Kanda.Sarga 2.51

तम् जाग्रतम् अदम्भेन भ्रातुर् अर्थाय लक्ष्मणम् ।गुहः सम्ताप सम्तप्तः राघवम् वाक्यम् अब्रवीत्॥

tam jāgratam adambhena bhrātur arthāya lakṣmaṇam |guhaḥ samtāpa samtaptaḥ rāghavam vākyam abravīt ||

इयम् तात सुखा शय्या त्वद् अर्थम् उपकल्पिता ।प्रत्याश्वसिहि साध्व् अस्याम् राज पुत्र यथा सुखम्॥

iyam tāta sukhā śayyā tvad artham upakalpitā |pratyāśvasihi sādhv asyām rāja putra yathā sukham ||

उचितः अयम् जनः सर्वः क्लेशानाम् त्वम् सुख उचितः ।गुप्ति अर्थम् जागरिष्यामः काकुत्स्थस्य वयम् निशाम्॥

ucitaḥ ayam janaḥ sarvaḥ kleśānām tvam sukha ucitaḥ |gupti artham jāgariṣyāmaḥ kākutsthasya vayam niśām ||

न हि रामात् प्रियतरः मम अस्ति भुवि कश्चन ।ब्रवीम्य् एतत् अहम् सत्यम् सत्येन एव च ते शपे॥

na hi rāmāt priyataraḥ mama asti bhuvi kaścana |bravīmy etat aham satyam satyena eva ca te śape ||

अस्य प्रसादात् आशम्से लोके अस्मिन् सुमहद् यशः ।धर्म अवाप्तिम् च विपुलाम् अर्थ अवाप्तिम् च केवलाम्॥

asya prasādāt āśamse loke asmin sumahad yaśaḥ |dharma avāptim ca vipulām artha avāptim ca kevalām ||

सो अहम् प्रिय सखम् रामम् शयानम् सह सीतया ।रक्षिष्यामि धनुष् पाणिः सर्वतः ज्ञातिभिः सह॥

so aham priya sakham rāmam śayānam saha sītayā |rakṣiṣyāmi dhanuṣ pāṇiḥ sarvataḥ jñātibhiḥ saha ||

न हि मे अविदितम् किम्चित् वने अस्मिमः चरतः सदा ।चतुर् अन्गम् हि अपि बलम् सुमहत् प्रसहेमहि॥

na hi me aviditam kimcit vane asmimaḥ carataḥ sadā |catur angam hi api balam sumahat prasahemahi ||

लक्ष्मणः तम् तदा उवाच रक्ष्यमाणाः त्वया अनघ ।न अत्र भीता वयम् सर्वे धर्मम् एव अनुपश्यता॥

lakṣmaṇaḥ tam tadā uvāca rakṣyamāṇāḥ tvayā anagha |na atra bhītā vayam sarve dharmam eva anupaśyatā ||

कथम् दाशरथौ भूमौ शयाने सह सीतया ।शक्या निद्रा मया लब्धुम् जीवितम् वा सुखानि वा॥

katham dāśarathau bhūmau śayāne saha sītayā |śakyā nidrā mayā labdhum jīvitam vā sukhāni vā ||

यो न देव असुरैः सर्वैः शक्यः प्रसहितुम् युधि ।तम् पश्य सुख सम्विष्टम् तृणेषु सह सीतया॥

yo na deva asuraiḥ sarvaiḥ śakyaḥ prasahitum yudhi |tam paśya sukha samviṣṭam tṛṇeṣu saha sītayā ||

यो मन्त्र तपसा लब्धो विविधैः च परिश्रमैः ।एको दशरथस्य एष पुत्रः सदृश लक्षणः॥

yo mantra tapasā labdho vividhaiḥ ca pariśramaiḥ |eko daśarathasya eṣa putraḥ sadṛśa lakṣaṇaḥ ||

अस्मिन् प्रव्रजितः राजा न चिरम् वर्तयिष्यति ।विधवा मेदिनी नूनम् क्षिप्रम् एव भविष्यति॥

asmin pravrajitaḥ rājā na ciram vartayiṣyati |vidhavā medinī nūnam kṣipram eva bhaviṣyati ||

विनद्य सुमहा नादम् श्रमेण उपरताः स्त्रियः ।निर्घोष उपरतम् तात मन्ये राज निवेशनम्॥

vinadya sumahā nādam śrameṇa uparatāḥ striyaḥ |nirghoṣa uparatam tāta manye rāja niveśanam ||

