Loading
Valmiki Ramayana · 28 verses
Read this chapter as a bookतम् शब्दम् अवसुप्तस्य जटायुः अथ शुश्रुवे ।निरैक्षत् रावणम् क्षिप्रम् वैदेहीम् च ददर्श सः॥
tam śabdam avasuptasya jaṭāyuḥ atha śuśruve |niraikṣat rāvaṇam kṣipram vaidehīm ca dadarśa saḥ ||
ततः पर्वत शृंग आभः तीक्ष्ण तुण्डः खग उत्तमः ।वनस्पति गतः श्रीमान् व्याजहार शुभाम् गिरम्॥
tataḥ parvata śṛṃga ābhaḥ tīkṣṇa tuṇḍaḥ khaga uttamaḥ |vanaspati gataḥ śrīmān vyājahāra śubhām giram ||
दशग्रीव स्थितो धर्मे पुराणे सत्य संश्रयः ।भ्रातः सः त्वम् निन्दितम् कर्म कर्तुम् न अर्हसि संप्रताम्॥
daśagrīva sthito dharme purāṇe satya saṃśrayaḥ |bhrātaḥ saḥ tvam ninditam karma kartum na arhasi saṃpratām ||
जटायुः नाम नाम्ना अहम् गृध्र राजो महाबलः ।राजा सर्वस्य लोकस्य महेन्द्र वरुण उपमः॥
jaṭāyuḥ nāma nāmnā aham gṛdhra rājo mahābalaḥ |rājā sarvasya lokasya mahendra varuṇa upamaḥ ||
लोकानाम् च हिते युक्तो रामो दशरथ आत्मजः ।तस्य एषा लोक नाथस्य धर्म पत्नी यशस्विनी॥
lokānām ca hite yukto rāmo daśaratha ātmajaḥ |tasya eṣā loka nāthasya dharma patnī yaśasvinī ||
सीता नाम वरारोहा याम् त्वम् हर्तुम् इह इच्छसि ।कथम् राजा स्थितो धर्मे पर दारान् परामृशेत्॥
sītā nāma varārohā yām tvam hartum iha icchasi |katham rājā sthito dharme para dārān parāmṛśet ||
रक्षणीया विशेषेण राज दारा महाबलः ।निवर्तय गतिम् नीचाम् पर दार अभिमर्शनात्॥
rakṣaṇīyā viśeṣeṇa rāja dārā mahābalaḥ |nivartaya gatim nīcām para dāra abhimarśanāt ||
न तत् समाचरेत् धीरो यत् परो अस्य विगर्हयेत् ।यथा आत्मनः तथा अन्येषाम् दारा रक्ष्या विमर्शनात्॥
na tat samācaret dhīro yat paro asya vigarhayet |yathā ātmanaḥ tathā anyeṣām dārā rakṣyā vimarśanāt ||
अर्थम् वा यदि वा कामम् शिष्टाः शास्त्रेषु अनागतम् ।व्यवस्यन्ति अनु राजानम् धर्मम् पौलस्त्य नंदन॥
artham vā yadi vā kāmam śiṣṭāḥ śāstreṣu anāgatam |vyavasyanti anu rājānam dharmam paulastya naṃdana ||
राजा धर्मः च कामः च द्रव्याणाम् च उत्तमो निधिः ।धर्मः शुभम् वा पापम् वा राज मूलम् प्रवर्तते॥
rājā dharmaḥ ca kāmaḥ ca dravyāṇām ca uttamo nidhiḥ |dharmaḥ śubham vā pāpam vā rāja mūlam pravartate ||
पाप स्वभावः चपलः कथम् त्वम् रक्षसाम् वर ।ऐश्वर्यम् अभिसंप्राप्तो विमानम् इव दुष्कृती॥
pāpa svabhāvaḥ capalaḥ katham tvam rakṣasām vara |aiśvaryam abhisaṃprāpto vimānam iva duṣkṛtī ||
काम स्वभावो यः सः असौ न शक्यः तम् प्रमार्जितुम् ।न हि दुष्ट आत्मनाम् आर्यम् आवसति आलये चिरम्॥
kāma svabhāvo yaḥ saḥ asau na śakyaḥ tam pramārjitum |na hi duṣṭa ātmanām āryam āvasati ālaye ciram ||
विषये वा पुरे वा ते यदा रामो महाबलः ।न अपराध्यति धर्मात्मा कथम् तस्य अपराध्यसि॥
viṣaye vā pure vā te yadā rāmo mahābalaḥ |na aparādhyati dharmātmā katham tasya aparādhyasi ||
यदि शूर्पणखा हेतोः जनस्थान गतः खरः ।अतिवृत्तो हतः पूर्वम् रामेण अक्लिष्ट कर्मणा॥
yadi śūrpaṇakhā hetoḥ janasthāna gataḥ kharaḥ |ativṛtto hataḥ pūrvam rāmeṇa akliṣṭa karmaṇā ||
