Kanda.Sarga 3.71

पुरा राम महाबाहो महाबल पराक्रम ।रूपम् आसीत् मम अचिंत्यम् त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्॥

purā rāma mahābāho mahābala parākrama |rūpam āsīt mama aciṃtyam triṣu lokeṣu viśrutam ||

यथा सूर्यस्य सोमस्य शक्रस्य च यथा वपुः ।सो अहम् रूपम् इदम् कृत्वा लोक वित्रासनम् महत्॥

yathā sūryasya somasya śakrasya ca yathā vapuḥ |so aham rūpam idam kṛtvā loka vitrāsanam mahat ||

ऋषीन् वन गतान् राम त्रासयामि ततः ततः ।ततः स्थूलशिरा नाम महर्षिः कोपितो मया॥

ṛṣīn vana gatān rāma trāsayāmi tataḥ tataḥ |tataḥ sthūlaśirā nāma maharṣiḥ kopito mayā ||

संचिन्वन् विविधम् वन्यम् रूपेण अनेन धर्षितः ।तेन अहम् उक्तः प्रेक्ष्य एवम् घोर शाप अभिधायिना॥

saṃcinvan vividham vanyam rūpeṇa anena dharṣitaḥ |tena aham uktaḥ prekṣya evam ghora śāpa abhidhāyinā ||

एतत् एव नृशंसम् ते रूपम् अस्तु विगर्हितम् ।स मया याचितः क्रुद्धः शापस्य अन्तो भवेत् इति॥

etat eva nṛśaṃsam te rūpam astu vigarhitam |sa mayā yācitaḥ kruddhaḥ śāpasya anto bhavet iti ||

अभिशाप कृतस्य इति तेन इदम् भाषितम् वचः ।यदा छित्त्वा भुजौ रामः त्वाम् दहेत् विजने वने॥

abhiśāpa kṛtasya iti tena idam bhāṣitam vacaḥ |yadā chittvā bhujau rāmaḥ tvām dahet vijane vane ||

तदा त्वम् प्राप्स्यसे रूपम् स्वम् एव विपुलम् शुभम् ।श्रिया विराजितम् पुत्रम् दनोः त्वम् विद्धि लक्ष्मण॥

tadā tvam prāpsyase rūpam svam eva vipulam śubham |śriyā virājitam putram danoḥ tvam viddhi lakṣmaṇa ||

इन्द्र कोपात् इदम् रूपम् प्राप्तम् एवम् रण आजिरे ।अहम् हि तपसा उग्रेण पितामहम् अतोषयम्॥

indra kopāt idam rūpam prāptam evam raṇa ājire |aham hi tapasā ugreṇa pitāmaham atoṣayam ||

दीर्घम् आयुः स मे प्रादात् ततो माम् विभ्रमो अस्पृशत् ।दीर्घम् आयुः मया प्राप्तम् किम् मे शक्रः करिष्यति॥

dīrgham āyuḥ sa me prādāt tato mām vibhramo aspṛśat |dīrgham āyuḥ mayā prāptam kim me śakraḥ kariṣyati ||

इति एवम् बुद्धिम् आस्थाय रणे शक्रम् अधर्षयम् ।तस्य बाहु प्रमुक्तेन वज्रेण शत पर्वणा॥

iti evam buddhim āsthāya raṇe śakram adharṣayam |tasya bāhu pramuktena vajreṇa śata parvaṇā ||

सक्थिनी च शिरः चैव शरीरे संप्रवेशितम् ।स मया याच्यमानः सन् न आनयत् यम सादनम्॥

sakthinī ca śiraḥ caiva śarīre saṃpraveśitam |sa mayā yācyamānaḥ san na ānayat yama sādanam ||

पितामह वचः सत्यम् तत् अस्ति इति मम अब्रवीत् ।अनाहारः कथम् शक्तो भग्न सक्थि शिरो मुखः॥

pitāmaha vacaḥ satyam tat asti iti mama abravīt |anāhāraḥ katham śakto bhagna sakthi śiro mukhaḥ ||

