Kanda.Sarga 3.49

सीताया वचनम् श्रुत्वा दशग्रीवः प्रतापवान् ।हस्ते हस्तम् समाहत्य चकार सुमहत् वपुः॥

sītāyā vacanam śrutvā daśagrīvaḥ pratāpavān |haste hastam samāhatya cakāra sumahat vapuḥ ||

स मैथिलीम् पुनः वाक्यम् बभाषे वाक्य कोविदः ।न उन्मत्तया श्रुतौ मन्ये मम वीर्य पराक्रमौ॥

sa maithilīm punaḥ vākyam babhāṣe vākya kovidaḥ |na unmattayā śrutau manye mama vīrya parākramau ||

उद् वहेयम् भुजाभ्याम् तु मेदिनीम् अंबरे स्थितः ।आपिबेयम् समुद्रम् च मृत्युम् हन्याम् रणे स्थितः॥

ud vaheyam bhujābhyām tu medinīm aṃbare sthitaḥ |āpibeyam samudram ca mṛtyum hanyām raṇe sthitaḥ ||

अर्कम् तुंद्याम् शरैः तीक्ष्णैर् विभिंद्याम् हि महीतलम् ।काम रूपिणम् उन्मत्ते पश्य माम् कामदम् पतिम्॥

arkam tuṃdyām śaraiḥ tīkṣṇair vibhiṃdyām hi mahītalam |kāma rūpiṇam unmatte paśya mām kāmadam patim ||

एवम् उक्तवतः तस्य रावणस्य शिखि प्रभे ।क्रुद्धस्य हरि पर्यन्ते रक्ते नेत्रे बभूवतुः॥

evam uktavataḥ tasya rāvaṇasya śikhi prabhe |kruddhasya hari paryante rakte netre babhūvatuḥ ||

सद्यः सौम्यम् परित्यज्य तीक्ष्ण रूपम् स रावणः ।स्वम् रूपम् काल रूप आभम् भेजे वैश्रवण अनुजः॥

sadyaḥ saumyam parityajya tīkṣṇa rūpam sa rāvaṇaḥ |svam rūpam kāla rūpa ābham bheje vaiśravaṇa anujaḥ ||

संरक्त नयनः श्रीमान् तप्त कांचन भूषणः ।क्रोधेन महता आविष्टो नील जीमूत सन्निभः॥

saṃrakta nayanaḥ śrīmān tapta kāṃcana bhūṣaṇaḥ |krodhena mahatā āviṣṭo nīla jīmūta sannibhaḥ ||

दश आस्यो विंशति भुजो बभूव क्षणदा चरः ।स परिव्राजक च्छद्म महाकायो विहाय तत्॥

daśa āsyo viṃśati bhujo babhūva kṣaṇadā caraḥ |sa parivrājaka cchadma mahākāyo vihāya tat ||

प्रतिपेदे स्वकम् रूपम् रावणो राक्षस अधिपः ।रक्त अंबर धरः तस्थौ स्त्री रत्नम् प्रेक्ष्य मैथिलीम्॥

pratipede svakam rūpam rāvaṇo rākṣasa adhipaḥ |rakta aṃbara dharaḥ tasthau strī ratnam prekṣya maithilīm ||

स ताम् असित केश अन्ताम् भास्करस्य प्रभाम् इव ।वसन आभरण उपेताम् मैथिलीम् रावणो अब्रवीत्॥

sa tām asita keśa antām bhāskarasya prabhām iva |vasana ābharaṇa upetām maithilīm rāvaṇo abravīt ||

त्रिषु लोकेषु विख्यातम् यदि भर्तारम् इच्छसि ।माम् आश्रय वरारोहे तव अहम् सदृशः पतिः॥

triṣu lokeṣu vikhyātam yadi bhartāram icchasi |mām āśraya varārohe tava aham sadṛśaḥ patiḥ ||

माम् भजस्व चिराय त्वम् अहम् श्लाघ्यः पतिः तव ।न एव च अहम् क्वचित् भद्रे करिष्ये तव विप्रियम्॥

mām bhajasva cirāya tvam aham ślāghyaḥ patiḥ tava |na eva ca aham kvacit bhadre kariṣye tava vipriyam ||

त्यज्यताम् मानुषो भावो मयि भावः प्रणीयताम् ।राज्यात् च्युतम् असिद्ध अर्थम् रामम् परिमित आयुषम्॥

tyajyatām mānuṣo bhāvo mayi bhāvaḥ praṇīyatām |rājyāt cyutam asiddha artham rāmam parimita āyuṣam ||