अत्र ब्रूहि यथा तत्त्वम् को रामस्य व्यतिक्रमः ।यस्य त्वम् लोक नाथस्य हृत्वा भार्याम् गमिष्यसि॥
atra brūhi yathā tattvam ko rāmasya vyatikramaḥ |yasya tvam loka nāthasya hṛtvā bhāryām gamiṣyasi ||
क्षिप्रम् विसृज वैदेहीम् मा त्वा घोरेण चक्षुषा ।दहेत् दहनभूतेन वृत्रम् इन्द्र अशनिः यथा॥
kṣipram visṛja vaidehīm mā tvā ghoreṇa cakṣuṣā |dahet dahanabhūtena vṛtram indra aśaniḥ yathā ||
सर्पम् आशीविषम् बद्ध्वा वस्त्र अन्ते न अवबुध्यसे ।ग्रीवायाम् प्रतिमुक्तम् च काल पाशम् न पश्यसि॥
sarpam āśīviṣam baddhvā vastra ante na avabudhyase |grīvāyām pratimuktam ca kāla pāśam na paśyasi ||
स भारः सौम्य भर्तव्यो यो नरम् न अवसादयेत् ।तत् अन्नम् अपि भोक्तव्यम् जीर्यते यत् अनामयम्॥
sa bhāraḥ saumya bhartavyo yo naram na avasādayet |tat annam api bhoktavyam jīryate yat anāmayam ||
यत् कृत्वा न भवेत् धर्मो न कीर्तिः न यशः ध्रुवम् ।शरीरस्य भवेत् खेदः कः तत् कर्म समाचरेत्॥
yat kṛtvā na bhavet dharmo na kīrtiḥ na yaśaḥ dhruvam |śarīrasya bhavet khedaḥ kaḥ tat karma samācaret ||
षष्टि वर्ष सहस्राणि जातस्य मम रावण ।पितृ पैतामहम् राज्यम् यथावत् अनुतिष्ठतः॥
ṣaṣṭi varṣa sahasrāṇi jātasya mama rāvaṇa |pitṛ paitāmaham rājyam yathāvat anutiṣṭhataḥ ||
वृद्धो अहम् त्वम् युवा धन्वी स रथः कवची शरी ।न च अपि आदाय कुशली वैदेहीम् न गमिष्यसि॥
vṛddho aham tvam yuvā dhanvī sa rathaḥ kavacī śarī |na ca api ādāya kuśalī vaidehīm na gamiṣyasi ||
न शक्तः त्वम् बलात् हर्तुम् वैदेहीम् मम पश्यतः ।हेतुभिः न्याय संयुक्तैः ध्रुवाम् वेद श्रुतीम् इव॥
na śaktaḥ tvam balāt hartum vaidehīm mama paśyataḥ |hetubhiḥ nyāya saṃyuktaiḥ dhruvām veda śrutīm iva ||
युध्यस्व यदि शूरो असि मुहूर्तम् तिष्ठ रावण ।शयिष्यसे हतो भूमौ यथा पूर्वम् खरः तथा॥
yudhyasva yadi śūro asi muhūrtam tiṣṭha rāvaṇa |śayiṣyase hato bhūmau yathā pūrvam kharaḥ tathā ||
असकृत् संयुगे येन निहता दैत्य दानवाः ।न चिरात् चीर वासाः त्वाम् रामो युधि वधिष्यति॥
asakṛt saṃyuge yena nihatā daitya dānavāḥ |na cirāt cīra vāsāḥ tvām rāmo yudhi vadhiṣyati ||
किम् नु शक्यम् मया कर्तुम् गतौ दूरम् नृप आत्मजौ ।क्षिप्रम् त्वम् नश्यसे नीच तयोः भीतो न संशयः॥
kim nu śakyam mayā kartum gatau dūram nṛpa ātmajau |kṣipram tvam naśyase nīca tayoḥ bhīto na saṃśayaḥ ||
न हि मे जीवमानस्य नयिष्यसि शुभाम् इमाम् ।सीताम् कमल पत्र अक्षीम् रामस्य महषीम् प्रियाम्॥
na hi me jīvamānasya nayiṣyasi śubhām imām |sītām kamala patra akṣīm rāmasya mahaṣīm priyām ||
अवश्यम् तु मया कार्यम् प्रियम् तस्य महात्मनः ।जीवितेन अपि रामस्य तथा दशरथस्य च॥
avaśyam tu mayā kāryam priyam tasya mahātmanaḥ |jīvitena api rāmasya tathā daśarathasya ca ||
तिष्ठ तिष्ठ दशग्रीव मुहूर्तम् पश्य रावण ।वृन्तात् इव फलम् त्वाम् तु पातयेयम् रथ उत्तमात् ।युद्ध आतिथ्यम् प्रदास्यामि यथा प्राणम् निशा चर॥
tiṣṭha tiṣṭha daśagrīva muhūrtam paśya rāvaṇa |vṛntāt iva phalam tvām tu pātayeyam ratha uttamāt |yuddha ātithyam pradāsyāmi yathā prāṇam niśā cara ||