Loading
Valmiki Ramayana · 34 verses
Read this chapter as a bookप्रतिगृह्य च तत् सर्वम् उपानयम् उपाहृतम् ।वानरान् सान्त्वयित्वा च सर्वान् एव व्यसर्जयत्॥
pratigṛhya ca tat sarvam upānayam upāhṛtam |vānarān sāntvayitvā ca sarvān eva vyasarjayat ||
विसर्जयित्वा स हरीन् सहस्रान् तान् कृत कर्मणः ।मेने कृतार्थम् आत्मानम् राघवम् च महाबलम्॥
visarjayitvā sa harīn sahasrān tān kṛta karmaṇaḥ |mene kṛtārtham ātmānam rāghavam ca mahābalam ||
स लक्ष्मणो भीम बलम् सर्व वानर सत्तमम् ।अब्रवीत् प्रश्रितम् वाक्यम् सुग्रीवम् संप्रहर्षयन्॥
sa lakṣmaṇo bhīma balam sarva vānara sattamam |abravīt praśritam vākyam sugrīvam saṃpraharṣayan ||
किष्किंधाया विनिष्क्राम यदि ते सौम्य रोचते ।तस्य तत् वचनम् श्रुत्वा लक्ष्मणस्य सुभाषितम्॥
kiṣkiṃdhāyā viniṣkrāma yadi te saumya rocate |tasya tat vacanam śrutvā lakṣmaṇasya subhāṣitam ||
सुग्रीवः परम प्रीतो वाक्यम् एतत् उवाच ह ।एवम् भवतु गच्छामः स्थेयम् त्वत् शासने मया॥
sugrīvaḥ parama prīto vākyam etat uvāca ha |evam bhavatu gacchāmaḥ stheyam tvat śāsane mayā ||
तम् एवम् उक्त्वा सुग्रीवो लक्ष्मणम् शुभ लक्षणम् ।विसर्जयामास तदा तारा अद्याः च एव योषितः॥
tam evam uktvā sugrīvo lakṣmaṇam śubha lakṣaṇam |visarjayāmāsa tadā tārā adyāḥ ca eva yoṣitaḥ ||
एहि इति उच्छैः हरि वरान् सुग्रीवः समुदाहरत् ।तस्य तद् वचनम् श्रुत्वा हरयः शीघ्रम् आययुः॥
ehi iti ucchaiḥ hari varān sugrīvaḥ samudāharat |tasya tad vacanam śrutvā harayaḥ śīghram āyayuḥ ||
बद्ध अंजलि पुटाः सर्वे ये स्युः स्त्री दर्शन क्षमाः ।तान् उवाच ततः प्राप्तान् राजा अर्क सदृश प्रभः॥
baddha aṃjali puṭāḥ sarve ye syuḥ strī darśana kṣamāḥ |tān uvāca tataḥ prāptān rājā arka sadṛśa prabhaḥ ||
उपस्थापयत क्षिप्रम् शिबिकाम् मम वानराः ।श्रुत्वा तु वचनम् तस्य हरयः शीघ्र विक्रमाः॥
upasthāpayata kṣipram śibikām mama vānarāḥ |śrutvā tu vacanam tasya harayaḥ śīghra vikramāḥ ||
समुपस्थापयामासुः शिबिकाम् प्रिय दर्शनाम् ।ताम् उपस्थापिताम् दृष्ट्वा शिबिकाम् वानराधिपः॥
samupasthāpayāmāsuḥ śibikām priya darśanām |tām upasthāpitām dṛṣṭvā śibikām vānarādhipaḥ ||
लक्ष्मण आरुह्यताम् शीघ्रम् इति सौमित्रिम् अब्रवीत् ।इति उक्त्वा कांचनम् यानम् सुग्रीवः सूर्य सन्निभम्॥
lakṣmaṇa āruhyatām śīghram iti saumitrim abravīt |iti uktvā kāṃcanam yānam sugrīvaḥ sūrya sannibham ||