कौसल्या चैव राजा च तथैव जननी मम ।न आशम्से यदि जीवन्ति सर्वे ते शर्वरीम् इमाम्॥

kausalyā caiva rājā ca tathaiva jananī mama |na āśamse yadi jīvanti sarve te śarvarīm imām ||

जीवेद् अपि हि मे माता शत्रुघ्नस्य अन्ववेक्षया ।तत् दुह्खम् यत् तु कौसल्या वीरसूर् विनशिष्यति॥

jīved api hi me mātā śatrughnasya anvavekṣayā |tat duhkham yat tu kausalyā vīrasūr vinaśiṣyati ||

अनुरक्त जन आकीर्णा सुख आलोक प्रिय आवहा ।राज व्यसन सम्सृष्टा सा पुरी विनशिष्यति॥

anurakta jana ākīrṇā sukha āloka priya āvahā |rāja vyasana samsṛṣṭā sā purī vinaśiṣyati ||

कथम् पुत्रम् महात्मानम् ज्येष्ठम् प्रियमपस्यतः ।शरीरम् धारयुष्यान्ति प्राणा राज्ञो महात्मनः॥

katham putram mahātmānam jyeṣṭham priyamapasyataḥ |śarīram dhārayuṣyānti prāṇā rājño mahātmanaḥ ||

विनष्टे नृपतौ पश्चात्कौसल्या विनशिष्यति ।अनन्तरम् च माताऽपि मम नाशमुपैष्यति॥

vinaṣṭe nṛpatau paścātkausalyā vinaśiṣyati |anantaram ca mātā'pi mama nāśamupaiṣyati ||

अतिक्रान्तम् अतिक्रान्तम् अनवाप्य मनोरथम् ।राज्ये रामम् अनिक्षिप्य पिता मे विनशिष्यति॥

atikrāntam atikrāntam anavāpya manoratham |rājye rāmam anikṣipya pitā me vinaśiṣyati ||

सिद्ध अर्थाः पितरम् वृत्तम् तस्मिन् काले हि उपस्थिते ।प्रेत कार्येषु सर्वेषु सम्स्करिष्यन्ति भूमिपम्॥

siddha arthāḥ pitaram vṛttam tasmin kāle hi upasthite |preta kāryeṣu sarveṣu samskariṣyanti bhūmipam ||

रम्य चत्वर सम्स्थानाम् सुविभक्त महा पथाम् ।हर्म्य प्रसाद सम्पन्नाम् गणिका वर शोभिताम्॥

ramya catvara samsthānām suvibhakta mahā pathām |harmya prasāda sampannām gaṇikā vara śobhitām ||

रथ अश्व गज सम्बाधाम् तूर्य नाद विनादिताम् ।सर्व कल्याण सम्पूर्णाम् हृष्ट पुष्ट जन आकुलाम्॥

ratha aśva gaja sambādhām tūrya nāda vināditām |sarva kalyāṇa sampūrṇām hṛṣṭa puṣṭa jana ākulām ||

आराम उद्यान सम्पन्नाम् समाज उत्सव शालिनीम् ।सुखिता विचरिष्यन्ति राज धानीम् पितुर् मम॥

ārāma udyāna sampannām samāja utsava śālinīm |sukhitā vicariṣyanti rāja dhānīm pitur mama ||

अपि जीवेद्धशरथो वनवासात्पुनर्वयम् ।प्रत्यागम्य महात्मानमपि पश्येम सुव्रतम्॥

api jīveddhaśaratho vanavāsātpunarvayam |pratyāgamya mahātmānamapi paśyema suvratam ||

अपि सत्य प्रतिज्ञेन सार्धम् कुशलिना वयम् ।निवृत्ते वन वासे अस्मिन्न् अयोध्याम् प्रविशेमहि॥

api satya pratijñena sārdham kuśalinā vayam |nivṛtte vana vāse asminn ayodhyām praviśemahi ||

परिदेवयमानस्य दुह्ख आर्तस्य महात्मनः ।तिष्ठतः राज पुत्रस्य शर्वरी सा अत्यवर्तत॥

paridevayamānasya duhkha ārtasya mahātmanaḥ |tiṣṭhataḥ rāja putrasya śarvarī sā atyavartata ||

तथा हि सत्यम् ब्रुवति प्रजा हिते ।नर इन्द्र पुत्रे गुरु सौहृदात् गुहः ।मुमोच बाष्पम् व्यसन अभिपीडितः ।ज्वरा आतुरः नागैव व्यथा आतुरः॥

tathā hi satyam bruvati prajā hite |nara indra putre guru sauhṛdāt guhaḥ |mumoca bāṣpam vyasana abhipīḍitaḥ |jvarā āturaḥ nāgaiva vyathā āturaḥ ||