कैः गुणैः अनुरक्ता असि मूढे पण्डित मानिनि ।यः स्त्रिया वचनात् राज्यम् विहाय ससुहृत् जनम्॥

kaiḥ guṇaiḥ anuraktā asi mūḍhe paṇḍita mānini |yaḥ striyā vacanāt rājyam vihāya sasuhṛt janam ||

अस्मिन् व्याल अनुचरिते वने वसति दुर्मतिः ।इति उक्त्वा मैथिलीम् वाक्यम् प्रिय अर्हाम् प्रिय वादिनीम्॥

asmin vyāla anucarite vane vasati durmatiḥ |iti uktvā maithilīm vākyam priya arhām priya vādinīm ||

अभिगम्य सुदुष्ट आत्मा राक्षसः काम मोहितः ।जग्राह रावणः सीताम् बुधः खे रोहिणीम् इव॥

abhigamya suduṣṭa ātmā rākṣasaḥ kāma mohitaḥ |jagrāha rāvaṇaḥ sītām budhaḥ khe rohiṇīm iva ||

वामेन सीताम् पद्माक्षीम् मूर्धजेषु करेण सः ।ऊर्वोः तु दक्षिणेन एव परिजग्राह पाणिना॥

vāmena sītām padmākṣīm mūrdhajeṣu kareṇa saḥ |ūrvoḥ tu dakṣiṇena eva parijagrāha pāṇinā ||

तम् दृष्ट्वा गिरि शृंग आभम् तीक्ष्ण दंष्ट्रम् महा भुजम् ।प्राद्रवन् मृत्यु संकाशम् भय आर्ता वन देवताः॥

tam dṛṣṭvā giri śṛṃga ābham tīkṣṇa daṃṣṭram mahā bhujam |prādravan mṛtyu saṃkāśam bhaya ārtā vana devatāḥ ||

स च मायामयो दिव्यः खर युक्तः खर स्वनः ।प्रत्यदृश्यत हेमांगो रावणस्य महारथः॥

sa ca māyāmayo divyaḥ khara yuktaḥ khara svanaḥ |pratyadṛśyata hemāṃgo rāvaṇasya mahārathaḥ ||

ततः ताम् परुषैः वाक्यैः अभितर्ज्य महास्वनः ।अंकेन आदाय वैदेहीम् रथम् आरोपयत् तदा॥

tataḥ tām paruṣaiḥ vākyaiḥ abhitarjya mahāsvanaḥ |aṃkena ādāya vaidehīm ratham āropayat tadā ||

सा गृहीता अतिचुक्रोश रावणेन यशस्विनी ।रामा इति सीता दुःख आर्ता रामम् दूरम् गतम् वने॥

sā gṛhītā aticukrośa rāvaṇena yaśasvinī |rāmā iti sītā duḥkha ārtā rāmam dūram gatam vane ||

ताम् अकामाम् स काम आर्तः पन्नग इन्द्र वधूम् इव ।विवेष्टमानाम् आदाय उत्पपात अथ रावणः॥

tām akāmām sa kāma ārtaḥ pannaga indra vadhūm iva |viveṣṭamānām ādāya utpapāta atha rāvaṇaḥ ||

ततः सा राक्षसेन्द्रेण ह्रियमाणा विहायसा ।भृशम् चुक्रोश मत्ता इव भ्रांत चित्ता यथा आतुरा॥

tataḥ sā rākṣasendreṇa hriyamāṇā vihāyasā |bhṛśam cukrośa mattā iva bhrāṃta cittā yathā āturā ||

हा लक्ष्मण महाबाहो गुरु चित्त प्रसादक ।ह्रियमाणाम् न जानीषे रक्षसा काम रूपिणा॥

hā lakṣmaṇa mahābāho guru citta prasādaka |hriyamāṇām na jānīṣe rakṣasā kāma rūpiṇā ||

जीवितम् सुखम् अर्थाम् च धर्म हेतोः परित्यजन् ।ह्रियमाणाम् अधर्मेण माम् राघव न पश्यसि॥

jīvitam sukham arthām ca dharma hetoḥ parityajan |hriyamāṇām adharmeṇa mām rāghava na paśyasi ||

ननु नाम अविनीतानाम् विनेता असि परंतप ।कथम् एवम् विधम् पापम् न त्वम् शास्सि हि रावणम्॥

nanu nāma avinītānām vinetā asi paraṃtapa |katham evam vidham pāpam na tvam śāssi hi rāvaṇam ||