बहुभिः हरिभिः युक्तम् आरुरोह स लक्ष्मणः ।पाण्डुरेण आतपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि॥
bahubhiḥ haribhiḥ yuktam āruroha sa lakṣmaṇaḥ |pāṇḍureṇa ātapatreṇa dhriyamāṇena mūrdhani ||
शुक्लैः च वाल व्यजनैः धूयमानैः समंततः ।शंख भेरी निनादैः च वन्दिभिः च अभिवन्दितः॥
śuklaiḥ ca vāla vyajanaiḥ dhūyamānaiḥ samaṃtataḥ |śaṃkha bherī ninādaiḥ ca vandibhiḥ ca abhivanditaḥ ||
निर्ययौ प्राप्य सुग्रीवो राज्य श्रियम् अनुत्तमाम् ।स वानर शतैः तीष्क्णैः बहुभिः शस्त्र पाणिभिः॥
niryayau prāpya sugrīvo rājya śriyam anuttamām |sa vānara śataiḥ tīṣkṇaiḥ bahubhiḥ śastra pāṇibhiḥ ||
परिकीर्णो ययौ तत्र यत्र रामो व्यवस्थितः ।स तम् देशम् अनुप्राप्य श्रेष्ठम् राम निषेवितम्॥
parikīrṇo yayau tatra yatra rāmo vyavasthitaḥ |sa tam deśam anuprāpya śreṣṭham rāma niṣevitam ||
अवातरत् महातेजाः शिबिकायाः स लक्ष्मणः ।आसाद्य च ततो रामम् कृत अंजलि पुटो अभवत्॥
avātarat mahātejāḥ śibikāyāḥ sa lakṣmaṇaḥ |āsādya ca tato rāmam kṛta aṃjali puṭo abhavat ||
कृत अंजलौ स्थिते तस्मिन् वानराः च अभवन् तथा ।तटाकम् इव तम् दृष्ट्वा रामः कुड्मल पंकजम्॥
kṛta aṃjalau sthite tasmin vānarāḥ ca abhavan tathā |taṭākam iva tam dṛṣṭvā rāmaḥ kuḍmala paṃkajam ||
वानराणाम् महत् सैन्यम् सुग्रीवे प्रीतिमान् अभूत् ।पादयोः पतितम् मूर्ध्ना तम् उत्थाप्य हरीश्वरम्॥
vānarāṇām mahat sainyam sugrīve prītimān abhūt |pādayoḥ patitam mūrdhnā tam utthāpya harīśvaram ||
प्रेम्णा च बहुमानात् च राघवः परिषस्वजे ।परिष्वज्य च धर्मात्मा निषीद इति ततो अब्रवीत्॥
premṇā ca bahumānāt ca rāghavaḥ pariṣasvaje |pariṣvajya ca dharmātmā niṣīda iti tato abravīt ||
निषण्णम् तम् ततो दृष्ट्वा क्षितौ रामो अब्रवीत् ततः ।धर्मम् अर्थम् च कामम् च काले यः तु निषेवते॥
niṣaṇṇam tam tato dṛṣṭvā kṣitau rāmo abravīt tataḥ |dharmam artham ca kāmam ca kāle yaḥ tu niṣevate ||
विभज्य सततम् वीर स राजा हरिसत्तम ।हित्वा धर्मम् तथा अर्थम् च कामम् यः तु निषेवते॥
vibhajya satatam vīra sa rājā harisattama |hitvā dharmam tathā artham ca kāmam yaḥ tu niṣevate ||
स वृक्ष अग्रे यथा सुप्तः पतितः प्रतिबुध्यते ।अमित्राणाम् वधे युक्तो मित्राणाम् संग्रहे रतः॥
sa vṛkṣa agre yathā suptaḥ patitaḥ pratibudhyate |amitrāṇām vadhe yukto mitrāṇām saṃgrahe rataḥ ||
त्रिवर्ग फल भोक्ता च राजा धर्मेण युज्यते ।उद्योग समयः तु एष प्राप्तः शत्रु निषूदन॥
