Kanda.Sarga 4.23

ततः समुपजिघ्रंती कपि राजस्य तत् मुखम् ।पतिम् लोकश्रुता तारा मृतम् वचनम् अब्रवीत्॥

tataḥ samupajighraṃtī kapi rājasya tat mukham |patim lokaśrutā tārā mṛtam vacanam abravīt ||

शेषे त्वम् विषमे दुःखम् अकृत्वा वचनम् मम ।उपल उपचिते वीर सुदुःखे वसुधा तले॥

śeṣe tvam viṣame duḥkham akṛtvā vacanam mama |upala upacite vīra suduḥkhe vasudhā tale ||

मत्तः प्रियतरा नूनम् वानरेन्द्र मही तव ।शेषे हि ताम् परिष्वज्य माम् च न प्रतिभाषसे॥

mattaḥ priyatarā nūnam vānarendra mahī tava |śeṣe hi tām pariṣvajya mām ca na pratibhāṣase ||

सुग्रीवस्य वशम् प्राप्तो विधिः एष भवत्य अहो ।सुग्रीव एव विक्रांतो वीर साहसिक प्रिय॥

sugrīvasya vaśam prāpto vidhiḥ eṣa bhavatya aho |sugrīva eva vikrāṃto vīra sāhasika priya ||

ऋक्ष वानर मुख्याः त्वाम् बलिनम् पर्युपासते ।तेषाम् विलपितम् कृच्छ्रम् अंगदस्य च शोचतः॥

ṛkṣa vānara mukhyāḥ tvām balinam paryupāsate |teṣām vilapitam kṛcchram aṃgadasya ca śocataḥ ||

मम च इमा गिरः श्रुत्वा किम् त्वम् न प्रतिबुध्यसे ।इदम् तत् वीर शयनम् तत्र शेषे हतो युधि॥

mama ca imā giraḥ śrutvā kim tvam na pratibudhyase |idam tat vīra śayanam tatra śeṣe hato yudhi ||

शायिता निहता यत्र त्वया एव रिपवः पुरा ।विशुद्ध सत्त्व अभिजन प्रिययुद्ध मम प्रिय॥

śāyitā nihatā yatra tvayā eva ripavaḥ purā |viśuddha sattva abhijana priyayuddha mama priya ||

माम् अनाथाम् विहाय एकाम् गतः त्वम् असि मानद ।शूराय न प्रदातव्या कन्या खलु विपश्चिता॥

mām anāthām vihāya ekām gataḥ tvam asi mānada |śūrāya na pradātavyā kanyā khalu vipaścitā ||

शूर भार्याम् हताम् पश्य सद्यो माम् विधवाम् कृताम् ।अवभग्नः च मे मानो भग्ना मे शाश्वती गतिः॥

śūra bhāryām hatām paśya sadyo mām vidhavām kṛtām |avabhagnaḥ ca me māno bhagnā me śāśvatī gatiḥ ||

अगाधे च निमग्ना अस्मि विपुले शोक सागरे ।अश्म सारमयम् नूनम् इदम् मे हृदयम् दृढम्॥

agādhe ca nimagnā asmi vipule śoka sāgare |aśma sāramayam nūnam idam me hṛdayam dṛḍham ||

भर्तारम् निहतम् दृष्ट्वा यत् न अद्य शतधा गतम् ।सुहृत् चैव हि भर्ता च प्रकृत्या च मम प्रियः॥

bhartāram nihatam dṛṣṭvā yat na adya śatadhā gatam |suhṛt caiva hi bhartā ca prakṛtyā ca mama priyaḥ ||

प्रहारे च पराक्रान्तः शूरः पंचत्वम् आगतः ।पति हीना तु या नारी कामम् भवतु पुत्रिणी॥

prahāre ca parākrāntaḥ śūraḥ paṃcatvam āgataḥ |pati hīnā tu yā nārī kāmam bhavatu putriṇī ||

धन धान्य समृद्धा अपि विधवा इति उच्यते जनैः ।स्व गात्र प्रभवे वीर शेषे रुधिर मण्डले॥

dhana dhānya samṛddhā api vidhavā iti ucyate janaiḥ |sva gātra prabhave vīra śeṣe rudhira maṇḍale ||

कृमि राग परिस्तोमे स्वकीये शयने यथा ।रेणु शोणित संवीतम् गात्रम् तव समंततः॥

kṛmi rāga paristome svakīye śayane yathā |reṇu śoṇita saṃvītam gātram tava samaṃtataḥ ||

परिरब्धुम् न शक्नोमि भुजाभ्याम् प्लवगर्षभ ।कृत कृत्यो अद्य सुग्रीवो वैरे अस्मिन् अतिदारुणे॥

parirabdhum na śaknomi bhujābhyām plavagarṣabha |kṛta kṛtyo adya sugrīvo vaire asmin atidāruṇe ||

यस्य राम विमुक्तेन हृतम् एक इषुणा भयम् ।शरेण हृदि लग्नेन गात्र संस्पर्शने तव॥

yasya rāma vimuktena hṛtam eka iṣuṇā bhayam |śareṇa hṛdi lagnena gātra saṃsparśane tava ||