वज्रेण अभिहतः कालम् सु दीर्घम् अपि जीवितुम् ।स एवम् उक्तः मे शक्रो बाहू योजनम् आयतौ॥

vajreṇa abhihataḥ kālam su dīrgham api jīvitum |sa evam uktaḥ me śakro bāhū yojanam āyatau ||

तदा च आस्यम् च मे कुक्षौ तीक्ष्ण दंष्ट्रम् अकल्पयत् ।सो अहम् भुजाभ्याम् दीर्घाभ्याम् संकृष्य अस्मिन् वने चरान्॥

tadā ca āsyam ca me kukṣau tīkṣṇa daṃṣṭram akalpayat |so aham bhujābhyām dīrghābhyām saṃkṛṣya asmin vane carān ||

सिंह द्विपि मृग व्याघ्रान् भक्षयामि समंततः ।स तु माम् अब्रवीत् इन्द्रो यदा रामः स लक्ष्मणः॥

siṃha dvipi mṛga vyāghrān bhakṣayāmi samaṃtataḥ |sa tu mām abravīt indro yadā rāmaḥ sa lakṣmaṇaḥ ||

छेत्स्यते समरे बाहू तदा स्वर्गम् गमिष्यसि ।अनेन वपुषा तात वने अस्मिन् राजसत्तम॥

chetsyate samare bāhū tadā svargam gamiṣyasi |anena vapuṣā tāta vane asmin rājasattama ||

यत् यत् पश्यामि सर्वस्य ग्रहणम् साधु रोचये ।अवश्यम् ग्रहणम् रामो मन्ये अहम् समुपैष्यति॥

yat yat paśyāmi sarvasya grahaṇam sādhu rocaye |avaśyam grahaṇam rāmo manye aham samupaiṣyati ||

इमाम् बुद्धिम् पुरस्कृत्य देह न्यास कृत श्रमः ।स त्वम् रामो असि भद्रम् ते न अहम् अन्येन राघव॥

imām buddhim puraskṛtya deha nyāsa kṛta śramaḥ |sa tvam rāmo asi bhadram te na aham anyena rāghava ||

शक्यो हन्तुम् यथा तत्त्वम् एवम् उक्तम् महर्षिणा ।अहम् हि मति साचिव्यम् करिष्यामि नर ऋषभ॥

śakyo hantum yathā tattvam evam uktam maharṣiṇā |aham hi mati sācivyam kariṣyāmi nara ṛṣabha ||

मित्रम् चैव उपदेक्ष्यामि युवाभ्याम् संस्कृतो अग्निना ।एवम् उक्तः तु धर्मात्मा दनुना तेन राघवः॥

mitram caiva upadekṣyāmi yuvābhyām saṃskṛto agninā |evam uktaḥ tu dharmātmā danunā tena rāghavaḥ ||

इदम् जगाद वचनम् लक्ष्मणस्य उपशृण्वतः ।रावणेन हृता सीता मम भार्या यशस्विनी॥

idam jagāda vacanam lakṣmaṇasya upaśṛṇvataḥ |rāvaṇena hṛtā sītā mama bhāryā yaśasvinī ||

निष्क्रांतस्य जनस्थानात् सह भ्रात्रा यथा सुखम् ।नाम मात्रम् तु जानामि न रूपम् तस्य रक्षसः॥

niṣkrāṃtasya janasthānāt saha bhrātrā yathā sukham |nāma mātram tu jānāmi na rūpam tasya rakṣasaḥ ||

निवासम् वा प्रभावम् वा वयम् तस्य न विद्महे ।शोक आर्तानाम् अनाथानाम् एवम् विपरिधावताम्॥

nivāsam vā prabhāvam vā vayam tasya na vidmahe |śoka ārtānām anāthānām evam viparidhāvatām ||

