वसमद्य न सम्शयः ।नाहम् शक्या महाभाग निवर्तयितु मुद्यता॥
saha tvayā gamiśyāmi vasamadya na samśayaḥ |nāham śakyā mahābhāga nivartayitu mudyatā ||
फल मूल अशना नित्यम् भविष्यामि न सम्शयः ।न ते दुह्खम् करिष्यामि निवसन्ती सह त्वया॥
phala mūla aśanā nityam bhaviṣyāmi na samśayaḥ |na te duhkham kariṣyāmi nivasantī saha tvayā ||
इच्चामि सरितः शैलान् पल्वलानि वनानि च ।द्रष्टुम् सर्वत्र निर्भीता त्वया नाथेन धीमता॥
iccāmi saritaḥ śailān palvalāni vanāni ca |draṣṭum sarvatra nirbhītā tvayā nāthena dhīmatā ||
हम्स कारण्डव आकीर्णाः पद्मिनीः साधु पुष्पिताः ।इच्चेयम् सुखिनी द्रष्टुम् त्वया वीरेण सम्गता॥
hamsa kāraṇḍava ākīrṇāḥ padminīḥ sādhu puṣpitāḥ |icceyam sukhinī draṣṭum tvayā vīreṇa samgatā ||
अभिषेकम् करिष्यामि तासु नित्यम् यतव्रता ।सह त्वया विशाल अक्ष रम्स्ये परम नन्दिनी॥
abhiṣekam kariṣyāmi tāsu nityam yatavratā |saha tvayā viśāla akṣa ramsye parama nandinī ||
एवम् वर्ष सहस्राणाम् शतम् वा अहम् त्वया सह ।व्यतिक्रमम् न वेत्स्यामि स्वर्गोऽपि हि न मे मतः॥
evam varṣa sahasrāṇām śatam vā aham tvayā saha |vyatikramam na vetsyāmi svargo'pi hi na me mataḥ ||
स्वर्गे अपि च विना वासो भविता यदि राघव ।त्वया मम नर व्याघ्र न अहम् तम् अपि रोचये॥
svarge api ca vinā vāso bhavitā yadi rāghava |tvayā mama nara vyāghra na aham tam api rocaye ||
अहम् गमिष्यामि वनम् सुदुर्गमम् ।मृग आयुतम् वानर वारणैः युतम् ।वने निवत्स्यामि यथा पितुर् गृहे ।तव एव पादाव् उपगृह्य सम्मता॥
aham gamiṣyāmi vanam sudurgamam |mṛga āyutam vānara vāraṇaiḥ yutam |vane nivatsyāmi yathā pitur gṛhe |tava eva pādāv upagṛhya sammatā ||
अनन्य भावाम् अनुरक्त चेतसम् ।त्वया वियुक्ताम् मरणाय निश्चिताम् ।नयस्व माम् साधु कुरुष्व याचनाम् ।न ते मया अतः गुरुता भविष्यति॥
ananya bhāvām anurakta cetasam |tvayā viyuktām maraṇāya niścitām |nayasva mām sādhu kuruṣva yācanām |na te mayā ataḥ gurutā bhaviṣyati ||
तथा ब्रुवाणाम् अपि धर्म वत्सलो ।न च स्म सीताम् नृ वरः निनीषति ।उवाच च एनाम् बहु सम्निवर्तने ।वने निवासस्य च दुह्खिताम् प्रति॥
tathā bruvāṇām api dharma vatsalo |na ca sma sītām nṛ varaḥ ninīṣati |uvāca ca enām bahu samnivartane |vane nivāsasya ca duhkhitām prati ||