वार्यामि त्वाम् निरीक्षन्ती त्वयि पंचत्वम् आगते ।उद्बबर्ह शरम् नीलः तस्य गात्र गतम् तदा॥

vāryāmi tvām nirīkṣantī tvayi paṃcatvam āgate |udbabarha śaram nīlaḥ tasya gātra gatam tadā ||

गिरि गह्वर संलीनम् दीप्तम् आशी विषम् यथा ।तस्य निष्कृष्यमाणस्य बाणस्य च बभौ द्युतिः॥

giri gahvara saṃlīnam dīptam āśī viṣam yathā |tasya niṣkṛṣyamāṇasya bāṇasya ca babhau dyutiḥ ||

अस्त मस्तक संरुद्धो रश्मिः दिनकरात् इव ।पेतुः क्षतज धाराः तु व्रणेभ्यः तस्य सर्वशः॥

asta mastaka saṃruddho raśmiḥ dinakarāt iva |petuḥ kṣataja dhārāḥ tu vraṇebhyaḥ tasya sarvaśaḥ ||

ताम्र गैरिक संपृक्ता धारा इव धरा धरात् ।अवकीर्णम् विमार्जन्ती भर्तारम् रण रेणुना॥

tāmra gairika saṃpṛktā dhārā iva dharā dharāt |avakīrṇam vimārjantī bhartāram raṇa reṇunā ||

अस्रैः नयनजैः शूरम् सिषेच अस्त्र समाहतम् ।रुधिरोक्षित सर्वान्गम् दृष्ट्वा विनिहतम् पतिम्॥

asraiḥ nayanajaiḥ śūram siṣeca astra samāhatam |rudhirokṣita sarvāngam dṛṣṭvā vinihatam patim ||

उवाच तारा पिंगाक्षम् पुत्रम् अंगदम् अंगना ।अवस्थाम् पश्चिमाम् पश्य पितुः पुत्र सुदारुणाम्॥

uvāca tārā piṃgākṣam putram aṃgadam aṃganā |avasthām paścimām paśya pituḥ putra sudāruṇām ||

संप्रसक्तस्य वैरस्य गतो अन्तः पाप कर्मणा ।बाल सूर्योज्ज्वल तनुम् प्रयातम् यम सादनम्॥

saṃprasaktasya vairasya gato antaḥ pāpa karmaṇā |bāla sūryojjvala tanum prayātam yama sādanam ||

अभिवादय राजानम् पितरम् पुत्र मानदम् ।एवम् उक्तः समुत्थाय जग्राह चरणौ पितुः॥

abhivādaya rājānam pitaram putra mānadam |evam uktaḥ samutthāya jagrāha caraṇau pituḥ ||

भुजाभ्याम् पीन वृताभ्याम् अंगदो अहम् इति ब्रुवन् ।अभिवादयमानम् त्वाम् अंगदम् त्वम् यथा पुरा॥

bhujābhyām pīna vṛtābhyām aṃgado aham iti bruvan |abhivādayamānam tvām aṃgadam tvam yathā purā ||

दीर्घ आयुर् भव पुत्र इति किम् अर्थम् न अभिभाषसे ।अहम् पुत्र सहाया त्वाम् उपासे गत चेतनम् ।सिंहेन पातितम् सद्यो गौः स वत्सा इव गो वृषम्॥

dīrgha āyur bhava putra iti kim artham na abhibhāṣase |aham putra sahāyā tvām upāse gata cetanam |siṃhena pātitam sadyo gauḥ sa vatsā iva go vṛṣam ||

इष्ट्वा संग्राम यज्ञेन राम प्रहरण अंभसा ।अस्मिन् अवभृथे स्नातः कथम् पत्न्या मया विना॥

iṣṭvā saṃgrāma yajñena rāma praharaṇa aṃbhasā |asmin avabhṛthe snātaḥ katham patnyā mayā vinā ||

या दत्ता देव राजेन तव तुष्टेन संयुगे ।शात कौम्भीम् प्रियाम् मालाम् ताम् ते पश्यामि न इह किम्॥

yā dattā deva rājena tava tuṣṭena saṃyuge |śāta kaumbhīm priyām mālām tām te paśyāmi na iha kim ||

राज्यश्रीः न जहाति त्वाम् गत असुम् अपि मानद ।सूर्यस्य आवर्तमानस्य शैल राजम् इव प्रभा॥

rājyaśrīḥ na jahāti tvām gata asum api mānada |sūryasya āvartamānasya śaila rājam iva prabhā ||

न मे वचः पथ्यम् इदम् त्वया कृतम्न च अस्मि शक्ता हि निवारणे तव ।हता सपुत्रा अस्मि हतेन संयुगेसह त्वया श्रीः विजहाति माम् अपि॥

na me vacaḥ pathyam idam tvayā kṛtamna ca asmi śaktā hi nivāraṇe tava |hatā saputrā asmi hatena saṃyugesaha tvayā śrīḥ vijahāti mām api ||