कारुण्यम् सदृशम् कर्तुम् उपकारे च वर्तताम् ।काष्ठानि आनीय भग्नानि काले शुष्काणि कुंजरैः॥

kāruṇyam sadṛśam kartum upakāre ca vartatām |kāṣṭhāni ānīya bhagnāni kāle śuṣkāṇi kuṃjaraiḥ ||

धक्ष्यामः त्वाम् वयम् वीर श्वभ्रे महति कल्पिते ।स त्वम् सीताम् समाचक्ष्व येन वा यत्र वा हृता॥

dhakṣyāmaḥ tvām vayam vīra śvabhre mahati kalpite |sa tvam sītām samācakṣva yena vā yatra vā hṛtā ||

कुरु कल्याणम् अत्यर्थम् यदि जानासि तत्त्वतः ।एवम् उक्तः तु रामेण वाक्यम् दनुः अनुत्तमम्॥

kuru kalyāṇam atyartham yadi jānāsi tattvataḥ |evam uktaḥ tu rāmeṇa vākyam danuḥ anuttamam ||

प्रोवाच कुशलो वक्तुम् वक्तारम् अपि राघवम् ।दिव्यम् अस्ति न मे ज्ञानम् न अभिजानामि मैथिलीम्॥

provāca kuśalo vaktum vaktāram api rāghavam |divyam asti na me jñānam na abhijānāmi maithilīm ||

यः ताम् ज्ञास्यति तम् वक्ष्ये दग्धः स्वम् रूपम् आस्थितः ।यो अभिजानाति तद् रक्षः तद् वक्ष्ये राम तत् परम्॥

yaḥ tām jñāsyati tam vakṣye dagdhaḥ svam rūpam āsthitaḥ |yo abhijānāti tad rakṣaḥ tad vakṣye rāma tat param ||

अदग्धस्य हि विज्ञातुम् शक्तिः अस्ति न मे प्रभो ।राक्षसम् तम् महावीर्यम् सीता येन हृता तव॥

adagdhasya hi vijñātum śaktiḥ asti na me prabho |rākṣasam tam mahāvīryam sītā yena hṛtā tava ||

विज्ञानम् हि महत् भ्रष्टम् शाप दोषेण राघव ।स्वकृतेन मया प्राप्तम् रूपम् लोक विगर्हितम्॥

vijñānam hi mahat bhraṣṭam śāpa doṣeṇa rāghava |svakṛtena mayā prāptam rūpam loka vigarhitam ||

किम् तु यावत् न याति अस्तम् सविता श्रान्त वाहनः ।तावत् माम् अवटे क्षिप्त्वा दह राम यथा विधि॥

kim tu yāvat na yāti astam savitā śrānta vāhanaḥ |tāvat mām avaṭe kṣiptvā daha rāma yathā vidhi ||

दग्धः त्वया अहम् अवटे न्यायेन रघुनंदन ।वक्ष्यामि तम् महावीर यः तम् वेत्स्यति राक्षसम्॥

dagdhaḥ tvayā aham avaṭe nyāyena raghunaṃdana |vakṣyāmi tam mahāvīra yaḥ tam vetsyati rākṣasam ||

तेन सख्यम् च कर्तव्यम् न्याय्य वृत्तेन राघव ।कल्पयिष्यति ते प्रीतः साहाय्यम् लघु विक्रमः॥

tena sakhyam ca kartavyam nyāyya vṛttena rāghava |kalpayiṣyati te prītaḥ sāhāyyam laghu vikramaḥ ||

न हि तस्य अस्ति अविज्ञातम् त्रिषु लोकेषु राघव ।सर्वान् परिवृतो लोकान् पुरा वै कारण अन्तरे॥

na hi tasya asti avijñātam triṣu lokeṣu rāghava |sarvān parivṛto lokān purā vai kāraṇa antare ||