ननु सद्यो अविनीतस्य दृश्यते कर्मणः फलम् ।कालो अपि अंगी भवति अत्र सस्यानाम् इव पक्तये॥

nanu sadyo avinītasya dṛśyate karmaṇaḥ phalam |kālo api aṃgī bhavati atra sasyānām iva paktaye ||

त्वम् कर्म कृतवान् एतत् काल उपहत चेतनः ।जीवित अंतकरम् घोरम् रामात् व्यसनम् आप्नुहि॥

tvam karma kṛtavān etat kāla upahata cetanaḥ |jīvita aṃtakaram ghoram rāmāt vyasanam āpnuhi ||

हन्त इदानीम् सकामा तु कैकेयी बान्धवैः सह ।ह्रियेयम् धर्म कामस्य धर्म पत्नी यशस्विनः॥

hanta idānīm sakāmā tu kaikeyī bāndhavaiḥ saha |hriyeyam dharma kāmasya dharma patnī yaśasvinaḥ ||

आमंत्रये जनस्थानम् कर्णिकारान् च पुष्पितान् ।क्षिप्रम् रामाय शंसध्वम् सीताम् हरति रावणः॥

āmaṃtraye janasthānam karṇikārān ca puṣpitān |kṣipram rāmāya śaṃsadhvam sītām harati rāvaṇaḥ ||

हंस सारस संघुष्टाम् वन्दे गोदावरीम् नदीम् ।क्षिप्रम् रामाय शंस त्वम् सीताम् हरति रावणः॥

haṃsa sārasa saṃghuṣṭām vande godāvarīm nadīm |kṣipram rāmāya śaṃsa tvam sītām harati rāvaṇaḥ ||

दैवतानि च यान्ति अस्मिन् वने विविध पादपे ।नमस्करोमि अहम् तेभ्यो भर्तुः शंसत माम् हृताम्॥

daivatāni ca yānti asmin vane vividha pādape |namaskaromi aham tebhyo bhartuḥ śaṃsata mām hṛtām ||

यानि कानिचित् अपि अत्र सत्त्वानि निवसन्ति उत ।सर्वाणि शरणम् यामि मृग पक्षि गणान् अपि॥

yāni kānicit api atra sattvāni nivasanti uta |sarvāṇi śaraṇam yāmi mṛga pakṣi gaṇān api ||

ह्रियमाणाम् प्रियाम् भर्तुः प्राणेभ्यो अपि गरीयसीम् ।विवश अपहृता सीता रावणेन इति शंसत॥

hriyamāṇām priyām bhartuḥ prāṇebhyo api garīyasīm |vivaśa apahṛtā sītā rāvaṇena iti śaṃsata ||

विदित्वा माम् महाबाहुः अमुत्र अपि महाबलः ।आनेष्यति पराक्रम्य वैवस्वत हृताम् अपि॥

viditvā mām mahābāhuḥ amutra api mahābalaḥ |āneṣyati parākramya vaivasvata hṛtām api ||

सा तदा करुणा वाचो विलपंती सुदुःखिता ।वनस्पति गतम् ग्रिध्रम् ददर्श आयत लोचना॥

sā tadā karuṇā vāco vilapaṃtī suduḥkhitā |vanaspati gatam gridhram dadarśa āyata locanā ||

सा तम् उद् वीक्ष्य सुश्रोणी रावणस्य वशम् गता ।समाक्रंदत् भयपरा दुःख उपहतया गिरा॥

sā tam ud vīkṣya suśroṇī rāvaṇasya vaśam gatā |samākraṃdat bhayaparā duḥkha upahatayā girā ||

जटायो पश्य मम आर्य ह्रियमाणम् अनाथ वत् ।अनेन राक्षसेद्रेण करुणम् पाप कर्मणा॥

jaṭāyo paśya mama ārya hriyamāṇam anātha vat |anena rākṣasedreṇa karuṇam pāpa karmaṇā ||

न एष वारयितुम् शक्यः त्वया क्रूरो निशाचर ।सत्त्ववान् जितकाशी च स आयुधः चैव दुर्मतिः॥

na eṣa vārayitum śakyaḥ tvayā krūro niśācara |sattvavān jitakāśī ca sa āyudhaḥ caiva durmatiḥ ||

रामाय तु यथा तत्त्वम् जटायो हरणम् मम ।लक्ष्मणाय च तत् सर्वम् आख्यातव्यम् अशेषतः॥

rāmāya tu yathā tattvam jaṭāyo haraṇam mama |lakṣmaṇāya ca tat sarvam ākhyātavyam aśeṣataḥ ||