trivarga phala bhoktā ca rājā dharmeṇa yujyate |udyoga samayaḥ tu eṣa prāptaḥ śatru niṣūdana ||
संचिंत्यताम् हि पिंगेश हरिभिः सह मंत्रिभिः ।एवम् उक्तः तु सुग्रीवो रामम् वचनम् अब्रवीत्॥
saṃciṃtyatām hi piṃgeśa haribhiḥ saha maṃtribhiḥ |evam uktaḥ tu sugrīvo rāmam vacanam abravīt ||
प्रनष्टा श्रीः च कीर्तिः च कपि राज्यम् च शाश्वतम् ।त्वत् प्रसादात् महाबाहो पुनः प्राप्तम् इदम् मया॥
pranaṣṭā śrīḥ ca kīrtiḥ ca kapi rājyam ca śāśvatam |tvat prasādāt mahābāho punaḥ prāptam idam mayā ||
तव देव प्रसदात् च भ्रातुः च जयताम् वर ।कृतम् न प्रतिकुर्यात् यः पुरुषाणाम् स दूषकः॥
tava deva prasadāt ca bhrātuḥ ca jayatām vara |kṛtam na pratikuryāt yaḥ puruṣāṇām sa dūṣakaḥ ||
एते वानर मुख्याः च शतशः शत्रु सूदन ।प्राप्ताः च आदाय बलिनः पृथिव्याम् सर्व वानरान्॥
ete vānara mukhyāḥ ca śataśaḥ śatru sūdana |prāptāḥ ca ādāya balinaḥ pṛthivyām sarva vānarān ||
ऋक्षाः च वानराः शूरा गोलांगूलाः च राघव ।कांतार वन दुर्गाणाम् अभिज्ञा घोर दर्शनाः॥
ṛkṣāḥ ca vānarāḥ śūrā golāṃgūlāḥ ca rāghava |kāṃtāra vana durgāṇām abhijñā ghora darśanāḥ ||
देव गन्धर्व पुत्राः च वानराः काम रूपिणः ।स्वैः स्वैः परिवृताः सैन्यैः वर्तन्ते पथि राघव॥
deva gandharva putrāḥ ca vānarāḥ kāma rūpiṇaḥ |svaiḥ svaiḥ parivṛtāḥ sainyaiḥ vartante pathi rāghava ||
शतैः शत सहस्रैः च कोटिभिः च प्लवंगमाः ।अयुतैः च आवृता वीरा शंकुभिः च परंतप॥
śataiḥ śata sahasraiḥ ca koṭibhiḥ ca plavaṃgamāḥ |ayutaiḥ ca āvṛtā vīrā śaṃkubhiḥ ca paraṃtapa ||
अर्बुदैः अर्बुद शतैः मध्यैः च अन्तैः च वानराः ।समुद्राः च परार्धाः च हरयो हरि यूथपाः॥
arbudaiḥ arbuda śataiḥ madhyaiḥ ca antaiḥ ca vānarāḥ |samudrāḥ ca parārdhāḥ ca harayo hari yūthapāḥ ||
आगमिष्यन्ति ते राजन् महेन्द्र सम विक्रमाः ।मेघ पर्वत संकाशा मेरु विन्ध्य कृत आलयाः॥
āgamiṣyanti te rājan mahendra sama vikramāḥ |megha parvata saṃkāśā meru vindhya kṛta ālayāḥ ||
ते त्वाम् अभिगमिष्यन्ति राक्षसम् योद्धुम् आहवे ।निहत्य रावणम् युद्धे हि आनयिष्यन्ति मैथिलीम्॥
te tvām abhigamiṣyanti rākṣasam yoddhum āhave |nihatya rāvaṇam yuddhe hi ānayiṣyanti maithilīm ||
ततः समुद्योगम् अवेक्ष्य वीर्यवान्हरि प्रवीरस्य निदेश वर्तिनः ।बभूव हर्षात् वसुधा अधिप आत्मजःप्रबुद्ध नील उत्पल तुल्य दर्शनः॥
tataḥ samudyogam avekṣya vīryavānhari pravīrasya nideśa vartinaḥ |babhūva harṣāt vasudhā adhipa ātmajaḥprabuddha nīla utpala tulya darśanaḥ ||